Ածխածին (լատ.՝ Carboneum), քիմիական նշանը՝ C, կարգային թիւն է 6, հիւլէական զանգուածը՝ 12.011[1]։

Պատմական տեղեկութիւններԽմբագրել

Ածխածինը յայտնի է հեռաւոր անցեալէն։ Փայտածուխն օգտագործուած է հանքերէն մետաղները վերականգնելու համար, իսկ ադամանդը՝ իբրեւ թանկագին քար։ 1789 թուականին ֆրանսացի քիմիագէտ Անթուան Լորան Լաւուազիէն հետեւութիւն կատարեց ածխածնի տարրային յատկութիւններու մասին։

Բնագիտական յատկութիւներԽմբագրել

Ածխածինի երկու տարբեր դրսեորումները
Ածուխ
Ադամանդ

Ածխածինը չի լուծուիր օրկանական եւ անօրկանական լուծիչներուն մէջ, կը լուծուի մետաղներուն մէջ (երկաթ, կոբաղդ եւ այլն)։ 1 մթնոլորտ ճնշման տակ (օդի բացակայութեամբ) կը ցնդի մօտ 3500 °C ջերմաստիճանին։ Կը հալի 3800±200 °C-ին 125 հազար մթնոլորտ ճնշումի տակ (հաշուած է տեսականօրէն)։

Քիմիական ՅատկութիւններԽմբագրել

Բնական ածխածինը բաղկացած է երկու կայուն զուգաթիւէ isotope՝ 12C (բնութեան մեջ հանդիպող զանգուածի 98.892%-ը) եւ ¹³C (զանգուածին 1.108%-ը)։ Արհեստական եղանակով 10C, 11C, 14C, 15C եւ 16C ռատիոաշխուժ զուգաթիւները կը ստացուին։

A խումբի տարր է։ Հիւլէիի հիմնական վիճակի արտաքին ելեկտրոնային մակերեւոյթի դասաւորում է 2s²p²։ Օքսիտացման կարեւորագոյն աստիճաններն են +2, +4, -4, հաւասարակշռութիւնները՝ 4 եւ 2։ Ածխածնի չեզոք հիւլէին շառաւիղը 0.077 նմ է։ C4+ իոնի շառաւիղը՝ 0.029 նմ (համակերպող թիւը 4), 0.030 նմ (համակերպող թիւը 6)։

Ածխածինով Տարիքի ՈրոշումԽմբագրել

Ածխածինով տարիքի որոշման եղանակը (անգլերէն՝ Carbon-14 dating) կը կիրառուի կենսաբանական ծագում ունեցող առարկաներով եւ նիւթերով. տարիքը ատոնց մէջ, ածխածինի կայուն զուգաթիւներու համեմատ 14C՝ իզոտոպի պարունակութիւնը չափելու միջոցաւ: Այս եղանակը 1946 թուականին առաջարկած է Ուիլիըրտ Ֆրէնք Լիպին (անգլերէն՝ Williard Frank Libby):

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել