Բացել գլխավոր ցանկը

Արարատեան Դաշտ, Արարատեան գոգաւորութեան (փոս կամարաձեւ, գոգաձեւ - անգլ.՝concave) յատակն է՝ լի լճագետային, հեղեղաբերուկ նստուածքներով եւ լաւաներով։ Հայկական լեռնաշխարհի ընդարձակ հարթավայրերէն մէկը՝ Միջին Արաքսեան գոգաւորութեան ամէնէն ցած մասը (բարձրութիւնը 800 - 1000 մ)։

ԱնուանումԽմբագրել

Պէտք է ըսել եւ գրել Արարատեան դաշտ եւ ոչ թէ դաշտավայր։ Աւանդաբար դաշտավայր անունը կը տրուի այն հարթավայրերուն, որոնք ծովու մակարդակէն բարձր են ոչ աւելի քան 200 մեթր, ինչպիսին են Ամազոնի, արեւմտեան-սիպերական, Մերձկասպեան եւ այլ դաշտավայրերը[1]։

ԴիրքըԽմբագրել

Արարատեան դաշտը շրջապատուած է Արագած, Գեղամայ, Արարատ եւ Հայկական պար լեռներով։ Կ՝երկարաձգուի հիւսիս-արեւմուտքէն հարաւ-արեւելք, աւելի քան 200 քմ, լայնութիւնը 20 - 45 քմ է, տարածութիւնը՝ մօտ 6600 քմ²։ Արարատեան դաշտը միջլեռնային բնական կերտուած (tectonic) իջուածք է։ Հիմքին մէջ հնագոյն փոխակերպական կամ փոփոխելի (metamorphic) ապառաժներ եւ հնակենդանական (Paleogene epoch երկրաբանական դարաշրջան) կրաքարաաւազաքարային շերտով ծածկուած («փէյլէըճին»-«Նիոճին»)ի (անգլ.՝Paleogene-neogenini epoch - երկրաբանական դարաշրջան) աւազաքարա-կաւա-կրաւազ (անգլ.՝ marl- կրաւազ կամ կաւային հող) նստուացքներով կամ մնացուկներով (sediments residues), վերին շերտերը (մօտ 400 մ հզօրութեամբ)՝ (anthropogenic մարդկանց ձեռքով բնութեան վրայ ներգործող փոփոխութիւններ) «անթրըփէճենիք» գետալճային նստուացքներով կամ մնացուկներով։ Մակերեւոյթը հարթ է, Արաքսի ձախափնեայ մասը՝ թոյլ զառիվայրով, նախալեռնային մասը՝ ալիքաւոր, աջափնեայ մասը լաւ արտայայտուած են աստիճանաձեւ բարձր դարատափերը (terraces)։

Արարատեան դաշտով կը հոսի Արաքս գետը՝ այն բաժնելով հիւսիսային, հիւսիս-արեւելեան եւ հարաւային, հարաւ-արեւմտեան (այժմ՝ Թուրքիա եւ Իրան) հատուածներու։ Երկրաբանական ելեւէջքի կարեւոր տարրերէն են մնացորդամաշուած կամ փաղաղուած (erosion) (Խորվիրապ, Սարիպապ) եւ հրաբուխային կոները (cone) բլուրները։ Արարատեան դաշտը «Գայլ»ի մուտքով կը բաժնուի Նախիջեւանեան հարթութենէն (Շարուրի դաշտ

Արարատեան դաշտին տեղ-տեղ կը բարձրանան ծալքաբեկորաւոր հիմքի ելուստներ, այսինքն ցցունք (ելունդ կամ կարկառուածք) (Խորվիրապ, Սարիպապ, Սալհովիտ) կամ խարամային կոներ (cone) (Դաւիթի բլուր, Մեծամօր)։

 
հեղինակ` Գէորգ Պաշինճաղեան (1912)

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. Կամսար Ավետիսյան, Ավետիսյան Ա.Ա., Հայրենագիտական էտյուդներ։ «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան, 1979
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։