Ալասքա (նահանգ)

Ալասքա (անգլերէն՝ Լսել Alaska) Լսել Alaska), ԱՄՆ-ի՝ տարածքի ընդարձակութեամբ ամենամեծ նահանգն է եւ կը գտնուի Հիւսիսային Ամերիկայի հիւսիս-արեւմուտքը։ Տարածքի մակերեսը (ամբողջ)՝ 1 717 854 քառակուսի քիլոմեթր։ Վարչական կեդրոնը՝ Ճունօ (անգլ.՝ Juneau [ˈdʒuːnoʊ])։

Picto infobox map.png
«Ալասքա (նահանգ)»
անգլերէն՝ State of Alaska
Ալյասկայի դրոշ? Զինանշան
Flag of Alaska.svg
Կաղապար:Պատկերի ֆորմատավորում2
State Seal of Alaska.svg
Anchorage from Earthquake Park.jpg
Երկիր Կաղապար:Դրօշաւորում/Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ?
Մտնում է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Վարչկեդրոն Ջունո?
Ամենաբարձր կետ Մակ-Քինլի?
ԲԾՄ 580 մեթր
օրէնսդրական մարմին Alaska Legislature?
Դատական մարմին Alaska Supreme Court?
պաշտօնական լեզուներ անգլերէն, Tlingit?[1], Inupiat?[2], Yupik languages?[2], Alutiiq?[2], Aleut?[3], Dena'ina?[3], Deg Xinag?[3], Holikachuk?[3], Koyukon?[3], Upper Kuskokwim?[3], Gwich’in?[3], Tanana languages?[3], Tanacross?[3], Hän?[3], Ahtna?[3], Eyak?[3], Haida?[3] եւ Tsimshian?[3]
Բնակչութիւն
738 432 մարդ (2015)[4] (47 տեղ)
Տարածք 1 717 856 քմ²
Alaska in United States (US50).svg
Հիմնադրուած է 3 Յունուար 1959 թ.
Կը սահմանակցի Յուկոն?, Բրիտանական Կոլումբիա? եւ Չուկոտկայի ինքնավար օկրուգ?
Ժամային գօտի UTC-9?, UTC+14?[5], Հավայան-ալեուտյան ժամանակ? եւ America/Anchorage?
Յապաւում AK[6]
Փոխարինեց Territory of Alaska?
ISO 3166-2 կոդ US-AK
Մականուն The Last Frontier
Lua error in Մոդուլ:Wikidata at line 701: Tried to write global coord_mod.
alaska.gov(անգլերէն)

ԱշխարհագրութիւնԽմբագրել

 
Տիպիկ Ալասքայի լանտշաֆթ (լիճ Ուանտեր, ազգային հանրային պարտէզ Տենալի)

Նահանգը կը գտնուի պետութեան հիւսիս-արեւմուտքը: Անջատուած է Չուքոթքա թերակղզիէն (Ռուսաստան) Պերինկենեան նեղուցով, արեւելքէն սահմանակից է Գանատային, արեւմուտքէն Պերինկի նեղուցի միջոցով փոքր մասով մը սահմանակից է Ռուսաստանին: Այն կազմուած է ցամաքային մասէ եւ մեծ թիւով կղզիներէ, որոնցմէ են` (Alexander Archipelago) Ալեքսանտր Արքիփելակոն, (Aleutian Islands) (/əˈluːʃən/ Ալիութեան կամ Ալիուշըն կղզիները, (Pribilof Islands) Փրիպիլոֆ կղզիները, (Kodiak Island) Քոտիաք կղզին եւ Սբ. Լորենս կղզին: Այն կ'ողողուի (arctic) Սառուցայինի եւ Խաղաղ ովկիանոսի կողմէն: Տենալի լեռը (6194 մ, նախապէս `Մաք-Քինլի) (անգլ.՝ Mount McKinley, Denali) ամենաբարձրն է Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ: Որուն մերձակայ շրջանին մէջ կը գտնուի Տենալի ազգային հանրային պարտէզը: Կան աշխոյժ հրաբուխներ:

1912 թ. հրաբուխի ժայթքումի հետեւանքով յայտնուեցաւ տաս հազար աղի հովիտ եւ նոր հրաբուխային լեռ `Նովարուփթան: Նահանգի հիւսիսային մասը ծածկուած է բաց դաշտով: Հարաւային մասը կը գտնուի անտառներու հիմնական մասը: Նահանգը կ'ընդգրկէ Քերքենշթայն կղզին (Փոքր Տիոմետ), որը կը գտնուի Ռուսաստանի Ռաթմանով կղզիէն 4 քմ հեռաւորութեան վրայ:

Խաղաղ ովկիանոսի ափին կլիման չափաւոր ծովային է եւ համեմատաբար մեղմ, այլ վայրերուն `կլիման ցամաքային է եւ (subarctic) ենթասառուցային ցամաքային:

Խոշոր քաղաքներԽմբագրել

 
Ճունօ (Ալասքա)

Քաղաքներ որոնց բնակչությունը 100.000-էն աւելի է

  • Անքորեճ

Քաղաքներ որոնց բնակչութիւնը 10.000-ից մինչեւ 100.000 է

  • Ֆերպանքս
  • Ճունօ (նահանգի վարչական կեդրոնը)
  • Քոլէճ

10.000-էն քիչ բնակչութիւն ունեցող քաղաքներ

  • Քեթչիքան Ketchikan
  • Սիթքա
  • Վասիլլա
  • Քենայ
  • Քոտիաք
  • Փալմերը
  • Պեթել
  • Պրոու
  • Ունալասքա Unalaska
  • Վալտեզ
  • Սոլտոթնա
  • Հոմեր
  • Նոմ Nome
  • Փիթերպերկ
  • Քոթզեպու
  • Սեւարտ
  • Տիլինկհեմ
  • Քորտոպա
  • Հեյնս
  • Հիւսիսային Փոլ
  • Էսթեր
  • Տելթա Ճանքշեն
  • Կլենալլեն

ԲնակչութիւնԽմբագրել

 
Անքորէճ
 
Ուլալճասկի ուղղափառ եկեղեցին

Թէեւ նահանգը ամենաքիչ բնակեցուածն է երկրին, 1970-ական թուականներուն շատ նոր բնակիչներ տեղափոխուեր են այստեղ, ներգրաւուելով նավթային արդիւնաբերութեան եւ փոխադրութեան թափուր աշխատատեղերու մէջ, իսկ 1980-ականներու ընթացքին բնակչութեան աճը կազմեր է աւելի քան 36 %:

Ալասքայի բնակչութիւնը վերջին տասնամեակին`

  • 1990 թիւ — 560 718 բնակիչ
  • 2004 թիւ — 648 818 բնակիչ
  • 2005 թիւ — 663 661 բնակիչ
  • 2006 թիւ — 677 456 բնակիչ
  • 2007 թիւ — 690 955 բնակիչ

2005 թուականին Ալյասկայի բնակչության թիվը աճել է 5906 մարդով կամ 0.9 %: 2000 թուականի համեմատ բնակչութիւնը աճել է 36 730 մարդով (5,9 %): Բնակչութեան շուրջ 75 տոկոսը սպիտակամորթ տեղաբնիկներ են: Նահանգն ունի մօտաւորապէս 88 հազար տեղաբնիկ` հնդկացիներ, էսքիմոսներ եւ ալլեսներ: Նահանգում կան նաև ռուսների մի քանի ժառանգորդներ: Հիմնական կրօնական խումբերու մէջ կը մտնեն` պափթիսթներ, կաթոլիկներ, ուղղափառներ, պրեսբիտերներ և մեթոտիսթներ: Ուղղափառ հաւատացեալներու քանակը, որը կը կազմէ 8-10%, ամենաբարձրն է երկրին մէջ:

Հարեւան տարածքներԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

ՊատկերասրահԽմբագրել