«Արաբերէնի Այբուբեն»ի խմբագրումներու միջեւ տարբերութիւն

Չ
Ռոբոտ․ Տեքստի ավտոմատ փոխարինում (- , +,, -, +, , - + )
Չ (Բոտ: կոսմետիկ փոփոխություններ)
Չ (Ռոբոտ․ Տեքստի ավտոմատ փոխարինում (- , +,, -, +, , - + ))
Հարֆ եզրոյթի կիրառութեան առաջին անգամ կը հանդիպի ալ-Խալիլի աշխատանքին մէջ։ Կոնտեքստի համաձայն՝ ան օգտագործած է այդ եզրոյթը վանկաչափական նուազագոյն միաւոր իմաստով<ref>Wolfdietrich Ficsher, Zur herkunft des Grammatishen terminus Harf, Jerusalem Studies of Arabic and islam, 1989</ref>։
 
Հարֆը կարելի է ձեւակերպել որպէս տառ, քանի որ ընդունուած է ըսել, որ արաբերէնի այբուբենը բաղկացած է 28 հարֆերէ։ Ալ-Խալիլին վերագրուող մէկ այլ աշխատանքի մէջ՝ «Քիթապ ալ-Արուտ» ({{lang-ar|كتاب العروض}}), որ կը վերաբերի արաբական վանկաչափական տաղաչափութեան, հարֆը կը բնութագրուի որպէս [[բաղաձայն (արեւմտահայերէն)|բաղաձայն]] ու [[ձայնաւոր]] հնչոյթներու միութիւն<ref>Կարաբեկյան Ս.Բ., Արաբական տաղաչափությունը արաբական գիտելիքի համակարգում</ref>։ Որոշ հեղինակներ զայն կ'անուանեն [[ամանակ (արեւմտահայերէն)|ամանակ]]՝ յունական քերականական եզրութաբանութեան համաձայն<ref>Габучан Г.М. К вопросу о структуре семитского слова (в связи с проблемой внутренней флексии) // «Семитские языки», вып.2, ч.2. М., Наука, 1965</ref>, միւսները՝ տառ<ref>McCarthy, J. J. , Prince A.S., Foot and Word in Prosodic Morphology. The Arabic Broken Plural.”, Natural Language & Linguistic Theory 8(2), Amherst 1990</ref>։ Վերջիններս արաբական վանկաչափական համակարգը կը բացատրեն յունական վանկաչափական համակարգի եզրոյթներով՝ [[եամբ]]ով ու [[քորէյ]]ով։ Այսինքն՝ ամանակը վերածելով տառի, անոնք կը կիրառեն այն բառակազմութեան մեջ։ Այդպիսով ստացած են միավանկ, երկվանկ ու եռավանկ բառեր։ Մինչդեռ արեւելեան դպրոցի ներկայացուցիչները չեն խախտեր հարֆի միասնականութիւնը։
[[Պատկեր:Learning Arabic calligraphy (Kaf).jpg|մինի|330px|աջից|Արաբերէնի հարֆերը՝ բաղաձայն ու ձայնաւոր հնչոյթներու միացումներ]]
Ալ-Խալիլը օգտագործած է հարֆը նաեւ որպէս խօսքի մաս։ Բացատրելով այս կամ այն բառը, ան կը խմբավորէ ատոնք անուններու, բայերու ու հարֆերու («մասնիկներու»)։ Մասնիկի ոչ ստոյգ ձեւակերպումը կարող էր իր մէջ ներառել բառերու հսկայական քանակութիւն։
«Հարֆ» եզրոյթը կազմուած է արաբերէնի ḥarafa ({{lang-ar|حرف}}) բայէն, որ կը նշանակէ փոխել, պտտցնըլ ինչ-որ բան։ Հարֆը կը թարգմանուի որպէս տառ, նշան կամ ամանակ։
Սեմական լեզուներուն մէջ չկան առանձին բաղաձայններ ու ձայնաւորներ։ Հետեւաբար, ձեւաբանական նուազագոյն միաւորը ոչ թէ վանկն է, այլ ամանակը<ref>Фролов Д.В., Классический арабский стих, М. 1991</ref>։ Հարֆը կ'օգտագործուի ինչպէս հնչոյթ, այնպէս ալ գրոյթ իմաստներով։ Հարֆը կարող է իր կազմին մէջ ունենալ 28 բաղաձայններէն ու երեք ձայնանիշերէն մէկը (ա, ու, ի)։ Բաղաձայն հնչիւնը անոր մէջ հաստատուն է, իսկ ձայնաւորը կրնայ փոխուիլ։ Գոյութիւն ունի նաեւ զրոյական ձայնաւոր հասկացութիւնը , որը ամանակը կը վերածէ տառի։ Այսինքն, հարֆը միշտ ունի ձայնաւոր՝ թեկուզ զրոյական։ Բաղաձայնը նոյնպէս կրնայ ըլլալ զրոյական . այդ պարագային ձայնաւորները աւելի ազատ են, սակայն հարֆի կառոյցը ատկէ փոփոխութեան չ'ենթարկուիր։
 
Գրական արաբերէնին մէջ հարֆին կը վերագրուին հետեւեալ յատկանիշները՝
|-
| colspan=2 bgcolor=yellow |
| colspan=1 bgcolor=yellow |
| colspan=4 bgcolor=lightgrey |
| colspan=1 bgcolor=pink |
== Ձայնաւորներ ==
Ձայնանիշները, գրաւոր հատուածին մէջ կ'արտայայտուին խիստ հազուադէպ՝ բառարաններուն, [[Ղուրան (արեւմտահայերէն)|Ղուրանի]], եւ այնպիսի հատուածներու մէջ, ուր խիստ կարեւոր է նիւթի բառացի թարգմանութիւնը։ Այդ տեսանկիւնէն ատոնք կը նմանին շարք մը լեզուներու, որոնցմէ՝ [[հայերէն]]ի շեշտին՝ գոյութիւն ունին, սակայն չեն գրուիր։ Ձայնանիշերը արաբերէնի մէջ յայտնի են որպէս «հարաքա» ({{lang-ar|حركة}}՝ շարժում) անունով, քանի որ կը շարժին բաղաձայնները։ Ատոնք են՝
[[Պատկեր:Դամմա, Ֆաթհա, Քասրա.png|200px|մինի|աջից|[[Արաբերէնի ձայնանիշեր]]. կապոյտով նշուած է տամման, կանաչով՝ ֆաթհան, շագանակագոյնով՝ քասրան]]
* <span style="font-size: 20pt">َ</span> — «ֆաթհա», թեք գիծ, որ կը դրուի տառի վրա եւ կը հնչէ «ա»
* <span style="font-size: 20pt">ِ</span> — «քասրա», թեք գիծ, որ կը դրուի տառի տակ եւ կը հնչէ «ի»
 
== Թուականներ ==
{| class="wikitable" style="float:right; text-align:center;"
|-
! Արեւմտեան <br />(Մաղրեպ<br />Եւրոպա) || Կեդրոնական<br />(արաբական<br />երկիրներ) || colspan=2 | Արեւելեան<br />(պարսկերէն, ուրտու)