«ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Դաշնութիւն Յարաբերութիւններ»ի խմբագրումներու միջեւ տարբերութիւն

Առանց խմբագրման ամփոփման
{{ԱՀ}}
[[Պատկեր:Location NATO Russia.svg|մինի|աջից|ՆԱԹՕ-Ռուսաստանի Դաշնութիւն յարաբերութիւններ]]
{{Կը խմբագրեմ|Կասիա}}
 
ՆԱՏՕ'''ՆԱԹՕ-Ռուսաստանի Դաշնութիւն յարաբերութիւններՅարաբերութիւններ''', Հիւսիսատլանտեան ռազմական դաղինքի եւ Ռուսաստանի[[Ռուսաստան]]ի Դաշնութեան միջեւ յարաբերութիւնները սկզնաւորած է 1991 թուականին Հիւսիսատլանտեան Համագործակցութեան Խորհրդի շրջանակներուն<ref name=natorelations>{{cite web |url=http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_50090.htm |title=NATO’s Relations With Russia
|date=6 April 2017 |publisher=''NATO Public Diplomacy Division, Belgium'' |accessdate=26 May 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nato.int/nato_static/assets/pdf/pdf_publications/20120214_strategic-concept-2010-eng.pdf
|title=NATO Strategic Concept for the Defence and Security of the Members of the North Atlantic Treaty Organization
|date=20 November 2010 |publisher=''NATO Public Diplomacy Division, Belgium'' |accessdate=26 May 2017}}</ref>: 1994 թուականին Ռուսաստանը միացաւ Համագործակցութիւն յանուն խաղաղութեան (անգլ. Partnership for Peace) ծրագրին եւ այդ պահէն սկսած ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ն եւ Ռուսաստանը ստորագրած են համագործակցութեան վերաբերեալ շարք մը կարեւոր փաստաթղթեր<ref name='PfP Signatures'>{{cite web |url=http://www.nato.int/pfp/sig-date.htm |title=NATO PfP Signatures by Date |publisher=''NATO Public Diplomacy Division, Belgium'' |date=10 January 2012 |accessdate=22 April 2016}}</ref> : Ռուսաստան ՆԱՏՕՆԱԹՕ խորհուրդեխորհուրդը ստեղծուած է [[2002]] թուականին անվտանգութեան եւ համատեղ ծրագրերու հարցերով զբաղուելու համար: Համագործակցութիւնը Ռուսաստանի եւ ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ի միջեւ այժմ կը զարգանայ քանի մը գլխաւոր ուղղութիւններով. պայքար ահաբեկչութեան դէմ, ռազմական համագործակցութիւն, համատեղ գործողութիւններ եւ համագործակցութիւն [[Աֆղանիստան]], արդիւնաբերական համագործակցութիւն եւ զենքերու չտարածման դէմ ծարագրեր<ref>{{cite web |url=http://www.militarytimes.com/articles/nato-the-worlds-biggest-military-alliance-explained |title=NATO: The World's Largest Military Alliance Explained |date=25 May 2017 |website=www.MilitaryTimes.com |publisher=''The Associated Press, US''
|first1=Lorne |last1=Cook |accessdate=26 May 2017}}</ref>: [[2014]] թուականին [[Ապրիլ 1]]-ին ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ն միակողմանիորէն որոշեց դադարեցնել համագործակցութիւնեհամագործակցութիւնը Ռուսաստանի Դաշնութեան հետ՝ ի պատասխան Ուկրանիական[[Ուքրանիա|Ուքրանիական]] ճգնաժամուն Ռուսաստանի դերակատարութեան<ref name="end coop">{{cite web | title = Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=''BBC News, UK'' |date= 2 April 2014 |accessdate = 2 April 2014}}</ref>:: [[2017]] թուականին [[Փետրուարի 18]]-ի Ռուսաստանի Դաշնութեան արտաքին գործերու նախարար Սերգեյ Լաւրովը ըսաւ, որ ՌԴ-ն կողմանկից է ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ի հետ ռազմական համագործացկութեան վերսկսմանը<ref>{{cite web |url=https://www.rt.com/news/377794-lavrov-russia-munich-speech/
|title=Russian Foreign Minister Lavrov: NATO Expansion Led to Tension in Europe Unprecedented in Last 30 Years |date=18 February 2017 |publisher=''Russia Today'' |accessdate=26 May 2017}}</ref>: 2017 թուականի մարտի վերջերուն խորհուրդե ՆԱՏՕ-ի անդամ պետութիւններու արտագործնախարարներու ժողովի հրաւիրեց Պրիւսելում<ref>Barnes, Julian E., [https://www.wsj.com/articles/russian-nato-diplomats-discuss-military-deployments-in-baltic-sea-region-1490893510 "Russian, NATO Diplomats Discuss Military Deployments in Baltic Sea Region"] {{subscription required}}, ''The Wall Street Journal, US'', 30 March 2017. Retrieved 2017-03-30.</ref>:
 
== Հետսառըպատերազմեան համագործակցութիւն ==
[[Պատկեր:Russia-NATO permanent mission logo.png|մինի|աջից|ՆԱԹՕ-ում Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցչութեան զինանշան<ref>{{cite web|url=http://www.natomission.ru/ |title=The Permanent Mission of Russia to NATO |publisher=Natomission.ru |date= |accessdate=2011-12-04}}</ref>]]
Պերլինի պատի անկումէն յետոյ ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ն եւ ԽՍՀՄ-ը սկսան բանակսութիւններ վարել տարբեր մակարդակներով, այդ փուին՝ գենքի եւ զինամթերքի վերահսկողութեան պայմանագրերի վերաբերեալ: ՎՍՀՄ արտագործնախարա Էտուարտ Շեւարդնաձենն [[1989]] թուականի Դեկտեմբեր 19-ին կատարեց առաջին այցելութիւնը ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ի կենդրոնակայան: Այցին յաջորդեցին բանակցութիւններ ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ի եւ ԽՍՀՄ-ի ռազմական ղեկաւարութեան միջեւ<ref>[http://nato.int/cps/en/natohq/declassified_136603.htm NATO Declassified - Old adversaries become new partners]</ref>: Պաշտոնական յարաբերութիւնները եւ համագործակցութիւնը Ռուսաստանի եւ ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ի միջեւ սկիզբ առած է 1991 թուականին Հիւսիսատլանտեան Համագործակցութեան խորհրդի շրջանակին: Յարաբերութիւնները աւելի խորացան, երբ [[1994]] թուականին [[Յունիսի 22]]-ին Ռուսաստանը միացաւ Համագործացկութիւն հանուն խաղաղութեան ծրագրին<ref name='Early relations'>{{cite web |url=http://www.bits.de/NRANEU/relations.htm |title=The NATO-Russia Archive - Formal NATO-Russia Relations |publisher=''Berlin Information-Center For Translantic Security (BITS), Germany'' |accessdate=22 April 2016}}</ref>: [[1997]] թուականի [[Մայիս 27]]-ին՝ ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ի Փարիզեան գագաթնաժողովի ժամանակ, ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ն եւ Ռուսաստանը ստորագրեցին «Փոխադարձ յարաբերութիւններու, համագործացկութեան եւ անվտանգութեան հիմնարար ակտը»<ref name='Early cooperation Act'>{{cite web|url=http://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_25468.htm|title=NATO - Official text: Founding Act on Mutual Relations, Cooperation and Security between NATO and the Russian Federation signed in Paris, France, 27-May.-1997|author=NATO|work=NATO|accessdate=22 April 2016}}</ref>, որ յարաբերութիւններու հետագայ զարգացման ամուր հիմք կը հանդիսանայ: Կողմերը յայտարարեցին, որ միմիանց չեն դիտարկէր որպէս հակառակորդներ, եւ հենուելով քաղաքական յարաբերութիւններու բարձրագոյն մակարդակի վրայ պատրաստ են կառուցել երկարատեւ խաղաղութւնխաղաղութիւն եւ անվտանգութիւն Եվրատլանտեան տարածաշրջանը: [[2009]] թուականին Դեկտեմբերին ՆԱՏՕՆԱԹՕ-ն դիմեց Ռուսաստանի օգնութեան խնդրանքով՝ Աֆղանիստան գործողութիւններ իրակացնելու համար: Մասնաւորապէս անհրաժեշտ էր Ռուսաստանի թոյլատւութիւնը իր տարածքի վրայով զորքի եւ զինամթերքի փոխադրման համար, ինչպէս նաեւ կը խնդրէր ողղոաթիռներողղաթիռներ տրամադրել<ref>[https://www.reuters.com/article/idUSTRE5BF38D20091216 NATO chief asks for Russian help in Afghanistan] [[Reuters]] Retrieved on 9 March 2010</ref>: Ռուսաստան մերժեց այս խնդրանքները, բայց կը շարունակէր թոյլատրել իր տարածքով ոչ ռազմական մատակարարումները<ref>[http://rt.com/Top_News/2009-01-23/Moscow_denies_NATO_access_to_Afghanistan.html Moscow denies NATO access to Afghanistan] [[Russia Today]] Retrieved on 9 March 2010</ref>: Սառը պատերազմէն յետոյ այն երկրորդ համատեղ զորավարժութիւնն էր կողմերու միջեւ:2011 թուականի Յունիս 6-ին ՆԱՏՕ-ն եւ Ռուսաստանը իրականացրեցին իրենց առաջին զորավարժութիւնը: Ռուսաստանը իրականացրեցին իրենց առաջին զորավարժութիւնը: Սառը պատերազմէն յետոյ այն երկրորդ համատեղ զորավարժութիւնն էր կողմերու միջեւ<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/8550653/Russian-and-Nato-jets-to-hold-first-ever-joint-exercise.html|title=Russian and Nato jets to hold first ever joint exercise|date=1 June 2011|work=Telegraph.co.uk|accessdate=22 April 2016}}</ref>:: 2012 թուականին Ապրիլին Ռուսաստանի տեղի ունեցած է բողոքի ցոյցեր ՆԱՏՕ-ին ներգրավվածութեան վերաբերեալ՝ գլխաւորապէս կազմակերպուած ձախամետ ուժերի կողմէն<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/04/22/world/europe/russians-protest-plan-for-nato-site-in-ulyanovsk.html|work=The New York Times|first=Andrew E.|last=Kramer|title=Russians Protest Plan for NATO Site in Ulyanovsk|date=21 April 2012}}</ref>:
 
 
== Համագործակցութեան դադարե եւ ռազմական ==
=== 2014 թուական ===
[[Պատկեր:Map of the Crimea.png|մինի|աջից|Խրիմի թերակղզի]]
[[2014]] թուականին [[Մարտ]]ի սկիզբին ՆԱԹՕ -ի եւ [[Ռուսաստան]]ի միջեւ լարուածութիւնը աճեց [[Ուքրանիա(արեւմտահայերէն)|Ուքրանիական]] ճշնաժամի եւ ռուսական զորքերու Ղրիմ մտնելէն յետոյ. ՆԱԹՕ-ն կոչ առաւ Ռուսաստանի դադրեցնել գործողութիւններ եւ յայտարարեց, որ որ կ'աջակցի Ուքրանիական տարածքային ամբողջակցութեան եւ ինքնիշխանութեան պահպանմանը<ref>{{cite web|url=http://www.euronews.com/2014/03/02/nato-warns-russia-to-cease-and-desist-in-ukraine/|title=NATO warns Russia to cease and desist in Ukraine|work=Euronews.com|accessdate=2 March 2014}}</ref>:: 2014 թուականի Ապրիլ 1-ին արտագործնախարարներու խորհուրդը յայտարարեց, որ կը դադարի քաղաքացիական եւ ռազմական համագործակցութիւնը Ռւսաստանի հետ<ref name="end coop"/><ref name="1aprilstatement">{{cite web|url=http://www.nato.int/cps/en/natolive/news_108501.htm|title=Statement by NATO foreign ministers, 1 April 2014}}</ref>: Նոյն թուականին գարնանը Ռուսաստանի պաշտպանութեան նախարարութիւնը հաղորդեց, որ կը պլանուէր լրացուցիչ զորքեր ուղարկել Ղրիմ՝ համալրելու [[Սեւ Ծով|Սեւ Ծովի]] նավատորմի ուժերը<ref>[http://rt.com/news/157064-black-sea-fleet-deployment/ New subs, warships, SAMs, troops to be deployed in Crimea] RT, May 06, 2014.</ref><ref name="riabeefup">{{cite news |author= |title= Россия усилит Черноморский флот новыми кораблями|url=http://ria.ru/defense_safety/20140506/1006684494.html |newspaper=[[RIA Novosti]] |location=Russia |publisher= |date=2014-05-06 |accessdate=2015-12-03}}</ref>: Նման քայլը ՆԱԹՕ-ի համար ահազանգ էր. [[Նոյեմբեր (արեւմտահայերէն)|Նոյեմբերին]] ՆԱԹՕ-ի ռազմական գերագոյն հրամանատար ամերիկեան գեներալ Ֆիլիպ Պրեդլովը յայտարարեց, որ դաշինքը խստորէն կը հետեւի ռուսական բանակի գործողութիւններուն, քանի որ կար զանգածային ոչնչացման, մասնաւորապէս միջուկային, զենք օգտագործելու վտանգ<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/nato-very-concerned-by-russian-military-build-up-in-crimea.aspx?pageID=238&nID=74852&NewsCatID=359|title=NATO 'very concerned' by Russian military build-up in Crimea - INTERNATIONAL|publisher=|accessdate=22 April 2016}}</ref>: Դեկտեմբերին ՈԴ ԱԳՆ [[Սերգեյ Լաւրով]] յայտարարեց, որ այն օրինաչափ գործողութիւն էր, քանի որ Ղրիմը դարձած է պետութեան մաս մը եւ ունի նման զենքեր «Միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրին» համապատասխան<ref>{{cite web|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/239978.html|title=Crimea|work=Interfax-Ukraine|accessdate=22 April 2016}}</ref>:
 
Սեպտեմբեր ամսուն Ուելսըն տեղի ունեցած ՆԱԹՕ-ի գագաթնաջողովի ժամանակ ՆԱԹՕ-Ուքրանիա յանձնաժողովը ընդունեց Համատեղ յայտարարութիւն, որ խստորէն կը դատապարտէր Ռուսաստանի անօրինակ գործողութիւները եւ Ղրիմի զաւթը<ref>[http://www.nato.int/cps/en/natohq/news_112695.htm Joint Statement of the NATO-Ukraine Commission], 4 September 2014.</ref>: Յուլիսի ամսուն ԱՄՆ-ը պաշտոնապէս մեղադրեց Ռուսաստանի 1987 թուականին .Միջին հեռահարութեան միջուկային ուժերի պայմանագիրը» խախտելու մէջ եւ սպառնաց համաչափ պատասխան տալ<ref>{{cite web|url=http://csis.org/publication/russian-inf-treaty-violations-assessment-and-response|title=Russian INF Treaty Violations: Assessment and Response|publisher=|accessdate=22 April 2016}}</ref> և սպառնաց համաչափ պատասխան տալ<ref name="guardcr">{{cite news |author= |title=US and Russia in danger of returning to era of nuclear rivalry |url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/04/us-russia-era-nuclear-rivalry |newspaper=[[The Guardian]] |location=UK |publisher= |date=2015-01-04 |accessdate=2015-01-04}}</ref>: [[2015 (արեւմտահայերէն)|2015]] թուականին [[Յունիս]]ի սկիզբները [[ԱՄՆ]]-ի Պետական դեպարտամենտը յաղորդ տարածեց, որ Ռուսաստանը չէ ողղած պայմանագրի խախտումը<ref name="inffailure">{{cite news |title=U.S. Says Russia Failed to Correct Violation of Landmark 1987 Arms Control Deal |url=https://www.nytimes.com/2015/06/06/world/europe/us-says-russia-fails-to-correct-violation-of-landmark-1987-arms-control-deal.html?_r=0 |newspaper=[[The New York Times]] |location=US |publisher= |date=2015-06-05 |accessdate=2015-06-07 |first=Michael R. |last=Gordon}}</ref>: ԱՄՆ-ի կառավարութեան 2014 թուականի Հոկտեմբերին հաղորդագրութիւնը կը պնդէր, որ Ռուսաստանը ունէր 1.643 միջուկային մարտագլխիկներ. աւելի շատ քան ԱՄՆ-ը<ref name="nuclear">{{cite news |author= |title=Russia’s deployed nuclear capacity overtakes US for first time since 2000 |url=http://rt.com/news/193604-russia-nuclear-capacity-start/ |newspaper=[[RT (TV network)|RT]] |location=Moscow |publisher= |date=2014-10-06 |accessdate=2014-12-28}}</ref><ref name="MTOvertake">{{cite news |author=Matthew Bodner |title=Russia Overtakes U.S. in Nuclear Warhead Deployment |url=http://www.themoscowtimes.com/business/article/russia-overtakes-u-s-in-nuclear-warhead-deployment-/508409.html |newspaper=[[The Moscow Times]] |location=Moscow |publisher= |date=2014-10-03 |accessdate=2014-12-28}}</ref>: 2014 թուականի վերջերուն ՐԴ նախագահ [[Վլատիմիր Բուդին]] հաստատեց նոր ազգային ռազմական հայեցակարգը, որ բնորոշեց ՆԱԹՕ-ի ռազմական ներուժի աւելացումը Ռուսաստանի սահմանին՝ որպէս գլխաւոր ռազմական սպառնալիք<ref>{{cite web|url=http://www.worldpoliticsreview.com/articles/14758/russia-s-new-military-doctrine-hypes-nato-threat|title=Russia’s New Military Doctrine Hypes NATO Threat|publisher=|accessdate=22 April 2016}}</ref><ref>[http://news.nationalpost.com/2014/12/26/putin-signs-new-military-doctrine-naming-nato-as-russias-top-military-threat/ Putin signs new military doctrine naming NATO as Russia’s top military threat] [[National Post]], December 26, 2014.</ref>:
 
=== 2015 թուական ===
 
[[2015]] թուականի [[Փետրուար|Փետրուարի]] սկիզբներուն ՆԱԹՕ-ի դիւանագենտները կը նշէին, որ [[Ռուսաստան|Ռուսաստանի]] միջուկային պոտենցիալը ՆԱԹՕ-ի դէմ օգտագործելու մտավախութիւնը երթալէն կ'աճի<ref name=threshold>{{cite news |last1= |first1= |title=Insight - Russia's nuclear strategy raises concerns in NATO |url=http://uk.reuters.com/article/2015/02/04/uk-ukraine-crisis-russia-nuclear-insight-idUKKBN0L825A20150204 |accessdate=6 February 2015 |publisher=Reuters |date=4 February 2015}}</ref>: Ի պատասխան Մեծ Պրիդանիայի պաշտպանութեան նախարարը առաջարկեց, որ [[Պրիդանիա]] թարմանցի իր միջուկային զինանոցը<ref name=fallon>{{cite news |last1= |first1= |title=Supplying weapons to Ukraine would escalate conflict: Fallon |url=http://uk.reuters.com/article/2015/02/06/us-ukraine-crisis-fallon-idUSKBN0LA1Q820150206 |accessdate=6 February 2015 |publisher=Reuters |date=6 February 2015 |first=Adrian |last=Croft}}</ref>: 2015 թուականի Յունիսին ռուսական անկախ ռազմական վերլուծաբանի հետեւեաք միտքը կը շրջանակուի ամերիկեան մամուլին. «Բոլորը պէտք է հասկնան, որ մենք կ'ապրինք ամբողջովին տարբեր աշխարհ քան երկու տարի առաջ էր: Այդ աշխարհը որ մենք կորցրեցինք, հնարաւոր էր ապահովել անվտանգութիւնը պայմանագրերի միջոցով: Այժմն մենք ականատես ենքբոլորովին այլ իրավիճակի, որտէղ սեփական անվտանգութիւնը ապահովելու հիմնական միջոցը ռազմական պոտենցիալի մեծանալն է»<ref name=cost>[[Neil MacFarquhar|MacFarquhar, Neil]], [http://mobile.nytimes.com/2015/06/17/world/europe/putin-40-new-missiles-russian-nuclear-arsenal.html "As Vladimir Putin Talks More Missiles and Might, Cost Tells Another Story"], ''New York Times'', June 16, 2015. Retrieved 2015-06-17.</ref>: ՆԱԹՕ-Ռուսաստան լարուածութիւնը աճեց 2015 թուականի [[նոյեմբեր 24]]-էն յետոյ, երբ Թուրքիայի զինուած ուժերը խոցած էին ռուսական ռազմական ինքնաթիռ, որ կ'ենթադրուի հատած էր Թուրքիայի սահմանը<ref name="natoturkey">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/11/25/world/europe/turkey-syria-russia-military-plane.html?_r=0|title=NATO-Russia Tensions Rise After Turkey Downs Jet |author=|work=The New York Times|date=24 November 2015|accessdate=29 November 2015}}</ref>: Ռուս պաշտոնեաները հերքեցին ինքնաթիռի՝ սահմանը ըլլալու մասին տեղեկուլիւնը: Դէպքէն կարճ ժամանակ անց ՆԱԹՕ-ն հրաւիրեց արտահերտ նիստ այն քննարկելու համար: 2015 թուականի Դեկտեմբեր 2-ին ՆԱԹՕ-ի անդամ պետութիւնները պաշտօնապէս հրաւիրեցին [[Մոնդենեկրո|Մոնդենեկրոյի]] միանալ համագործակցուիւնը բոլոր բնագավառներուն<ref>{{cite news |url= https://www.nytimes.com/aponline/2015/12/02/world/europe/ap-eu-nato-montenegro.html?_r=0 |title=ATO Invites Montenegro to Join, as Russia Plots Response |author= |newspaper=The New York Times |date=2 December 2015 |accessdate=2 December 2015}}</ref>:
 
=== 2016 Թուական ===
 
[[Ռուսաստան-ՆԱԹՕ]] Խորհրդի հանդիպումէն կարճ ժամանակ աչաժ, որ առաջին էր 2014 թուականէն ի վեր<ref>[http://www.ng.ru/world/2016-04-14/1_nato.html НАТО созрело для диалога с Москвой] [[Nezavisimaya gazeta]], 14 April 2016.</ref>, Ռուսաստանի ԱԳՆ [[Սերկեյ Լաւրով]] նշեց, որ կը նկատուի ռազմական աճ, որ աննախադէպ է Սառը պատերազմէն յետոյ<ref>{{cite web|url=http://tass.ru/en/politics/869541|title=TASS: Russian Politics & Diplomacy - Lavrov: Russia will not allow NATO to embroil it into senseless confrontation|work=TASS|date=14 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ria.ru/politics/20160414/1410447310.html|title=Лавров: РФ не даст НАТО втянуть себя в бессмысленное противостояние|work=РИА Новости|date=14 April 2016}}</ref>: Հանդիպումէն ետք ՆԱԹՕ Ռուսաստանի դեսպանը ըսաւ, որ Ռուսաստանը անհարմարութիւններ չի կրեր համագործակցութեան դադարեցումէն յետոյ<ref>[http://ria.ru/world/20160420/1415742107.html Грушко: позитивной повестки дня у России и НАТО сейчас нет] [[RIA Novosti]], 20 April 2016.</ref>: ՆԱԹՕ-ի գլխաւոր քարտուղար յան Սթոլթենչերքը ըսաւ, որ ՆԱԹՕ-ն եւ Ռուսաստանը ունին էական անհամաձայնութիւններ, եւ այդ հանդիպումը չհարլեց անոնց<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/apr/20/nato-russia-council-talks-fail-iron-out-differences-jens-stoltenberg Nato-Russia Council talks fail to iron out differences] The Guardian, 20 April 2016.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/05/11/politics/nato-missile-defense-romania-poland/| work=CNN politics|title= U.S. launches long-awaited European missile defense shield|date= 12 May 2016| accessdate= 24 August 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.rt.com/news/343140-drills-missile-shield-romania/|work=RT news|title=US holds joint war games in Romania amidst missile shield rift with Russia|date= 16 May 2016| accessdate= 24 August 2016}}</ref>:
 
[[2016]] թուականին՝ [[Վարղավա|Վարղավայի]] մէջ տեղի ունեցած ՆԱԹՕ-ի գագաթնաժողովի ժամանակ, հաստատուեց չորս բատալիոն՝ 3000-4000 զորքեր, [[Պալթդան]] պետութիւններ եւ [[արեւելեան Լեհաստան]] ուղարկելու որոշումը: Կը նախատեսուէր նաեւ ընդլայներ ծովային եւ ռազմաօդային ուժերը նախիկին խորհրդային բլկի պետութիւններու անվտանգութիգնն ապահովելու համար<ref>[https://www.reuters.com/article/us-nato-summit-idUSKCN0ZN2NL NATO agrees to reinforce eastern Poland, Baltic states against Russia] Reuters, 8 July 2016.</ref>: Գագաթնաժողովը վերահաստատեց ՆԱԹՕ-ի նախկին որոշումները, որոնք կը նախատեսնէին դադրեցնել քաղաքացիական եւ ռազմական համագործակցութիւնը ՆԱԹՕ-ի եւ Ռուսաստանի միջեւ, սակայն շարունակել մնալ բաց քաղաքական երկխօսութեան համար<ref>[http://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_133169.htm?selectedLocale=en Warsaw Summit Communiqué] See para 11.</ref>: 2016 թուականի [[Յուլիս|Յուլիսին]] հիսերուն [[Ռուսաստան|Ռուսաստանի]] ռազմական ղեկավարութեան հաղորդեց, որ Ս-400 հակաօդային պաշտպանութեան համակարգ պէտք է տեղակային [[Ղրիմ|Ղրիմի]] Թեոդոսիա քաղաքին նոյն թուականի Օգոստոսին՝ մեծացնելով ռուսական ուժերու պաշտպանունակութիւնը<ref>[https://www.rt.com/news/351219-crimea-s-400-missiles/ Russia to deploy S-400 missiles in Crimea next month] RT, 15 July 2016.</ref><ref>[https://www.gazeta.ru/army/2016/07/15/9692405.shtml «Триумф» в Крыму] [[Gazeta.ru]], 17 July 2016.</ref>:
 
=== 2017 Թուական ===
 
[[2017]] թուականի [[Յուլիս|Յուլիսին]] ՆԱԹՕ-Ռուսաստան խորհրդի հանդիպում տեղի ունեցաւ Պրիւսիա: Հանդիպումէն յետոյ ՆԱԹՕ-ի գլախաւոր քարտուղար Յան Սթոլթենբերգը ըսաւ, որ Դաշնակիցները եւ Ռուսաստանը անկեղծ եւ կառուցողական քննարկումներ ունեցան [[Ուքրանիա|Ուքրանիայի]], [[Աֆղանիստան (արեւմտահայերէն)|Աֆղանիստանի]] եւ Ռիսերկերի նուազեցման վերաբերեալ<ref>[http://www.nato.int/cps/en/natohq/opinions_146220.htm Press point by NATO Secretary General Jens Stoltenberg following the meeting of the NATO-Russia Council] nato.int , 13 July 2013.</ref>: Երկու կողմերը քննարկեցին նաեւ Պելառուսիա կայանալիք ռուսական եւ ՆԱԹՕ-ի 2017 թուականի գորավարջութիւնները<ref>[http://uk.reuters.com/article/uk-russia-nato-idUKKBN19Y1WA Russia tells NATO to stop 'demonising' planned war games] Reuters, 13 July 2017.</ref>:
 
== ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Խորհուրդ ==
[[Պատկեր:Vladimir Putin 4 April 2008-6.jpg|մինի|աջից|ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Խորհրդի հանդիպումը Պուխարեստան 2008 թուականի ապրիլ 4-ին]]
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Խորհուրդը ստեղծուած է [[2002]] թուականի [[Մային 28]]-ին ՆԱԹՕ-ի՝ Հռոմի գագաթնաժողովի ժամանակ: Խորհուրդը դիւանագիտական գործիք էր անվտանգութեան հարցերու լուծման եւ միացեալ նախագծերի իրականացման համար<ref name='NATO-Russia council Statement'>[http://www.nato-russia-council.info/htm/en/documents28may02_2.shtml NATO-Russia council Statement]</ref><ref name='nato-russia'>[http://www.nato.int/issues/nato-russia/topic.html NATO's relations with Russia]</ref>: Համատեղ որոշումներ եւ գործողութիւններ նեռարում են պայքարը ահաբեկչուլեամ դէմ<ref name='NATO-Russia on terrorism'>[http://www.nato-russia-council.info/htm/en/documents28jul08.shtml NATO-Russia council on Terrorism]</ref><ref name='NATO-Russia on terrorism 2'>[http://www.nato-russia-council.info/HTM/EN/news_10.shtml NATO-Russia to practise anti-terrorist response]</ref>, ռազմական գորավարջութիւններ<ref name='NATO-Russia joint manoeuvres'>[http://www.nato-russia-council.info/htm/en/documents13jun08.shtml RFS and NATO ships joint manoeuvres]</ref> եւ անձնական վարժեցում<ref name='Joint NATO-Russia Excersises'>[http://www.nato-russia-council.info/HTM/EN/news_14.shtml Allies and Russia attend U.S. Nuclear Weapons Accident Exercise]</ref>), համագործակցութիւն [[Աֆղանիստան]], արդիւնաբերական համագործակցութիւն եւ այլ ասպարեզմեր: ՆԱԹՕ-ի անդամները եւ Ռուսաստանի ղեկաւարութիւնը դրականորէն գնահատեցին Խորհրդի աշխատանքը [[2008]] թուականին [[Ապրիլ|Ապրիլին]] տեղի ունեցած Պուխարեստի գագաթնաաժողովի ժամանակ. թեպետ երկու կողմերն էլ ունին տարաձա՛նութիւններ խորհրդի գործունէութեան գոնգրետ արդիւնքների վերաբերեալ: [[2009]] թուականին [[Յունուար|Յունուարի]] ՆԱԹՕ-ի Ռուսաստանի ներկայացուցիչ [[Տմիդրի Ռոգոզին]]ը ըսաւ, որ Ռուսաստան-ՆԱԹՕ խորհուրդը մէկ մարմին է, որտեղ գիտական խորհրդակցութիւններ անցկացուած են: [[ԱՄն]] պաշտոնեաներէն մէկը կիսէն այս կարծիքը եւ աւելի պրակտիկ գործունէութիւն իրականցնելու յոյս յայտնեց:
 
== Շահերի հակամարտութիւն ==
=== Վրաստանի պատերազմ եւ Հարաւային Օսեթիայի ու Աբխազիայի ճանաչել ===
[[Պատկեր:Tskhinval Yana Amelina 10.jpg|մինի|աջից|Ոչնչացուած վրացական տանկ Ցխինվալը]]
Ռուսաստան եւ ՆԱԹՕ-ի յարաբերութիւնները լարգեցան [[2008]] թուականին ամռան ռուս-վրացական պատերազմի պատճառով: Աւելի ուշ Հիւսիւսատլանտեան դաշինքի խորհուրդը քննադատեց Ռուսաստանի կողմէն [[Հարաւային Օսեթիա|Հարաւային Օսեթիայի]] եւ Աբխազիայի ճանաչումը՝ որպէս անկախ պետութիւնններ<ref>{{cite web|url=http://www.nato.int/docu/pr/2008/p08-108e.html |title=NATO Press Release (2008)108 – 27 Aug 2008 |publisher=Nato.int |date= |accessdate=2011-12-04}}</ref>: ՆԱԹՕ-ի գլխաւոր քարտուղարը յայտարարդց, որ այս ճանաչումը կը ոտնահարէ ՄԱԿ-ի շարք մը բանաձեւեր: Ի պատասխան Ռուսաստանը յայտարարեց, որ ճանչնալը կը բխի իրավիճակէն եւ կատարուած է ՄԱԿ-ի Կանոնադրութեանը եւ Հելսինկեան եզրափակիչ ակտին համապատասխան<ref>{{cite web|url=http://www.nato.int/docu/pr/2008/p08-107e.html |title=NATO Press Release (2008)107 – 26 Aug 2008 |publisher=Nato.int |date= |accessdate=2011-12-04}}</ref>: Ռուսաստան լրատւամիջոցները անընդհատ կը յղուի կատարելու Կոսովոյի անկախութեան ճանաչմանը: Յարաբերութիւնները աւելի լարուեցին [[2009]] թուականին [[Մայիս|Մայիսին]], երբ ՆԱՏՕ-ն վտարեց երկու ռուս դիւանագետներու՝ անոնց մեղադրելով լրտեսութեան մէջ: Մինչեւ [[2011]] թուականին Ռուսաստանի խորհրդարանական ընտրութիւնները նախագահ [[Տմիթրի Մետվեդեւ]]ը յայտարարեց, որ եթր Ռուսաստանը չմտնէր պատերազմի մէջ Վրաստան, ՆԱԹՕ-ն աւելի կ'ընդլայնըուէր դէպի արեւելք<ref>{{cite web|url=http://en.ria.ru/russia/20111121/168901195.html |title=Russia’s 2008 war with Georgia prevented NATO growth – Medvedev &#124; Russia &#124; RIA Novosti |publisher=En.ria.ru |date=2011-11-21 |accessdate=2011-12-04}}</ref>:
 
=== ՆԱԹՕ-ի հակահրթիռային պաշտպանութիւն ===
 
[[Ռուսաստան (արեւմտահայերէն)|Ռուսաստան]] կը պնդէ, որ [[ԱՄՆ (արեւմտահայերէն)|ԱՄՆ]]-ի հակահրթիռային պաշտպանութեան համակարգերը, որոնք տեղակայուած են Լեհաստան եւ Քրուաթիա, վտանգ կը ներկայացնեն Ռուսաստանի անվտանգութեան համար: [[2009]] թուականին ԱՄՆ-ի նախագահ [[Պարաք Օպամա]] չեղարկեց Լեհաստանի եւ [[Քրուաթիա |Քրուաթիայի]] վերոյիշեալ նախագծերը այն բանէն յետոյ, երբ Ռուսաստան սպառնաց ԱՄՆ-ին ռազմական պատասխան տալ, իսկ [[Լեհաստան|Լեհաստանին]] զգուշացրեց, որ համաձայնուելով տեղակայել հակահրբիռային համակարգ այն ինքնին կը վերածուի թիրախի Ռուսաստանի կողմէն միջուկային հարձական համար: Ռուսաստանը զգուշացրեց նաեւ [[Թուրքիա (արեւմտահայերէն)|Թուրքիայի]] չտեղակայել նման համակարգ [[Սուրիա(արեւմտահայերէն)|Սուրիայի]] սահմանի մօտ<ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2012/11/mil-121122-rianovosti02.htm|title=Russia Warns Against NATO Missiles on Syrian Border|author=John Pike|publisher=|accessdate=22 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/01/11/turkey-missile-defense.html|title=Turkish Request for Missiles Strains Ties With Russia - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor|accessdate=22 April 2016}}</ref>: [[2010(արեւմտահայերէն)|2010]] թուականին [[Փետրուար(արեւմտահայերէն)|Փետրուարին]] Ռումինիան յայտարարեց ԱՄՆ հակահրթիռային համակարգի տեղակայման համաձայնագրի մասին, որ Ռուսաստանը մեկնաբանեց որպէս իր ազգային անվտանգութեան սպառնալիք<ref>{{cite web|url=http://rt.com/news/us-romania-groundbreaking-abm-839/|title=US, Romania break ground on missile defense system|work=RT International|accessdate=22 April 2016}}</ref>:
 
== Ռուսաստանի` ՆԱԹՕ-ին միանալու առաջարկներ ==
[[Պատկեր:Vladimir Putin 28 May 2002-17.jpg|մինի|աջից|Ռուսաստան-ՆԱԹՕ գագաթնաժողը 2002 թուականին]]
[[Ռուսաստան (արեւմտահայերէն)|Ռուսաստան]]ի՝ ՆԱԹՕ-ի անդամ դառնալու գաղափարը արծարծուած է տարբեր ժամանակներուն եւ ռուս եւ արեւմտեան ղեկաւարներու կողմէն<ref>[http://www.rferl.org/content/Could_NATO_Membership_For_Russia_Break_Impasse_In_European_Security_Debate/1949690.html Could NATO Membership For Russia Break Impasse In European Security Debate?], 5 February 2010.</ref>: 1990 թուականին՝ Գերմանիայի վերամիավորման բանակցութիւններու ժամանակ, [[ԽՍՀՄ |ԽՍՀՄ]] ղեկաւար [[Միքայէլ Գորբաչով |Միքայէլ Գորբաչով]] ըսաւ. «Դուք կ'ըսէք , որ ՆԱԹՕ-ն ուղղուած չէ մեր դէմ, այն անվտանգութեան ապահովման կառուցուածք ունի: Հետեւաբար մենք եւս կ'առաջարկենք միանալ ՆԱԹՕ-ին»: [[ԱՄՆ (արեւմտահայերէն)|ԱՄՆ]]-ի պետքարտուղար Պեյքերը այն որակեց «երազանք»<ref>{{citeweb|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/russia-fsu/2014-08-11/broken-promise|title=A Broken Promise?|date=October 2014|accessdate=2016-01-06|publisher=[[Foreign Affairs]]}}</ref>:
 
[[2009]] թուականին Մարտին Լեհաստանի արտագործնախարար Սիկորսկին առաջարկեց Ռուսաստանը ներառել ՆԱԹՕ-ի մէջ: Ապա լեհական լրատվամիջոցներէն մէկուն տուած հարցազրոյցի ժամանակ ան պնդեց, որ զուտ հիպաթետիկ առաջարկ էր, որ գոյութիւն ունեցած է դերեւս [[1990]]-ական թուականներէն: [[Քլինթոն|Քլինթոնի]] վարչակազմի իշխանութեան ներքո կար երկմտանք, թէ արդիոք Ռուսաստանը պէտք է լինի ՆԱԹՕ-ի անդամ կամ ինչ պայմաններով<ref name="eo2">{{cite web|title=Sikorski: Russia in Nato? Why Not|url=http://wyborcza.pl/1,98817,6445605,Sikorski__Russia_in_Nato__Why_Not.html#ixzz3jY2P4YVz}}</ref>: Այնուամենայնիվ Ռուսաստանի ղեկաւարութիւնը յստակ ձեւակերպեց, որ չի պատրաստուիր դառնալ ՆԱԹՕ-ի անդամ, այլ զուտ կը ցանկանայ շարունակել համագործակցութիւնը: 2010 թուականին սկիզբներուն այդ առաջարկութիւնը բաց նամակի ձեւով կրկնուեց Գերմանիայի պաշտպանութեան փորձագետներ [[Կլաուս Նոյմանի]], [[Ֆրանք Էլպի]], [[Ուլրիիխ Վեյզերի]] եւ նախկին պաշտպանութեան նախարար [[Ուոլքեր Ռուհի |Ուոլքեր Ռուհի]] կողմէն: Նամակի հեղինակները կը նշէին, որ ՆԱԹՕ-ն ունի Ռուսաստանի կարիքը Ասիական տէրութիւններուն հակակշռելու համար<ref>[http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,682287,00.html Ex-minister wants to bring Russia into NATO] ''[[Der Spiegel]]'' Retrieved on 9 March 2010</ref>: [[2010]] թուականին Սեպտեմբերին [[Նիու-Եորք]] տեղի ունեցաւ ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Խորհրդի հանդիպումը, որ [[2008]] թուականին յարաբերութիւններու կասեցումէն յետոյ առաջինն էր: Հանդիպման նախօրերին ԱՄՆ-ի մշտական ներկայացուցիչը ՆԱԹՕ-ե նշեց Ռուսաստանի ՝ ՆԱԹՕ-ին միանալու հիպորթետիկ հաւանականութեան մասին<ref>[http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/5-reasons-why-russia-will-never-join-nato/423840.html 5 Reasons Why Russia Will Never Join NATO] [[The Moscow Times]], 19 November 2010.</ref>:
 
== Գաղափարախօսութիւն եւ քարոզչութիւն ==
[[Պատկեր:BBCBroadcastingHouse.JPG|մինի|աջից|ԲիԲիՍի ընկերութեան Լոնտոնի հեռարձակման կայանը]]
Եւ [[Ռուսաստան (արեւմտահայերէն)|Ռուսաստանը]], եւ ՆԱԹՕ-ն նշած են, որ ներգրաուած են քարոզչական պատերազմի մէջ, եւ երկուսն ալ հիմնած են բազմաթիւ լրատուածոջոցներ, որոնք կ'օգնեն տարածել իրենց ուղերձներ<ref name=MDejevsky>{{cite news|last1=Dejevsky|first1=Mary|title=News of a Russian arms buildup next to Ukraine is part of the propaganda war|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/apr/11/russian-arms-buildup-ukraine-propaganda-war-nato|accessdate=25 December 2014|publisher=The Guardian|date=11 April 2014}}</ref>: Ռուսաստանը ստեղծածէ օրինակ «Սպուտնիկ», «Ռուսական լրատուական գործակալութիւն», «Ռուսաստանն այսօր» միջազգային հեռարձակման կայանները, ինչպէս նաեւ ներքին լրատուական ցանցեր<ref name=O-M>{{cite news|last1=Spiegel Staff|title=The Opinion-Makers: How Russia Is Winning the Propaganda War|url=http://www.spiegel.de/international/world/russia-uses-state-television-to-sway-opinion-at-home-and-abroad-a-971971.html|accessdate=25 December 2014|publisher=Der Spiegel|date=30 May 2014}}</ref><ref name=GTF>{{cite news|last1=Tetrault-Farber|first1=Gabrielle|title=Poll Finds 94% of Russians Depend on State TV for Ukraine Coverage|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/poll-finds-94-of-russians-depend-on-state-tv-for-ukraine-coverage/499988.html|accessdate=25 December 2014|publisher=The Moscow Times|date=12 May 2014}}</ref>: ՆԱԹՕ-ի անդամ պետութիւնները եւս ստեղծեցին միջազգային հեռարձակամնա կայաններ<ref name=CMatlack>{{cite news|last1=Matlack|first1=Carol|title=Does Russia's Global Media Empire Distort the News? You Be the Judge|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-06-04/does-russias-global-media-empire-distort-the-news-you-be-the-judge|accessdate=25 December 2014|publisher=Bloomberg|date=4 June 2014}}</ref>. օրինակ «Ամերիկեան ձայնը» եւ «ԲիԲիՍի ծառայութիւնը»: Ռուսական լրատուածիջոցները, մասնաւորապէս հակամերիկեան, քարոզչութիւն կ'իրականացնեն<ref name=Eclipse>{{cite news|last1=Remnick|first1=David|title=Watching the Eclipse|url=http://www.newyorker.com/magazine/2014/08/11/watching-eclipse|accessdate=2 January 2015|publisher=The New Yorker|date=11 August 2014}}</ref><ref name=NKrusch>{{cite news|last1=Kruscheva|first1=Nina|title=Putin’s anti-American rhetoric now persuades his harshest critics|url=http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/07/29/putins-anti-american-rhetoric-now-persuades-his-harshest-critics/|accessdate=2 January 2015|publisher=Reuters|date=29 July 2014}}</ref>: [[2014]] թուականին Ռուսաստանը դադարեցրեց Ամերիկեան ձայնի ռատիօհեռարձակումները այն բանէն յետոյ, երբ ռատիօն քննադատեց Ռուսաստան գործողութիւնները Ուքրանիա<ref name=klally>{{cite news|last1=Lally|first1=Kathy|title=Moscow turns off Voice of America radio|url=https://www.washingtonpost.com/world/moscow-turns-off-voice-of-america-radio/2014/04/10/9c184fd8-8362-43fd-9dc0-26a80f849a0e_story.html|accessdate=24 December 2015|publisher=Washington Post|date=10 April 2014}}</ref>: [[2015]] թուականի [[Յունուար 19 |Յունուար 19]]-ին Եւրամիոթեան Անվտանգութեան եւ արտաքին յարաբերութիւններու բարձրագոյն յանձնակատար [[Ֆետերիկա Մոգերին|Ֆետերիկա Մոգերինին]] յայտնեց, որ ԵՄ-ը կը պլանավարէ ստեղծեք ռուսերէն լեզւով հեռարձակւող [[Արեւելեան |Արեւելեան]] գործընկերութեան երկրների՝ Հայաստանի, [[Ազրպէյճան (արեւմտահայերէն)|Ազրպէյճան]], [[Պելառուսի]], [[Մոլտովիա]], եւ [[Ուքրանիա (արեւմտահայերէն)|Ուքրանիայի]] համար<ref name=Moghsaid>{{cite news|last1=|first1=|title=Mogherini: EU may establish Russian-language media|url=http://itar-tass.com/en/world/772020|accessdate=20 January 2015|publisher=Reuters|date=19 January 2015}}</ref>:: Վլատիմիր Բուդին ներկայացուցած է «Եվրասիականացումը» եւ<ref name=LNey>{{cite news|last1=Neyfakh|first1=Leon|title=Putin’s long game? Meet the Eurasian Union|url=https://www.bostonglobe.com/ideas/2014/03/09/putin-long-game-meet-eurasian-union/1eKLXEC3TJfzqK54elX5fL/story.html|accessdate=21 January 2015|publisher=Boston Globe|date=9 March 2014}}</ref> «Պուտինիզմը» որպէս արեւմտեան տերութիւններու քարոզչամեքենայի հակակշիռ<ref name=DRohde>{{cite news|last1=Rohde|first1=David|last2=Mohammed|first2=Arshad|title=Special Report: How the U.S. made its Putin problem worse|url=https://www.reuters.com/article/2014/04/18/us-ukraine-putin-diplomacy-special-repor-idUSBREA3H0OQ20140418|accessdate=20 December 2014|publisher=Reuters|date=18 April 2014}}</ref>: Բուդինը եւ Ռուսաստանը՝ որպէս ամբողջութիւն, կորցրած են արեւմուտքի յարգանքը այդ արժէքներու վերաբերեալ: Արդիւնք ստեղծուած է «արժեքային ճեղքուածք» Ռուսաստանի եւ [[Արեւմուտք |Արեւմուտքի]] միջեւ<ref name=Trenin>[http://carnegieendowment.org/2007/03/01/russia-redefines-itself-and-its-relations-with-west/3lz "Russia Redefines Itself and Its Relations with the West"], by [[Dmitri Trenin]], ''[[The Washington Quarterly]]'', Spring 2007</ref>: [[2016]] թուականի Մարտին Բուդինի մամլո քարտուղար [[Տմիդրի Պեսկով|Տմիդրի Պեսկով]] ըսաւ, թէ [[Ռուսաստան (արեւմտահայերէն)|Ռուսաստան]] ինֆորմացիոն պատերազմի մէջ է անգլիալեզու լրատուամիջոցներու դէմ<ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2016/03/26/anglosaksi/|title=В Кремле рассказали о состоянии информационной войны с англосаксами|publisher=|accessdate=22 April 2016}}</ref>:
 
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}
 
==Գրականություն==
 
* {{cite web|url=http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/5-reasons-why-russia-will-never-join-nato/423840.html |title=5 Reasons Why Russia Will Never Join NATO |last=Bohm |first=Michael |date=19 November 2010 |work=The Moscow Times |publisher=Independent Media Sanoma Magazines |accessdate=19 November 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101119163555/http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/5-reasons-why-russia-will-never-join-nato/423840.html |archivedate=19 November 2010 }}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jfaKAQAAQBAJ|last=Stent|first=Angela|title=The Limits of Partnership: U.S.-Russian Relations in the Twenty-First Century|year=2014}}
* Forsberg, Tuomas, and Graeme Herd. "Russia and NATO: From Windows of Opportunities to Closed Doors." ''Journal of Contemporary European Studies'' 23#1 (2015): 41-57.
* Unverdi, Gurbet Behram. "To what extent is the gradual deterioration in NATO-Russia relations between 1991-2014 causally related to NATO՛s eastward expansion in Eastern-Europe?." (MA thesis, Leiden University 2015). [https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/35073/GBUNVERDI%20Revised%20Masters%20Thesis%2003%3A8%3A2015.pdf?sequence=1 online]
 
== Արտաքին յղումներ ==
*[http://www.nato.int/nrc-website/en/about/index.html NATO-Russia council.]{{ref-en}}{{ref-ru}}{{ref-fr}}
{{Պորտալ|Ռուսաստան|ՆԱՏՕ|գույն=1}}
{{Օրվա հոդված նախագծի մասնակից|2017 թվականի [[Կաղապար:Օրվա հոդված/Օգոստոսի 9, 2017 թ.|օգոստոսի 9]]}}
[[Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ]]
[[Կատեգորիա:ՆԱՏՕ]]
[[Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականություն]]