«Սպանիա»ի խմբագրումներու միջեւ տարբերութիւն

Չ
clean up, replaced: {{W/Ref-en}} → {{ref-en}} (8) using AWB
Չ (→‎top: removed: {{ԱՀ|Q29}} using AWB)
Չ (clean up, replaced: {{W/Ref-en}} → {{ref-en}} (8) using AWB)
| doi =
| id =
| isbn = }}{{W/Refref-en}}</ref>։
 
Անուանումը կրնայ ունեցած ըլլալ նաեւ Կարթագենեան ծագում՝ Իսպանիհադ, որ կը նշանակէ «[[նապաստակ]]ներու երկիր» կամ «ծայրամաս», քանզի Սպանիան կը գտնուի [[Միջերկրական ծով]]ու վերջաւորութեան։ Տարածաշրջանէն պեղուած են նաեւ Հռոմէական [[Հատրիանոս]] կայսրի ժամանակաշրջանի [[մետաղադրամ]]ներ, որոնց վրայ պատկերուած էին կնոջ կերպար, անոր ոտքերուն մօտ՝ ճագար<ref name="burke">{{Cite book
| doi =
| id =
| isbn =978-1-4437-4054-8 }}{{W/Refref-en}}</ref>: Կան նաեւ այլ տարբերակներ España անուանումին հետ կապուած, ըստ որուն [[պասքերէն]] Էզպաննա կը նշանակէ «ծայրամաս» կամ «սահման», մէկ այլ բացատրութեամբ՝ հիմնուելով այն փաստին վրայ, որ Բիրենեան թերակղզին կը գտնուի [[Եւրոպա]]յի արեւմտեան սահմանին<ref name="anthon" />:
 
Հումանիստ Անթոնիօ տը Նեպրիխան առաջադրեց մէկ այլ վարկած, ըստ որուն Հիսպանիա բառը ծագած է [[իպերերէն]] «հիսպալիս» բառէն, զոր կը նշանակէ «քաղաք արեւմտեան երկրին մէջ»:
«Reconquista» ("Երկակի նուաճում") այդ Իբերիական քրիստոնէական թագաւորութեան ընդլայնման բազմադարեան ժամանակաշրջանն է։ Կրկնակի նուաճումը սկսաւ 722 թուականի Քովատոնկայի ճակատամարտով Battle of Covadonga եւ միաժամանակ ՓիրենԷեան (Իբերեան) թերակղզիին մուսուլմանական նուաճումներու ժամանակաշրջանն էր։ Քրիստոնէական բանակի յաղթանակը մուսուլմանական նուաճողներու դէմ՝ թոյլ տուին ստեղծել քրիստոնէական Ասթուրիասի թագաւորութիւնը «Kingdom of Asturias» 739 թուականին, հիւսիս-արեւմտեան ափամերձ լեռներու երկայնքով, Մուսուլմանական նուաճումներուն նաեւ դուրս մղեցին [[Կալիսիա]]յէն «Galicia», որ յետագային դարձաւ ամենասուրբ վայրը արեւմտեան [[Եւրոպա]]յի մէջ՝ միջին դարերուն իր Սանթիակօ Տէ Քոմփոսթելա «Santiago de Compostela» քաղաքով եւ միաւորուեցաւ նոր քրիստոնէական թագաւորութեան։
 
[[Մուսուլման]]ական զօրքերը նոյնպէս տեղափոխուեցան Իբերայի հիւսիսը, սակայն ջախջախուեցան Ֆրանքներու «Frankish forces» կողմէն։ Աւելի ուշ Ֆրանքները հիմնեցին քրիստոնէական երկիրներ Իբերայի հարաւային մասերուն մէջ։ Անոնց տարածքները կը ծաւալուէր մինչեւ Նաւառէի թագաւորութիւն «The Kingdom of Navarre», Արակոն «Aragon» եւ Քաթալոնիա «Catalonia»<ref>{{cite web |last=Rinehart |first=Robert |coauthors=Seeley, Jo Ann Browning | title = A Country Study: Spain – Castile and Aragon |publisher=Library of Congress Country Series |year=1998 |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |accessdate=2008 թ․ օգոստոսի 9}}{{W/Refref-en}}</ref>։ Քանի մը դար մուսուլմաններու եւ քրիստոնէական երկիրներու սահմանները կ՝ անցնէին Էպրօ եւ Տուրօ «Ebro and Douro valleys» Հովիտներով եւ ձորերով։
 
[[Պատկեր:Muralla de Ávila 01.jpg|ձախից|մինի|Աւիլա քաղաքի պարիսպները։]]
[[Պատկեր:011Cantiere in corso.JPG|ձախից|մինի|180px|Նշանաւոր Սակրատա ֆամիլիա տաճարի կառուցունը կը տեւէ արդէն աւելի քան հարիւր տարի: Տաճարի կառուցման աւարտը նախատեսուած է 2026 թուականին՝ Անթոնիո Կաուտիի մահուան 100-ամեայ տարեդարձին]]
 
1085 թուականին Ռազմագիտական կեդրոնական քաղաք՝ [[Թոլետօ|Թոլետոյի]] գրաւումը մեծ քայլ էր քրիստոնէական թագաւորութեան առաջխաղացման հարցին։ Մուսուլմանական մեծ վերածննդից ետք՝ մեծ Մաւրական տէրութիւնը ինկաւ քրիստոնէական տիրապետութեան տակ 13-րդ դարուն, Քորտոպան 1236-ին եւ Սեւիլեան 1248 թուականին, մնաց միայն [[Կրանատա]]ն որպէս չնուաճուած քաղաք հարաւը<ref>{{cite web|url=http://libro.uca.edu/rc/rc1.htm|title=Ransoming Captives in Crusader Spain: The Order of Merced on the Christian-Islamic Frontier|accessdate=2008 թ․ օգոստոսի 13}} See also: {{cite web |last=Payne |first=Stanley G. | title = A History of Spain and Portugal; Ch. 4 Castile-León in the Era of the Great Reconquest |publisher=The Library of Iberian Resources Online |year=1973 |url=http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm |accessdate=2008 թ․ օգոստոսի 9}}{{W/Refref-en}}</ref>։
 
13-րդ եւ 14-րդ դարերուն Մարինիտի «Marinid» մուսուլմանները Հիւսիսային Ափրիկէի մուսուլմանական խմբաւորումներու հետ ներխուժեցին եւ հիմնեցին որոշ ներգաւառներ թերակղզիի հարաւային ափամերձ գօտիին վրայ, բայց ձախողեցան մուսուլմանական տէրութիւնը վերականգնելու իրենց փորձին մէջ, եւ անոնք Իբերայէն դուրս նետուեցան։
13-րդ դարուն նաեւ տեղի ունեցաւ Արակոնի թագաւորութեան կազմաւորումը՝ որուն կեդրոնը կը գտնուէր [[Իբերեան Թերակղզի|Իբերեան թերակղզիի]] հիւսիս-արեւելքը։ Այն ընդլայնացաւ տիրանալով Միջերկրական ծովու հարուստ կղզիներուն [[Սիկիլիա]]յին եւ նաեւ [[Աթէնք]]ին<ref>{{cite web |last=Payne |first=Stanley G. | title = A History of Spain and Portugal; Ch. 5 The Rise of Aragón-Catalonia |publisher=The Library of Iberian Resources Online |year=1973 |url=http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm |accessdate=2008 թ․ օգոստոսի 9}}{{W/Refref-en}}</ref>։
 
[[Պատկեր:Catedral Burgos Lateral.JPG||մինի||Պուրկոսի տաճարը]]
 
1469-ին Քրիստոնէական թագաւորութիւնները՝ Քասթիլեան եւ Արակոնը միացան Իզապելլա Ա․ Քասթիլիացիի եւ Ֆերտինանտ Բ․ Արակոնցիի ամուսնութենէն ետք։ 1478-ին աւարտեցաւ [[Քանարեան Կղզիներ|Քանարեան կղզիներու]] նուաճումը, եւ 1492-ին Քասթիլիայի եւ Արակոնի միացեալ ուժերը նուաճեցին Կրանատա Էմիրաթը, եւ վերջացաւ 781-տարուան մուսուլմանական տիրապետութիւնը Փիրենէեան թերակղզիին մէջ։ Կրանատային մէջ ցուցաբերեցին որոշ համբերութիւն մուսուլմաններու նկատմամբ<ref>{{cite web|url=http://www.cyberistan.org/islamic/treaty1492.html|title=The Treaty of Granada, 1492|publisher=Islamic Civilisation|accessdate=2008 թ․ օգոստոսի 13}}{{W/Refref-en}}</ref>։
[[Պատկեր:Linces1.jpg|ձախից|մինի|180px|Սպանիոյ մէջ կ'ապրեն նաեւ լուսաններ]]
[[Պատկեր:Trenes.jpg|մինի|ձախից|180px|AVE Արագընթաց գնացքը]]
1492-ը պատմութեան մէջ մտաւ նաեւ Նոր երկիրի յայտնաբերումով՝ [[Քրիստափոր Քոլոմպոսի]] կողմէն, որուն նաւային երթեւեկը կը հովանաւորէր Իզապելլան։ Այդ նոյն տարին սկսաւ Սպանիոյ հրէաներու բռնի վերափոխումը կաթոլիզիմի եւ բոլոր անոնք, որոնք կը հրաժարէին՝ դուրս կը քշուէին Սպանիոյ տարածքներէն<ref>[http://www.newscientist.com/article/dn16200-spanish-inquisition-left-genetic-legacy-in-iberia.html Spanish Inquisition left genetic legacy in Iberia]. New Scientist. 4 December 2008.{{W/Refref-en}}</ref>։ Քանի մը տարի ետք Մուսուլմանները նոյնպէս նոյն բախտին արժանացան<ref name="cong">{{cite web |last=Rinehart |first=Robert |coauthors=Seeley, Jo Ann Browning | title = A Country Study: Spain – The Golden Age |publisher=Library of Congress Country Series |year=1998 |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |accessdate=2008 թ․ օգոստոսի 9}}{{W/Refref-en}}</ref>։
 
Որպէս Վերածնունդի Նոր Արքաներ՝ Իզապելլան եւ Ֆերտինանտը իրենց ձեռքերուն մէջ կեդրոնացուցին ամբողջ իշխանութիւնը եւ նոր թագաւորութիւնը կոչեցին «España»՝ փոխարինելով նախկին Հիսպանիա բառին<ref name="cong"/>։ Իրենց քաղաքականութեան արդիւնքով ծնաւ նոր Սպանական կայսրութիւն։