«Գալուստ Կիւլպէնկեան»ի խմբագրումներու միջեւ տարբերութիւն

Չ
Բոտ: կոսմետիկ փոփոխություններ
Չ (→‎Կենսագրութիւն: clean up, փոխարինվեց: → (3) oգտվելով ԱՎԲ)
Չ (Բոտ: կոսմետիկ փոփոխություններ)
 
== Կենսագրութիւն ==
Կիւլպէնկեան՝ նաւթարդիւնաբերութեան մէջ, իր առաջին քայլերը կը կատարէ այլ հանրայայտ նաւթարդիւնաբերող ՝ [[Ալեքսանդր Մանթաշեանց]]ի, Կ. Պոլսոյ մէջ գտնուող նաւթի գրասենեակին հետ։ Սակայն շատ չանցած Կիւլպէնկեանի ընտանիքը կը մեկնի [[Անգլիա]]։ [[Լոնտոն]]ի մէջ Կիւլպէնկեան արտօնագիր կը ստանայ ու կը հիմնէ նաւթային իր գրասենեակը։ Ան Լոնտոնի մէջ [[Թուրքիա (արեւմտահայերէն)|ԹուրքիոԹուրքիոյ]]յ եւ [[Պարսկաստան (արեւմտահայերէն)|ՊարսկաստանՊարսկաստանի]]ի դեսպանատուներու՝ նաւթի գիծով, տնտեսական խորհրդականն էր։ Գիտելիքներու մեծ պաշարը եւ փորձը Գալուստին հնարաւորութիւն կու տան շատ կարճ ժամանակի ընթացքին դառնալու մեծ ձեռնարկատէր։
 
Շուտով Կիւլպէնկեան կը նախաձեռնէ [[Turkish Petrolium Company]]-ի ստեղծման, որուն բաժնետոմսերու 25%-ը կը պատկանէր Royal Dutch Shell Group-ին, 35%-ը Թուրքիոյ Ազգային բանկին, 15%-ը Գալուստ Կիւլպէնկեանին, իսկ 25%-ը՝ գերմանացիներուն։ Յաջող առեւտուրի համար բրիտանացիները իրենց եկամուտի 2,5 տոկոսը տրամադրեցին Կիւլպէնկեանին։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կիւլպէնկեան ստեղծեց նաւթային գլխաւոր կոմիտէ կազմակերպութիւնը, որուն նպատակն էր ձեռք բերել գերմանական Տոյչէ դրամատունը (պանքա)։ Պատերազմէն ետք՝ Turkish Petrolium Company-ն, վերանուանուեցաւ [[Iraq Petrolium Co. LTD]] եւ անոր բաժնետոմսերը հաւասարապէս բաժնուեցան ներկայիս [[British Petrolium]]-ի, Royal Dutch Shell Group-ի, [[Compagnie Francaise des Petroles]]-ի եւ Near East Development Corporation-ի միջեւ։ Գալուստ Կիւլպէնկեանին մնաց Iraq Petrolium Co. LTD- ի 5%-ը, որուն համար ան ստացաւ «Պարոն 5%» մականունը։
[[Պատկեր:Galust Gyulbenkyan bust 15.jpg|մինի|[[Գալուստ Կիւլպէնկեանի կիսանդրի (Երեւան)]]]]
Այն ժամանակ, երբ [[Պարսից ծոց (արեւմտահայերէն)|Պարսից ծոցծոցի]]ի մէջ կը գտնուի առաջին նաւթահայրը, Գալուստ Կիւլպէնկեան՝ Պարսկաստանի մէջ, կը գնէ նաւթաբեր հողատարածքներ ու կը դառնայ [http://en.wikipedia.org/wiki/British_Petroleum British Petroleum]-ի հիմնադիրներէն մէկը։ Շատ չանցած այն կը վերանուանուի «Անգլո-պարսկական նաւթային ընկերութեան», որ վառելիք կ՛ապահովուէր Անգլիոյ արքայական նաւատորմին։ Գալուստ Կիւլպէնկեան գերազանցապէս կը տիրապետէր երկրագունդի տարբեր շրջաններու երկրաբանական ու աշխարհագրական տուեալներուն ու յատկապէս նաւթային քարտէզին։
 
Ան նաւթային հողատարծաքներ ունէր [[Վենեզուելա]]յի, [[Իրան (արեւմտահայերէն)|ԻրանԻրանի]]ի, [[Իրաք (արեւմտահայերէն)|ԻրաքԻրաքի]]ի, Սաուտեան Արաբիոյ, [[ԱՄԷ|Միացեալ Արաբական ԷմիրութիւններԷմիրութիւններու]]ու մէջ, մօտէն ծանօթ էր սուլթանական եւ պարսկական արքունիքիներու օրինական ու ոչ օրինական ելումուտին։ Անոր օգնութեամբ յաճախ կը լուծուէին գերտէրութիւններու միջեւ ծագած կնճռոտ հարցերը։ Ան իր ձեռքը պահէր խոշոր նաւթային ընկերութիւններու լծակները։
 
Սան Ռեմոյի խորհրդակցութեան ժամանակ նաւթային ընկերութիւններու միջեւ տարաձայնութիւններ կային տարածքներու հարցուի կապակցութեամբ։ Կիւլպէնկեան ինք կը ստանձնէ եւ կարմիր մատիտով կը գծէ իւրաքանչիւր պետութեան տիրոյթը, այդ պատճառով Սան Ռեմոյի պայմանագիրը կոչուած է «Կարմիր գիծի» պայմանագիր։
[[1906]] թուականին, ստեղծուած [[Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն|Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան]] հիմնադիր [[Պօղոս Նուպար փաշա]]յի մահէն ետք, այս կազմակերպութեան ղեկավարութիւնը կը ստանձնէ Գալուստ Կիւլպէնկեան՝ [[1930]] թ.։ Սակայն, երկու տարի ետք, ճնշումներու պատճառով պաշտօնէն կը հրաժարի։ [[1942]] թ.՝ [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ի ամենաթէժ տարիներոին, Կիւլպէնկեան [[Եւրոպա]]յի մէջ երկիր մը կը փնտռէր, ուր ռազմական գործողութիւններ չէին ընթանար, եւ գրաւուած չէր Ֆաշիստական [[Գերմանիա (արեւմտահայերէն)|Գերմանիոյ]] կողմէ։ Լիզապոնը դարձաւ Գալուստ Կիւլպէնկեանի խաղաղութեան նաւահանգիստը։ [[Փորթուկալ]]ի մայրաքաղաքին մէջ ան տուն չունէր եւ կ՛ապրէր «Աւէս» հիւրանոցը, որ այդ ժամանակ լաւագոյններէն մէկը համարուէր։ Անտարակոյս, Անգլիական իշխանութիւնները կը ցանկային «Պարոն 5%»-ի ֆինանսական կարողութիւնները պահպանել Մեծ Բրիտանիոյ մէջ, սակայն հարկային բեռը բաւականին ծանր էր այդ ժամանակ եւ «նաւթային գեներալը» որոշեց իր ողջ կարողութիւնը տեղափոխել Փորթուկալ։
 
Կիւլպէնկեան հայապահպանման անկիւնաքար կը համարուէր, [[հայոց եկեղեցի]]ն անոր համար մեծ արժէք կը ներկայացնէր, ուստի բարեգործական ներդրումներով կապուած էր հայ եկեղեցւոյ հետ։ 20-րդ դարու 20-ական թուականներուն Լոնտոնի հայ համայնքը ցանկութիւն կը յայտնէ եկեղեցի ունենալու եւ այդ հարցով կը դիմեն Գալուստ Կիւլպէնկեանին։ Ան կ՛ընդառաջէ հայ համայնքի խնդրանքը։ 1920-1922 թթ. կը կառուցուի [[Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Լոնտոն)|Սուրբ Սարգիս եկեղեցիեկեղեցին]]ն՝՝ [[Հաղբատ]]ի վանքի զանգակատան օրինակով։ Եկեղեցին մինչ օրս կը համարուի Լոնտոնի ամենագեղեցիկ յուշակոթողներէն մէկը եւ այնտեղ արարողութիւնները անվճար կը կատարվուին՝ անոր կտակած միջոցներու հաշւոյն։ Կիւլպէնկեանի խոշոր բարեգործական միջոցառումներէն է նաեւ [[1929]] թուականին կառուցուած [[Երուսաղէմի Հայոց պատրիարքութիւն|Երուսաղէմի հայոց պատրիարքարանպատրիարքարանի]]ի կից գտնուող «Կիւլպէնկեան» մատենդարանի շէնքը, որուն՝ ժամանակին, գրականութիւն է մատակարարած է։ Ան մեծ ուշադրութիւն դարձուցած է Կ. Պոլսոյ Սուրբ Փրկիչ ազգային հիւանդանոցին։
 
1920 թուականէն մինչեւ 1940 թուականը, Աա իր հովանիին տակ առած է Թուրքիոյ, [[Սուրիա|Սուրիոյ]], Լիբանանի, Յորդանանի եւ Իրաքի հայկական դպրոցներն ու բժշկական կեդորնները, ձեռնարկած է [[Միջին Արեւելք]]ի բազմաթիւ եկեղեցիներու կառուցումը։ [[1936]] թուականին Կիւլպէնկեան 400 հազար տոլարի օգնութիւն տուած է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինին՝ թանգարանի վերակառուցման եւ պարիսպներու վերականգնման նպատակով։
Ամբողջ կեանքի ընթացքին Կիւլպէնկեան երազած էր Հայաստան գալ ու իր ամբողջ կարողութիւնը կտակել [[Հայաստան]]ին։
 
Կենանքի վերջին հանգրուանին՝ Փորթուկալի մէջ, ան ապրեցաւ ընդամէնը տասներեք տարի։ Անոր վերջնական կտակին համաձայն՝ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնադրամը պէտք է գտնուէր Լիզապոնի մէջ եւ ղեկավարուէր փորթուկալական օրէնքներով, բայց միաժամանակ պէտք է նպաստէ համայն մարդկութեան յառաջընթացին՝ ինչպէս Նոպելեան հիմնադրամը։ Երեք հարիւր միլիոն ոսկի՝ մօտ 840 մլն. տոլար, մնաց Փորթուկալի մէջ եւ այնտեղէն հիմնադրամը շարունակեց իր բարեգործական ծրագրերն աշխարհի տարբեր երկրներու մէջ։ Խորհրդային տարիներէն առ այսօր Կիւլպէնկեան հաստատութիւնը կ՛օգնում [[Մատենադարան|Երեւանի ՄատենադարանՄատենադարանին]]ին։։ «Գիտութեան մարդ եւ երազող պարտէզի մը մէջ՝ իմ ուզածիս համաձայն. ահա երկու բաներ կեանքիս մեծ նպատակները, որոնց չկրցայ հասնիլ...»
 
2012 թուականի Յունուարին յայտարարուած է, որ ան՝ յետմահու, կը զրկուի [[Էլիզապէթ Բ.]]-ի կողմէ տրուած [[KBE]] մրցանակէն, որ ստացած էր 1951 թուականին<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-16736495 "Queen's honours: People who have turned them down named" at bbc.co.uk]</ref><ref>http://www.cabinetoffice.gov.uk/sites/default/files/resources/document2012-01-24-075439.pdf</ref>։
{{ծանցանկ}}
 
== Արտաքին յղումներ ==
* {{cite web|url=http://www.azg.am/AM/2006092818|title=Գալուստ Կիւլպէնկեան Մարդը եւ Անոր Ձեռքբերումները|accessdate=2009 թ․ հունվարի 18}}
 
{{DEFAULTSORT:Կիւլպէնկեան, Գալուստ}}