«Արիստակէս Ալթուն-Տիւրրի»ի խմբագրումներու միջեւ տարբերութիւն

Առանց խմբագրման ամփոփման
[[Պատկեր:Սկյութական իրեր.png|մինի]]
'''ՍԿՅՈՒԹՆԵՐ''' (հուն․ Zxvdai), Հս․Հյուսիսային ՄերձսևծովյանՄերձ[[Սևծովյան տարածաշրջան|սևծով]]յան շրջաններում բնակվող ազգակից հնագույն ցեղերի ընդհանուր անվանումը։ Պատկանել են հնդեվրոպ․[[հնդեվրոպական ընտանիքի|հնդեվրոպական ընտանիք]]ի հյուսիսիրան․ խմբին։ Ցեղակից ենեղել կիմերներին, սակերին, սարմատներին, մազքութներին։ Սկյութականի պատմությանշատ հարցեր դեռևս չեն պարզաբանված կամ վիճաբանական են գիտության մեշ։Գրավոր աղբյուրներում Սկյութներ հիշատակվում են [[Մ. թ. ա. 8-րդ դար|մ․ թ․ ա․ VIII—VII8]]—[[մ. թ. ա. 7-րդ դար|7-րդ դար]]երի դդ․սահմանագծինսահմանագծին ։ Հերոդոտոսը Դնեպրի ու Դոնի միշաափասաանային շրշաններումշրջաններում բնակվող ցեղերին անվանում է թագավորական Սկյութներ,որոնք գերիշխել են մյուսներին, ստորինԴնեպրի աջափնյակում և տափաստանային Ղրիմում[[Ղրիմ]]ում բնակվող ցեղերին՝ վաչկատուն (հովվական) [[Սկյութներ]], Ինգուլի և Դնեպրի միշև բնակվող ցեղերին՝ երկրագործ Սկյութներ․,հուսուսային․ Բուգի ավազանում (հատկապես [[Օլվիա]] քաղաքի մերձակայքում) բնակվող ցեղերին՝ կալլիպիդներ կամ հելլենացած Սկյութներ, նրանցից հս․ բնակվող ցեղերին՝ ալա գոններ, իսկ ավելի հս․ բնակվող ցեղերին՝[[ցեղ]]երին՝ հերկող Սկյութներ։ Շրշակա ստրկատիր․ քաղաքների ու երկրների հետ քաղ․ և առևտր․կապերը, հաճախակի ձեռնարկվող կողոպտչական արշավանքներն ու հարկա գանձումները խթանել են դասակարգերի առաշացման ընթացքը սկյութՍկյութ, հասարակության մեշ։ Սկյութ, ցեղերի միությունն աստիճանաբար ձեռք է բերել ստրկատիր․պետության բնորոշ գծեր՝ թագավորի գլխավորությամբ, որի իշխանությունը եղել է ժառանգական և ստվածացվելԱստվածացվել Է։Տեղի է ունեցել ռազմ, ավագանու, զինվ․ և քրմական դասերի բաժանում։ Կառավարման գործում զգալի դեր են ունեցել ցեղային միության ավագանու խորհուրդը և աշխարհաժողովը։[[աշխարհաժողով]]ը։
 
[[Պատկեր:BlackSea-1.A2003105.1035.250m.jpg|մինի|ձախից]]
== Սկյութների ==
 
քաղ․ միավորմանը նպաստել են մ․ թ․ ա․ VI դ․ [[Աքեմենյան Իրանիպետություն|Աքեմ]]ենյան [[Իրան]]ի դեմ նրանց մղած պատերազմները։ Մ․ թ․ ա․ IV դ․ 1֊ին կեսին [[Աթեոս թագա վորնթագավոր]]ն իր գահի շուրջ միավորել է գրեթե ամբողջ Սկյութիան՝ Ազովի ծովից մինչև Դանուբ։[[Դանուբ]]։ Մ․ թ․ ա․ 339-ին Մակեդոնիայի[[Մակեդոնիա]]յի [[Փիլիպոս]] II2 թագավորի դեմ պատերազ մում պարտվելուց հետո, սկյութ, թագավորությունը սկսել է անկում ապրել։ Մ․ թ․ ա․ III դ․ վերջին Սկյութների տիրապետությունը զգա լիորեն կրճատվել է սարմատների ճնշման ներքո։ Սկյութներ ամփոփվել են Ղրիմում (Նեապոլիս մայրաքաղաքով), ինչպես նաև Դնեպրի ու Բուգի ստորին ավազաններում։ Ղրիմի սկյութ, թագավորությունը հզորա ցել է մ․ թ․ ա․ II—I դդ․։ Այն գոյատևել է մինչև III դ․ 2-րդ կեսը, ապա խորտակվել գոթերի հարձակումների ներքո։ Անկա խություննԱնկախությունն ու էթնիկ, ինքնուրույնությու նը կորցրած Սկյութներ շուտով ձուլվել են ժողո- վուրդների մեծ գաղթին մասնակից ցեղե րին։ Կամենսկի քաղաքատեղիի հնագիտ․ հետազոտություններից պարզվել Է, որ սկյութ, թագավորության ծաղկման ժա մանակաշրջանում այն եղել է տափաստա նային Սկյութականի աոևտրատնտ․ և վարչ․ կենտ րոն։ Սկյութականի հասարակարգում տեղի ունեցած կտրուկ փոփոխությունները մ․ թ․ ա․ IV դ․ արտահայտվել են, այսպես կոչված, թա գավորական վիթխարի (ավելի քան 20 մ բարձրությամբ) դամբարանաբլուրների երևան գալով, որոնցում թաղվել են թա գավորներ, իշխող ավագանու ներկայա ցուցիչներ, զինվ․ առաջնորդներ։ Նրանց հետ սովորաբար թաղվել են իրենց սպան ված կանայք կամ հարճերը, ծառաները, ձիերը, գույքը։ Ռազմիկներին թաղել են իրենց զենքերով (ոսկեպատյան դաշույն ներ, կապարճներ, նետասլաքներ, նի զակներ ևն)։ Հարուստ դամբարաններից պեղվել են պղնձյա, արծաթյա և ոսկյա ամաններ, հուն, նախշազարդ խեցեղեն, գինու գավեր, զանազան զարդեր, սկյութ, և հուն, վարպետների նուրբ ոսկերչ․ առարկաներ։
[[Պատկեր:Scythia-Parthia 100 BC.png|մինի|Սկյութների քարտէսը]]
Սկյութականի դամբարաններից հայտ նաբերվածհայտնաբերված գեղարվեստ, արտադրանքի մեջ առավել հետաքրքիր են, այսպես կոչ ված, գազանային ոճի վայելչազարդ առարկաները (կապարճներ, դաշույննե րի պատյաններ, սրերի բռնակներ, ձիասանձերի մասեր, վահանակներ, հայելի ների բռնակներ, ճարմանդներ, ապարան ջաններ, մանյակներ ևն), որոնց վրա կեն դանիների ([[եղջերու]], [[իշայծյամ]], [[այծ]], գիշատիչ թռչուններ, [[երևակայական]] կենդանիներ ևն) պատկերների հետ հանդիպում են գազանամարտի, առավել հաճախ՝ խոտակեր կենդանուն հոշոտող արծվի կամ գիշատչի տեսարաններ։ Պատկերներն արված են ոչ բարձր մակերևույթի , վրա՝ կռման, դրվագման, ձուլման, դրոշմման, փորագրման եղանակներով, հաճախ [[Ոսկի|ոսկուց]], արծաթից[[արծաթ]]ից, երկաթից[[երկաթ]]ից, բրոնզից։[[բրոնզ]]ից։ Ենթադրվում է, որ այդ պատկերազարդ առարկաները թալիսմաններ են և խորհրդանշել են չար ու բարի ոգիներին։ Հնարավոր է նաև, որ դրանք արտահայտել են ռազմիկի ճարպկությունն ու խիզախությունը։ Ակյութ․Ակյութների գազանային ոճին բնորոշ է արտակարգ աշխուժությունը, կերպարների հարաշարժությունը և պատկերավորությունը։ Մ․ թ․ ա․ V5-րդ դարից հույն վարպետները Սկյութականի համար պատրաստել են կիրառական արվեստի առարկաներ՝ հարմարեցնելով նրանց գեղարվեստական ճաշակին։ Սկյութների արվեստի նշանավոր հուշարձաններ են հայտնաբերվել Քելերմեսի, Քուլ-Օբայի, Սոլոխի, Չեր- տոմլըկի և այլ հնավայրերի դամբարաններից, հազվագյուտ որմնանկարներ են բացվել սկյութ․ Նեապոլսում։
 
== Պատկերասրահ ==
0

edit