«Վահան Գարտաշեան»ի խմբագրումներու միջեւ տարբերութիւն

Առանց խմբագրման ամփոփման
{{Արևելահայերեն|Վահան Քարտաշյան}}
{{ԱՀ}}
{{Տեղեկաքարտ Անձ (արեւմտահայերէն)
| ստորագրութիւն =
}}
'''Գարտաշեան Վահան''' ({{Լեզու en|Vahan Cardashian}}, [[1 Դեկտեմբեր]] [[1883]], [[Կեսարիա (արեւմտահայերէն)|Կեսարիա]] - [[12 Յունիս]] [[1934]], [[Նիւ Եորք]]), փաստաբան եւ մտաւորական։
 
== Կենսագրութիւն ==
Կը պատկանի Ետիգարտաշեաններու ընտանիքին, որոնց մէկ ճիւղը կը գտնուի [[Ռումանիա]] եւ միւսը՝ [[Եգիպտոս (արեւմտահայերէն)|Եգիպտոս]]: Իր նախակրթութիււնընախակրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին վարժարանը եւ յետոյ յաճախած՝ Սէնթ Պազիլ Յիսուսեանց վարժարանը ([[1890]]-[[1900]]): [[2 Յուլիս]] [[1902]]-ին կ’երթայկ'երթայ [[ԱՄՆ (արեւմտահայերէն)|Մ. Նահանգները]] եւ կը մտնէ Եէյլի համալսարանը եւ կը հետեւի օրէնսգիտութեան ([[1905]]-[[1908]]): Համալսարանը աւարտելէ յետոյ կ’ընդունուիկ'ընդունուի օրէնսգէտներու կաճառին մէջ եւ [[1909]]ին կը կազմէ ընկերակցութիւն մը ուրիշ փաստաբանի մը հետ: [[1911]]ին կ’ըլլայկ'ըլլայ տնօրէն, խորհրդական եւ վիճակագիր [[Ամերիկա|Ամերիկայի]] Օսմ. Առեւտրական Սենեակին եւ խորհրդական Ուաշինկթընի Թրքական Դեսպանատան եւ [[Նիւ Եորք|Նիւ Եորքի]] Թրքական Ընդհ. Հիւպատոսարանին ([[1910]]-[[1914]]): [[1913]]-ին Ելմտական գործակալ ԹուքիոյԹուրքիոյ Միացեալ Նահանգաց մէջ, եւ [[1914]]-ին օգնական բարձր յանձնակատար [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]]՝ [[Սան Ֆրանսիսքոյի Հայերը|Սան ՖրանչիսքոՖրանսիսքոյի]]յի Միջազգային արուեստահանդէսին:
 
Ընդհանուր պատերազմէն յետոյ թրքական ծառայութիւնը կը թօթափէ եւ կը գտնուի ազգային կեանքի մէջ, եւ կ’աշխատիկ'աշխատի հայկական անկախութեան դատին համար եւ կը վարէ Հոկտեմբեր [[1918]]-էն [[1923]] պատուակալ տնօրէնութիւնը Փրէս Պիւրոյի եւ James W. Gerardի ատենապետութեան տակ գործող Հայաստանի Անկախութեան Ամերիկեան Յանձնախումբին:
 
 
Ունի բազմաթիւ յօդուածներ եւ տետրակներ Արեւելեան խնդրոյն մասին ([[1916]]-[[1923]]). Հայկ եւ Արման անուններով աշխատակցած է Հայրենիքի: [[1907]]-1923 շրջանին կատարած է գիտական կաճառներու եւ Համալսարաններու մէջ բազմաթիւ բանախօսութիւններ Արեւելեան խնդրոյն եւ անոր յարակից նիւթերու մասին:
 
Վահան Գարտաշեան թերեւս տաղանդ ունէր սակայն դժբախտութիւն մըն է, որ նկարագրով բախտախնդի մը եղած է: 1908-ին ամուսնանալով տարէց այրի Ամերիկուհիի մը հետ, անոր նիւթական միջոցները ուզած է իրեն բարձրացման պատուանդան դարձնել, եւ ասոր համար է որ իր ծառայութիւնը տրամադրած է նախ Թուրքերուն: Կարծելով թէ կրնայ օգտագործել Թուրք կառավարութիւնը [[1913]]-ին կ’երթայկ'երթայ [[Կոստանդնուպոլիս (արեւմտահայերէն)|Կ. Պոլիս]], իբր թէ լուսաւորելու համար Թուրքթուրք ժողովուրդը եւ Թուրքթուրք կառավարութիւնը թէ [[Օսմանեան Կայսրութիւն (արեւմտահայերէն)|Օսմ. կայսրութիւն]]ը կազմող զանազան ցեղերը պարտ էին սորվիլ բարեկամ ըլլել իրարու հետ եւ մշակել եղբայրութեան ոգին: Միւս կողմէ Ամերիկացիներուն կը ներկայանար իբր պետը կազմակերպութեան մը, որուն նպատակն էր «յառաջացնել Թուրքիոյ մէջ բարոյական վիճակներ, որոնք հարկաւոր էին նոր բէժիմին յաջողութեան»: Արդարեւ Թուրքիայէն կը դառնար ձեռք բերած վերը նշանակուած շահաբեր պաշտօնները, (Ելեւմտական գործեկելգործակալ, օգնական բարձր յանձնակատարի եւ փաստաբան Նիւ Եորքի թուրք հիւպատոսարանին) որոնք պահեց մինչեւ [[1918]] գէթ իբր տիտղոս, եւ գործակցեցաւ այն մարդոց որոնք Թուրքիոյ ամբողջութիւնը պաշտպանելու նպատակով ծրագիրներ կը յղանային եւ կը պատրաստէին «''Reconstruction Work in Turkey''» գիրքը որ հազարաւոր օրինակներով ձրի ցրուուեցաւ, եւ խոշոր դեր կատարեց ամերիկացիներու միտքերը յեղաշրջելուն մէջ:
 
Սակայն իր արկածախնդրական բազմաթիւ արարքներուն մէջ գլուխ-գործոցը պիտի մնայ 1921-ին հրատարակած տետրակը «Ուիլսըն Հայաստանի կործանիչ» խորագրով որով կը յարձակէր Նախագահ Ուիլսընին, Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցին եւ Ամերիկեան Միսիոնարներուն վրայ, զանոնք մատնանշելով իբր Հայաստանի դժբախտութեան երկարաձգման պատասխանատու, ինչ որ պատճառ եղաւ որ Կ. Պոլսոյ հայ երեք հոգեւոր պետերը [[20 Մայիս]] [[1921]]-ին պաշտօնական յայտարարութեամբ դատապարտեն զինքը: Վահան Գարտաշեան, երբեմն հակառակորդ յետոյ անձնուէր գործիչ [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն (արեւմտահայերէն)|Դաշնակցութեան]], կը մեռնի [[12 Յունիս]] [[1934]]-ին ի [[Նիւ Եորք]]:
 
Գարտաշեան որդին էր Նազար Գարտաշեանի: [[1920]]-էն ի վեր, երբ Սովիէթ Ռուսիոյ կողմէ գրաւուեցաւ կարճատեւ Հայկական Հանրապետութիւնը, Գարտաշեան փաստաբանն էր Հայկական Հանրապետութեան պատուիրակութեան, որ ստորագրեց Սէվրի[[Սեւրի դաշնագիր (արեւմտահայերէն)|Սեւրի դաշնագիրը]] եւ օրինաւոր յաջորդն է Հայկական Հանրապետութեան կառավարութեան, որուն կեդրոնը կը գտնուի [[Փարիզ (արեւմտահայերէն)|Փարիզ]]:
 
Գարտաշեան խիստ քննադատ մըն էր Մ. Նահանգներու արտաքին քաղաքականութեան՝ Թուրքիոյ վերաբերմամբ, եւ 1923-ի Ապրիլին ծերակուտեիեն Պորահի գրած նամակով մը ամբաստանեց թէ՝ նախագահին դահլիճին երկու անդամները [[Լօզանի Համաժողովը|Լօզան]]ի քօնֆէրանսին մէջ ծախեցին հայկական դատը... Կարճ ժամանակ կը յետոյ, Գարտաշեան իբր փաստաբանը Հայկ. Հանրապետութեան պատուիրակութեան նամակ մը ուղղեց նախագահ Գուլիճին, հրաւիրելով Միացեալ Նահանգները որ պատուիրակութեան հետ միասին Լահէի իրաւաբանական մնայուն Ատեանին ենթարկեն Մ. Նահանգներու եւ Հայաստենի միջեւ գոյութիւն ունեցող խնդիրները։