Բացել գլխավոր ցանկը

Զապէլ Ասատուր (Զապէլ Խանճեան, 23 Յուլիս 1863(1863-07-23), Սկիւտար, Իսթանպուլ19 Յունիս 1934(1934-06-19), Իսթանպուլ), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ:

Զապէլ Ասատուր
Ծննդեան անուն արեւմտ.՝ Զապէլ Յովհաննէսի Խանճեան
Ծնած է 23 Յուլիս 1863(1863-07-23)
Ծննդավայր Սկիւտար, Իսթանպուլ, Թուրքիա
Վախճանած է 19 Յունիս 1934(1934-06-19) (70 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Իսթանպուլ, Թուրքիա
Քաղաքացիութիւն Flag of the Ottoman Empire.svg Օսմանեան Կայսրութիւն
Ազգութիւն հայ
Ուսումնավայր Սկյուտարի ճեմարան
Մասնագիտութիւն բանաստեղծուհի, գրագէտ, հրատարակիչ, մանկավարժ
Անդամութիւն Ազգանվեր հայուհյաց ընկերություն
Ամուսին Հրանդ Ասատուր

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Սկզբնական շրջանին Սիպիլ իր կրթութիւնը ստացած է ֆրանսական վարժարանի մէջ, բայց յետոյ յաճախած է նախ Սուրբ Խաչ դպրոցը, ապա Սկիւտարի ճեմարանը։

Հայրը կը զբաղէր ժամացոյցի առեւտուրով։ Մայրը գիտէր կիթառ նուագել եւ յաճախ բանաստեղծութիւններ կը կարդար զաւակներուն համար. այս իսկ պատճառով Զապէլ Ասատուրի (հօրենական անունով Զապէլ Խանճեան) առաջին ներշնչումի աղբիւրը մայրն է հանդիսացած։ Յետագային, Սիպիլ իր հանգուցեալ մօր ձօնած է «Կիթարդ» քերթուածը։

«Ազգանուէր Հայուհեաց Ընկերութեան» հիմնադիրներէն էր։ Այս ընկերութիւնը գործած է մօտ 22 տարի, նպատակ ունենալով Պոլսոյ եւ գաւառներու մէջ դպրոցներ բանալ աղջիկներու համար։

Սիպիլ 1881-ին կամուսնանայ փաստաբան Կարապետ Տոնելեանին հետ եւ միասին կը մեկնին գաւառները։ Իր առաջին ամուսինին մահէն ետք (1900), երկրորդ ամուսնութեամբ մը ան իր կեանքը կը կապէ գրագէտ Հրանդ Ասատուրի հետ։ Այնուհետետւ ամուսինին աշխատակցութեամբ կը հրատարակէ հայերէն քերականութեան եւ ընթերցանութեան դասագրքերու շարք մը՝ «Թանղարան» անունով։ Այս գիրքերը մեր վարռարաններուն մէջ գործածուած են մօտ քառորդ դար։

Եղած է հայերէն լեզուի արժէքաւոր ուսուցչուհի Պոլսոյ հայ դպրոցներուն մէջ, մասնաւորաբար Եսայեան վարժարան, որ աշխատած է 18 տարի շարունակ։

1928-ին կը կորսնցնէ իր ամուսինը՝ Հրանդ Ասատուր։ 1933-ին կը տօնուի իր գրական եւ մանկավարժական գործունէութեան յիսնամեայ յոբելեանը, երբ Սիպիլ անկողին մնալու դատապարտուած էր՝ կաթուածի մը հետեւանքով։

Կը մեռնի 1934-ին եւ կը թաղուի Պոլսոյ Շիշլիի գերեզմանատունը։

Զապէլ Ասատուր գրել սկսած է շատ կանուխ, Սկիւտարի ճեմարանը աշակերտած տարիներուն։ Առաջին անգամ Սիպիլ ծածկանունը գործածած է 1890-ին, «Մասիս» շաբաթաթերթի մէկ թիւին մէջ հրատարակած բանաստեղծութեան տակ։ Սիպիլ կը նշանակէ հեթանոսական դարերու աստուածուհի։

ԵրկերԽմբագրել

  • Կորտօն հրամանատարը, Կ. Պոլիս, 1890:
  • Աղջկան մը սիրտը, Կ. Պոլիս, 1891, 254 էջ:
  • Ցօլքեր (բանաստեղծութիւններ), Կ. Պոլիս, 1902, 94 էջ:
  • Կնօջ հոգիներ (պատմուածքներ), Կ. Պոլիս, 1925, 194 էջ:
  • Քերթուածներ, Յերեւան, 1935, 132 էջ:
  • Աղջկան մը սիրտը, ա. տ., 1938, 371 էջ:
  • Ամբողջական գօրծը, Իսթանպուլ, 1939, 240 էջ:
  • Աղջկան մը սիրտը, Պէյրութ, 1949, 211 էջ:
  • Բանաստեղծութիւններ: Ցօլքեր եւ հատուածներ, Վենետիկ, 1955, 98 էջ:
  • Երկեր, Երեւան, 1965, 452 էջ:
  • Երկեր, Երեւան, 1977:
  • Ցոլքեր (բանաստեղծություններ), Երեւան, 1978, 162 էջ:

ԱղբիւրներԽմբագրել