Ֆրետերիք Ֆէյտի

Ֆրետերիք Արման Ֆէյտի (ֆր.՝ Frédéric-Armand Feydit, 15 Ապրիլ 1908(1908-04-15)[1], Փարիզ11 Մայիս 1991(1991-05-11)[1]), ֆրանսահայ հայագէտ, լեզուաբանական գիտութեան գագաթին հասած հեղինակութիւն, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1973), դեսպան հայ մշակոյթին։

Ֆրետերիք Ֆէյտի
ֆր.՝ Frédéric-Armand Feydit
Ծնած է 15 Ապրիլ 1908(1908-04-15)[1]
Ծննդավայր Փարիզ, Ֆրանսա
Մահացած է 11 Մայիս 1991(1991-05-11)[1] (83 տարեկանին)
Քաղաքացիութիւն Flag of France.svg Ֆրանսա
Ուսումնավայր Արևելյան լեզուների և քաղաքակրթությունների ազգային ինստիտուտ
Բարձրագույն հետազոտությունների գործնական դպրոց
Փարիզի կաթոլիկ ինստիտուտ
Մասնագիտութիւն լեզուաբան
Աշխատավայր Արևելյան լեզուների և քաղաքակրթությունների ազգային ինստիտուտ
Վարած պաշտօններ Q15639454?

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Պատանեկութեան օրերուն Ֆէյտի վայելած էր պարկեշտ հայ ընտանիքի մը դրացնութինը, որոնց հեռացումէն ետք տան մէջ մոռցուած երկու գիրքերը հետաքրքութիւն կ'առաջացնեն Ֆէյտիի մօտ։ Գիրքերէն մէկն է՝ Յ. Գազանճեանի «Քերականութեան առաջին ընթացք»-ը, միւսը՝ Եղիա Տէմիրճիպաշեանի «Ֆրանսերէն-հայերէն» փոքր բառարան մը։ Պատանի Ֆէյտէ այդ բառգիրքին շնորհիւ յաջողեցաւ կարդալ հայերէն լեզուն եւ Յ. Գազանճեանի քերականութիւնը։ Իր հայագիտական կոչումին սկզբնական եւ մեծագոյն ուսուցչապետը եղած է Կրանսէյն Տ'Օդրիւ( Gransaignesd ’Hauterives): Ֆրետերիք Ֆէյտի հետեւած է Արեւելեան Լեզուներու վարժարանի դասընթացքներուն։ Աշակերտած է հայագէտ Ֆրետերիք Մաքլէրին։ Նոյն ատեն արձանագրուած է Institut Catholique, ուր կը դասախօսէր հայր Մարիէս։ Միանգամ այն հետեւեցաւ École des Hautes Études-ի մեծահանբաւ հայագէտ Մէյէի դասախօսութիւններուն։

Արեւելեան լեզուներու վարժարանը հիմնադրուած էր 1798-ին, ֆրանսական յեղափոխութեան Directoire-ին կողմէ։ Նոյն տարին Նափոլէոն Պոնափարթի անձնական պահանջքին վրայ հայերէն լեզուի ամբպիոն մըն ալ բացուեցաւ վարժարանին յարակից։ 1937-ին Ֆէյտէ Ս. Ղազարի կաճառի անդամ ընդունուած է։

Ֆէյտի հայերէն լեզուի ամպիոնի ութերորդ վարիչը եղաւ եւ 28 տարի անընդհատ վարեց նոյն պաշտօնը (1949-1977):

Հայերէն լեզուով առաջին հրապարակային դասախօսութիւնները տուաւ Փարիզի մէջ, 1937-ին Հեթում պատմիչի մասին։ 1941-ին աւարտած է Սորպոն համալսարանը, որմէ ետք մտաւ գիտական հետազօտութիւններու կեդրոն, ուր մինչեւ 1949 նուիրուեցաւ հայ գրականութեան եւ հայոց պատմութեան մարզերէն ներէս գիտախուզական աշխատանքներուն։ 1949-ին ստանձնած է Արեւելեան լեզուներու վարժարանի եւ Սորպոնի համալսարանի հայկական վարչութիւնը, զոր պահեց մինչեւ 1977:

Իր աշակերտներէն են Շարլ Տէվսէթ, Նինա Կարսոյեան, հայր. Հ. Քոլվենպախ եւ Ժան Փիէր Մահէ: Վերջինս զինք փոխարինեց որպէս վարիչ հայագիտական ամպիոնին եւ որպէս խմբագիր Revue des Études Arméniennes-ի։ Արժանացած է ֆրանսական պետութեան Docteur en Lettres et Sciences Humaines տիտղոսին։ Մասնակցած է Հայաստանի մէջ բազմաթիւ հայագիտական համագումարներու կամ սեմինարներու։

Գործեր եւ ուսումնասիրութիւններԽմբագրել

  • Առաջին գործը եղած է «Հայոց Լեզուի Քերականութիւն Արեւմտեան Աշխարհաբարի»(1935):
  • Հրատարակած է «Հայոց Լեզուի Ձեռնարկ Արդի Արեւմտահայերէնի» (1948), որ վերատեսութեամբ, որ վերատեսութեամբ վերահրատարակուած է 1969-ին։
  • 1957-ին հիմնաւորուած գրական վերլուծութեան ենթարկած է «Հայ ժողովրդական բանահիւսութիւնը»:
  • Պատմագիտական ուսումնասիրութիւն նուիրած է Փաւստոս Բիւզանդ «Հայոց Պատմութիւն» գիրքի առնչութեամբ։
  • 1961-ին Ե. Օտեանի «Ընկեր փանջունի, Առաքելութիւն ի ծապլվար» գիրքը թարգմանած է ֆրանսերէնի։
  • 1964-ին գրած է «Խոհեր Մեսրոպի Այբուբենի մասին», որ վերամշակուած է 1982-ին։
  • 1964-ին լոյս տեսած է իր David de sasoun Սասունցի դաւիթ համահաւաք բնագիրի թարգմանութիւնը, որ նոյն տարին UNESCO-ի«Դիւցազնավէպերու մրցանք»-ին մասնակցեցաւ ու ստացաւ պատուոյ ցանկին առաջին տեղը եւ արժանացաւ հրատարակութեան UNESCO-ի ծախսերով։
  • Ֆէյտէ ուսումնասիրութիւններ ունի Յակոբ Պարոնեանի, Երուանդ Օտեանի, Վարուժանի եւ Ա. Չոպանեանի նուիրուած։ Ունի նաեւ մեծ թիւով ուսումնասիրութիւններ հայկական բարբառներու մասին։
  • 1976-ին լոյս տեսաւ Ֆէյտիի «Դասական հայերէնի հոլովման համակարգը» գործը։
  • 1986-ին «Բուժժանքներ Քրիստոնեայ Հայաստանի» գործը։

ԱղբիւներԽմբագրել

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։   
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 data.bnf.fr: open data platform — 2011.