Բացել գլխավոր ցանկը

Ածխածին (Կաղապար:Լեզու la), քիմիական նշանը՝ C, կարգային թիվն է 6, հիւլէական զանգուածը՝ 12.011[1]։

Բովանդակութիւն

Պատմական ՏեղեկութիւններԽմբագրել

Ածխածինը յայտնի է հեռու անցյալէն։ Փայտածուխն օգտագործուած է հանքաքարերէն մետաղները վերականգնելու համար, իսկ ալմաստը՝ որպէս թանկարժէք քար։ 1789 թուականին ֆրանսացի քիմիագէտ Անթուան Լորան Լաւուազիէն հետեւութիւն ըրաւ ածխածնի տարրային յատկութիւններու մասին։

Բնագիտական յատկութիւներԽմբագրել

Ածխածնի երկու տարբեր դրսեորումները
Ածուխ
Ալմաստ

Ածխածինը չի լուծուեր օրկանական եւ անօրկանական լուծիչներուն մէջ, կը լուծուէ մետաղներուն մէջ (երկաթ, կոբաղդ եւ այլն)։ 1 մթնոլորտ ճնշման տակ (օդի բացակայութեամբ) կը սուպլիմացուէ (կը ցնդէ) մօտ 3500 °C ջերմաստիճանին։ Կը հալի 3800±200 °C-ին 125 հազար մթնոլորտ ճնշումի տակ (հաշուած է տեսականօրէն)։

Քիմիական ՅատկութիւններԽմբագրել

Բնական ածխածինը բաղկացած է երկու կայուն իզոթոփներէ՝ 12C (բնութեան մեջ հանդիպող զանգուածի 98.892%-ը) եւ ¹³C (զանգուածի 1.108%-ը)։ Արհեստական եղանակով ստացվել են 10C, 11C, 14C, 15C և 16C ռատիոաշխոյժ իզոթոփները։

A խումբի տարր է։ Հիւլէիի հիմնական վիճակի արտաքին ելեկտրոնային մակերուոյթի դասաւորուածութիւնն է 2s²p²։ Օքսիտացման կարեւորագոյն աստիճաններն են +2, +4, -4, վալենթականութիւնները՝ 4 եւ 2։ Ածխածնի չեզոք հիւլէին շառաւիղը 0.077 նմ է։ C4+ իոնի շառաւիղը՝ 0.029 նմ (համակերպող թիւը 4), 0.030 նմ (համակերպող թիւը 6)։

Ածխածնով Տարիքի ՈրոշումԽմբագրել

Ածխածնով տարիքի որոշման եղանակը (անգլերէն՝ Carbon-14 dating) կը կիրառուէ կենսաբանական ծագում ունեցող առարկաներու եւ նիւթերու տարիքը ատոնց մէջ ածխածնի կայուն իզոտոպներու համեմատ 14C իզոտոպի պարունակութիւնը չափելու միջոցաւ: Սա եղանակը 1946 թուականին առաջարկած է Ուիլիըրտ Ֆրէնք Լիպին (անգլերէն՝ Williatd Frank Libby):

Կաղապար:Սեղմ Պարբերական Աղիւսակ

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել