Լազանիա

Լազանիա (իտալlasagne, Իտալերէն արտասանութիւն՝ laˈzaɲɲe), քառակուսի կամ ուղղանկիւն մաքարոնէ պատրաստուած իտալական ուտեստ՝ լեցուած պեշամել սոուսով, լազանիայի խմորէ թերթիկներով եւ պարմեզան պանրով։ Ըստ տարածաշրջանի՝ բաղադրամասերը կրնան տարբերուիլ՝ միս, լոլիկ, սպանախ, այլ բանջարեղէն, պոլոնեան սոուս, մոցարելայ պանիր կամ ռիկոտայ:

ՊատմութիւնԽմբագրել

Լազանիայի ամենահին յայտնի բաղադրատոմսերը նկարագրուած են Նիապոլեան երկու խոհարարական գիրքերուն մէջ՝ Anonimo Meridionale (1238-1239) եւ Liber de Coquina (1304-1314)։ Ուտեստը յայտնի դարձած է եւ տարածուած ոչ միայն Իտալիոյ, այլեւ ամբողջ աշխարհին մէջ։ Առաջին լազանիաները պատրաստուած են ջեռոցներու մէջ առանց բռնակ յատուկ թաւաներու, որտեղ տեղաւորած են որոշակի քանակութեամբ խմորի բարակ շերտեր՝ լեցուած սոուսով եւ պարմէզան պանիրով։ Լիգուրիայի մէջ աւանդական լազանիայի ռակուի հետ միասին սկսան աւելցնել սոուսներ (օրինակ՝ բէստօ)։ Երբեմն, աւելցնելով սպանախի սոուս, լազանիայի խմորը կը ներկուէին վառ կանաչ։

16-րդ դարուն լազանիայի բաղադրատոմսը փոխառուեցաւ եւ վերափոխուեցաւ՝ լեհական խոհանոցին մէջ դառնալով լազանկի։

ՍտուգաբանութիւնԽմբագրել

Լազանիա բառը ի սկզբանէ նկարագրած է կաթսան, որու մէջ կը պատրաստուի ուտելիքը։ Սակայն, կ՛ենթադրուի, որ ուտեստը ծագած է Իտալիոյ մէջ, «լազանիա» բառը կու գայ յունարէն «λάσανα» («լասանա») կամ «λάσανον» («լասանոն»), որ կը նշանակէ «տաք ափսէ» կամ «տեղադրել զամբիւղի մէջ»: Յետագային բառը փոխառուած է հռոմեացիներու կողմէ որպէս «lasanum», որ կը նշանակէ «ճաշ եփելու կաթսայ»: Իտալացիները այս բառը օգտագործեցին լազանիա ուտեստի համար։

Ըստ մէկ այլ տեսութեան՝ «լազանիա» բառը կու գայ յունարէն λάγανον («լագանոն») բառէն, որ կը նշանակէ հարթ շերտերով մաքարոնի խմոր։

Խմորի առանձնայատկութիւնԽմբագրել

Լազանիայի խմոր կը պատրաստուի մաքարոնեղէնի ալիւրէն, որ կը պատրաստուի բացառապէս ցորենի կարծր տեսակէ։

Խմորի շերտերը կ՛արտադրուին նոյն ձեւով, ինչպէս մաքարոնի շերտերը եւ կը վաճառուիեն չոր խմորի տեսքով։

Ժամանակակից խոհանոցԽմբագրել

Ժամանակակից լազանիան կը պատրաստուի խմորի քանի մը շերտերէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրի վրայ կը լեցնեն միջուկը եւ պեշամել սոուսը։ Միջուկի համար կարելի է օգտագործել աղացած միս՝[1] վրան քերած պանիր։ Մոցարելա պանիրը կարելի է փախարինել այլ պանիրներով՝ սուլուկունի կամ պրինզա[2]: Ուտեստը կը թխեն ջեռոցի մէջ 220 աստիճանով, յետոյ կ՛իջեցնեն ջերմաստիճանը մինչեւ 180 աստիճան եւ կը թխեն 30-35 վայրկեան[3]:

Լազանիան մշակոյթին մէջԽմբագրել

Կարֆիլտ կատուն համանուն երգիծական ֆիլմին մէջ հանդէս կու գայ որպէս լազանիայի սիրահար։

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

Արտաքին յղումներԽմբագրել