Բացել գլխավոր ցանկը


Յակոբ Մարթայեան (22 Մայիս 1895, Կ.Պոլիս - 12 Սեպտեմբեր 1979, Իսթանպուլ), հռչակաւոր լեզուաբան, բանասէր եւ ուսուցիչ: Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթուրք իրեն տուած է «Տիլաջար» մականունը[1][2]:

Յակոբ Մարթայեան
AGOP DILACAR 001.jpg
Ծննդեան անուն հայ.՝ Հակոբ Մարթայան
Ծնած է 22 Մայիս 1895
Ծննդավայր Կ.Պոլիս
Վախճանած է 12 Սեպտեմբեր 1979
Վախճանի վայրը Իսթանպուլ
Քաղաքացիութիւն Կաղապար:Դրոշավորում/Թուրքիա Թուրքիա
Ազգութիւն Հայ
Ուսումնավայր Ռոբերթ քոլեջ
Անկարայի համալսարան
Մասնագիտութիւն լեզուաբան, համալսարանի փրոֆէսօր, լրագրող
Աշխատավայր Լույս
Ռոբերթ քոլեջ
Անկարայի համալսարան
Սոֆիայի համալսարան
Թուրքական լեզնաբանական ընկերություն
Անդամութիւն Թուրքական լեզնաբանական ընկերություն
Ծնողներ Վահան Մարթայեան եւ Էօժէնի Մարթայեան

Պոլսահայ հրչակաւոր լեզուաբան եւ բանասէր Յակոբ Մարթայեան ծնած է Պիւյիւքտէրէ 22 Մայիս 1895-ին: Հայրը՝ Վահան Մարթայեան իսկ մայրը՝ Էօժէնի Մարթայեան (ծնեալ Սարաֆեան): Մանկութիւնը անցուցած է Կէտիկփաշայի մէջ: Ջորս տարեկանին սկսած է յաճախել տեղւոյն Ամերիկեան Մանկապարտէզը, ուր ուսանած է միայն Անգլերէն: Միջնակարգի ուսումը ստացած է Ամերիկեան վարժարանի մը մէջ: 1907-ին խմբագրած է վարժարանին շաբաթաթերթը «Սքուլ Նիուզ» անունով: 1910 թուականին յաճախելու սկսաւ Ռոպէրթ Գոլէճ որուն իր ուսանած լեզուներուն աւելցուցած է Գերմաներէն, Լատիներէն եւ դասական Յունարէն: Իր ընկերներէն սորված է նաեւ Ռուսերէն, Լեհերէն եւ Պուլկարերէն: Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի պահուն Կովկասի Ռազմաճակատին մէջ պաշտoն ստացած է որպէս պահեստի սպայ: 1918-ին գաղթած է Պէյրութ, ուր կարգուած է Սուրբ Նշան Ազգային Վարժարանի տնօրէնը[3]: Լիբանանի մէջ հիմնած էՀայերէն «Լոյս» շաբաթաթերթը:

1919-ին վերադարձած է Պոլիս եւ ուսուցչութիւն ըրած է Ռոպէրթ Գոլէճի մէջ: 1922-ին ամուսնացաւ Մէլինէ անուն օրիորդի մը հետ ու մեկնեցաւ դէպի Պուլկարիա: Հոն հրատարակած է «Մշակոյթ» շաբաթաթերթը եւ «Ռահվիրայ» ամսաթերթը։ Սոֆիայի Համալսարարանին մէջ սկսած է դասաւանդել Դասական Թրքերէն: Թրքերէն լեզուի մասին Պոլսոյ «Արեւելք» թերթի մէջ իր հրատարակած յօդուածի մը թարգմանութիւնը Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթիւրքին ուշադրութիւնը կը գրաւէ եւ Մուսթաֆա Քէմալ, Մարթայեանը հրաւիրեց Թուրքիա, որպէսզի դասախօսէ լեզուի, պատմութեան և աշխարհագրութեան կաճառներու մէջ:

Պաշտօնավառած է Թուրք Լեզուի Հաստատութեան քարտուղարութիւնը: 1934 թուականին մականունի օրէնքով որպէս Թրքերէնի վրայ կատարած աշխատութիւններուն փոխարէնը Մուսթաֆա Քէմալ իրեն «Տիլաջար» մականունը (Թրքերէնի մէջ Տիլաջար կը նշանակէ լեզու բացող) նուիրած է: Թուրքիոյ Խորհրդարանին առաջարկած է Մուսթաֆա Քէմալին «Աթաթիւրք» մականունը տրուիլը: Աշխատակցած է նաեւ Պոլսահայ մամուլին, մանաւանդ «Մարմարա» օրաթերթին հետ: Հայերէնով հրատարակած է երկու գրքոյկներ՝ «1500 Ամեակի Խոհեր» (1951) եւ «Աստուածաշունչը եւ Աշխարհաբարը» (1956): 1977-ին «Մարմարա» թերթի ձեռնարկութեամբ նշուած է Յակոբ Մարթայեանի գործունեութեան 70 ամեակը:1979-ին Մարթայեան մահացած է Պոլսոյ մէջ, իր ետին ձգելով պարբերաթերթերու մէջ ցրուած անհամար յօդուածներ: Իր մահազդը «ԹէՐէԹէ-ի (թրք.՝ TRT) կողմէ ծանուցուեցաւ որպէս «Ատիլ Տիլաջար»: Այս կացութեան հանդերձ իրեն Յակոբ անունը չյայտարարուեցաւ, միայն «Ա.Տիլաջար» ձեւով սխալը շտկեցին:

Ունի անտիպ բազմաթիւ ստեղծագործական լեզուագիտական եւ թարգմանական աշխատասիրութիւններ՝ Սալին Վրայ (գրական փորձեր), Խոնջած Երազներ (բանաստեղծութիւններ), Ցայգաթիթեռ (թատրերգութիւն), Լեւոն Շանթ՝ Իր Փիլիսոփայութիւնը եւ Գեղարուեստը (մենագրութիւն), Հայ Դիւցազնավէպը Բաղդատական Հիմի Վրայ:

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել