«Գալուստ Կիւլպէնկեան»ի խմբագրումներու միջեւ տարբերութիւն

Չ
clean up, replaced: Իրան (արեւմտահայերէն) → Իրան, Կոստանդնուպոլիս (արեւմտահայերէն) → Կոստանդնուպոլիս, Թուրքիա (արեւմտահայերէն) → using AWB
Չ (→‎Արտաքին յղումներ: clean up, replaced: Կատեգորիա:1955 մահեր (արւմտ․) → Կատեգորիա:1955 մահեր using AWB)
Չ (clean up, replaced: Իրան (արեւմտահայերէն) → Իրան, Կոստանդնուպոլիս (արեւմտահայերէն) → Կոստանդնուպոլիս, Թուրքիա (արեւմտահայերէն) → using AWB)
{{ԱՀ}}
{{Արևելահայերեն|Գալուստ Գյուլբենկյան}}
{{Տեղեկաքարտ Պետական գործիչ
| Վիքիպահեստում =
}}
'''Գալուստ Սարգիս Կիւլպէնկեան''' ([[23 Մարտ]] [[1869]], [[Կոստանդնուպոլիս (արեւմտահայերէն)|Կոստանդնուպոլիս]] – [[20 Յուլիս]] [[1955]], Լիզպոն), Փորթուկալահայ գործարար եւ բարեգործ։ Մեծ դեր ունեցած է Միջին Արեւելքի [[նաւթ]]ի պաշարները Արեւմուտքի շահագործման հասանելի դարձնելու աշխատանքին մէջ։
 
Կիւլպէնկեան ծնած է Սարգիս եւ Տիրուհի Կիւլպէնկեաններու ընտանիքէն ներս՝ [[Սկիւտար]], Արեւմտեան Հայաստան։ Հայրը՝ Սարգիս աղան, վստահ էր, որ որդին պիտի շարունակէ իր գործը եւ զբաղի ճարտարարուեստթեամբ, սակայն որդին հօրը նախատեսած ճամբով չգնաց. ընտրեց նաւթագետ-հանքաբանի մասնագիտութիւնը։ Գալուստ կրթութիւն ստանալով եւրոպական յայտնի համալսարաններու մէջ՝ կը տիրապետէր ութ լեզուի<ref>{{cite web|author=www.hayernaysor.am|title=Գալուստ Կիւլպէնկեան|url=http://hayernaysor.am/%D5%A3%D5%A1%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%BF-%D5%A3%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%A2%D5%A5%D5%B6%D5%AF%D5%B5%D5%A1%D5%B6/|date=24/11/2013}}</ref><ref>{{cite web|author=www.forbes.am|title=Գալուստ Կիւլպէնկեան. «Սեւ ոսկու» աշխարհի հայ տիրակալը|url=http://www.forbes.am/am/leadership/skills/J98711L2P3A466LM|date=18/05/2014}}</ref>։
 
== Կենսագրութիւն ==
Կիւլպէնկեան՝ նաւթարդիւնաբերութեան մէջ, իր առաջին քայլերը կը կատարէ այլ հանրայայտ նաւթարդիւնաբերող ՝ [[Ալեքսանդր Մանթաշեանց]]ի, Կ. Պոլսոյ մէջ գտնուող նաւթի գրասենեակին հետ։ Սակայն շատ չանցած Կիւլպէնկեանի ընտանիքը կը մեկնի [[Անգլիա]]։ [[Լոնտոն]]ի մէջ Կիւլպէնկեան արտօնագիր կը ստանայ ու կը հիմնէ նաւթային իր գրասենեակը։ Ան Լոնտոնի մէջ [[Թուրքիա (արեւմտահայերէն)|Թուրքիոյ]] եւ [[Պարսկաստան (արեւմտահայերէն)|Պարսկաստանի]] դեսպանատուներու՝ նաւթի գիծով, տնտեսական խորհրդականն էր։ Գիտելիքներու մեծ պաշարը եւ փորձը Գալուստին հնարաւորութիւն կու տան շատ կարճ ժամանակի ընթացքին դառնալու մեծ ձեռնարկատէր։
 
Շուտով Կիւլպէնկեան կը նախաձեռնէ [[Turkish Petrolium Company]]-ի ստեղծման, որուն բաժնետոմսերու 25%-ը կը պատկանէր Royal Dutch Shell Group-ին, 35%-ը Թուրքիոյ Ազգային բանկին, 15%-ը Գալուստ Կիւլպէնկեանին, իսկ 25%-ը՝ գերմանացիներուն։ Յաջող առեւտուրի համար բրիտանացիները իրենց եկամուտի 2,5 տոկոսը տրամադրեցին Կիւլպէնկեանին։
Այն ժամանակ, երբ [[Պարսից ծոց (արեւմտահայերէն)|Պարսից ծոցի]] մէջ կը գտնուի առաջին նաւթահայրը, Գալուստ Կիւլպէնկեան՝ Պարսկաստանի մէջ, կը գնէ նաւթաբեր հողատարածքներ ու կը դառնայ [http://en.wikipedia.org/wiki/British_Petroleum British Petroleum]-ի հիմնադիրներէն մէկը։ Շատ չանցած այն կը վերանուանուի «Անգլո-պարսկական նաւթային ընկերութեան», որ վառելիք կ՛ապահովուէր Անգլիոյ արքայական նաւատորմին։ Գալուստ Կիւլպէնկեան գերազանցապէս կը տիրապետէր երկրագունդի տարբեր շրջաններու երկրաբանական ու աշխարհագրական տուեալներուն ու յատկապէս նաւթային քարտէզին։
 
Ան նաւթային հողատարծաքներ ունէր [[Վենեզուելա]]յի, [[Իրան (արեւմտահայերէն)|Իրանի]]ի, [[Իրաք (արեւմտահայերէն)|Իրաքի]], Սաուտեան Արաբիոյ, [[ԱՄԷ|Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններու]] մէջ, մօտէն ծանօթ էր սուլթանական եւ պարսկական արքունիքիներու օրինական ու ոչ օրինական ելումուտին։ Անոր օգնութեամբ յաճախ կը լուծուէին գերտէրութիւններու միջեւ ծագած կնճռոտ հարցերը։ Ան իր ձեռքը պահէր խոշոր նաւթային ընկերութիւններու լծակները։
 
Սան Ռեմոյի խորհրդակցութեան ժամանակ նաւթային ընկերութիւններու միջեւ տարաձայնութիւններ կային տարածքներու հարցուի կապակցութեամբ։ Կիւլպէնկեան ինք կը ստանձնէ եւ կարմիր մատիտով կը գծէ իւրաքանչիւր պետութեան տիրոյթը, այդ պատճառով Սան Ռեմոյի պայմանագիրը կոչուած է «Կարմիր գիծի» պայմանագիր։