Բացել գլխավոր ցանկը

Ջրածին (Կաղապար:Լեզու la), պարբերական համակարգի առաջին տարրն է, նշանակումը՝ H, հիւլէական զանգուածը՝ 1.0079։ Առաջին անգամ մաքուր վիճակին ստացած է Հենրի Քաւենտիշը (անգլերէն՝ Henry Cavendish) 1766 թուականին։ Ան ամէնատարածուած տարրն է տիեզերքին մէջ։ Երկիրի վրա ջրածինը կը գտնուէ հիմնականը միացութիւններու ձեւով։

Ջրածնի հիւլէն կազմուած է մեկ պրոտոն ունեցող միջուկէ եւ մեկ ելեկտրոնէ։ Հանդես կուգայ H2 պարզ նիւթի մը ձեւով։ 1 աթոմական զանգուածով, յայտնի են նաեւ ծանր ջրածիններ՝ տէյթերիւմը (D, աթոմական զանգուածըէ 2) եւ սրիթիւմը (T, աթոմական զանգուածըէ 3), որոնք թթուածնի հետ կը յառաջացնեն ծանր ջուր՝ (M=2Օ)։

Բովանդակութիւն

ՊատմութիւնԽմբագրել

Ջրածինը յայտնաբերուած է 16-րդ դարու կեսերուն Փարասելսուսի կողմէ, որ ստացած է երկաթի վրա ծծմբական թթու ազդելով։ 1766 թուականին Քաւենտիշը հաստատած է անոր յատկութիւնները եւ ցոյց տուած է անոր տարբերութիւնը միւս կազերէն եւ անուանած է «այրուող օդ»։ Անթուան Լաւուազիէն 1783 թուականին առաջին անգամ ջրածին ստացաւ ջուրէն եւ ապացուց, որ ջուրը ջրածինի եւ թթուածինի քիմիական միացութիւնն է զայն անուանեց «հիտրոկենիւմ» (Կաղապար:Լեզու grc՝ «ջուր» եւ Կաղապար:Լեզու grc՝ «կը ծնեմ»), որը կը նշանակէ ջուր ծնող։

ՅատկութիւններԽմբագրել

 
Տիեզերանաւերուն համար որպէս վառելիք կ'օգտագործուէ ջրածնի եւ թթուածնի միացութիւնը:

Ջրածնի կազը կը ձեւաւորէ պայթուցիկ խառնուրդ 4–74% պարունակութեան օդին հետ եւ 5–95% պարունակութեան քղորինի հետ: Պայթիւնը կ'արձակէ ջերմութիւն եւ վառ լոյս[1] Մաքուր թթուաջրածինը կ'արձակէ անդրամանիշակագոյն լոյս եւ թթուածնի մեծ պարունակութեան պարագային անտեսանելի է անզէն աչքին:
H2-ը կը փոխազդէ բոլոր օքսիտացուած տարրերուն հետ: Ջրածինը կրնայ ինքնաբուխ եւ ուժեղ փոխազդէ սենեակի ջերմաստիճանին քղորինի եւ փղուորինի հետ, ձեւաւորելով ջրածնի քղորիտ եւ ջրածնի փղուորիտ, որոնք վտանգաւոր թթուներ են:

ՏարածվածութիւնԽմբագրել

 
Սաթուրն մոլորակը ջրածինէ եւ հեղիւմէ բաղկացած կազային հսկայ մըն է։

Տիեզերքին մէջԽմբագրել

Ջրածինը կը կազմէ աստղերու եւ Արեգակի զանգուածի մոտ կէսը (փլազմայի ձեւով), Արեգակի մթնոլորտի 84 %-ը, միջաստղային միջավայրի եւ միգամածութիւններու հիմնական մասը։ Աստղերու ընդերքին՝ ջրածինի հիւլէներու միջուկներէն՝ պրոտոններէն կը սինթէզուեն հեղիւմի հիւլէի միջուկներ (ջերմամիջուկային սինթէզ), կ'անջատէ ահռելի քանակներով եռանդ։

Երկրի ընդերքին մէջ եւ կենդանի օրկանիզմներուն մէջԽմբագրել

Ջրածնի պարունակութիւնը երկրակեղեւին մէջ (ըստ զանգուածի) 0,15% է, ընդհանուր պարունակութիւնը երկիրին վրայ՝ 1% է (16% ըստ աթոմներու թիւի)։ Ազատ վիճակին կը հանդիպէ հազւադէպ՝ որոշ հրաբխային եւ այլ բնական կազերուն մէջ, օդին մէջ՝ 1•10−4։ Մթնոլորտի վերին շերտերին ջրածինի պարունակութիւնը շատ աւելի մեծ է, մերձերկրեայ տարածութեան մէջ կը յառաջացնէ երկիրի պրոտոնային ռատիացիոն գոտին։

Ջրածինը կը մտնէ ամէնատարածուած նյութի՝ ջուրի (11,19% ըստ զանգուածի), նա ածուխի, քարիւղի, բնական կազերու, կաւերու, կենդանական եւ բուսական օրկանիզմներու բաղադրութեան մեջ։

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել