Բացել գլխավոր ցանկը

Մինաս Աւետիսեան Պէյ

Մինաս Աւետիսեան Պէյ, (3 Փետրուար 1849(1849-02-03), Կոստանդնուպոլիսանհայտ) հայ անասնաբոյժ, անասնաբուժութեան փրոֆեսոր, բազմաթիւ մասնագիտական գիրքերու հեղինակ, Պէյ։

Picto infobox med.png
Մինաս Աւետիսեան Պէյ
Ծնած է 3 Փետրուար 1849(1849-02-03)
Ծննդավայր Կոստանդնուպոլիս, Իսթանպուլ, Օսմանեան Կայսրութիւն
Մահացած է անհայտ
Մահուան պատճառ Հայոց Ցեղասպանութիւն
Ազգութիւն Հայ
Մասնագիտութիւն բժիշկ

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Մինաս Աւետիսեան Պէյը ծնած է 1849 թուականի Փետրուարի 3-ին, Կոստանդնուպոլ­սի Բերա թաղամասում։ Նախնական ուսումն ստացած է Կ. Պոլսոյ հին Նարեկեան կրթարանին մէջ, որուն բարձրագոյն կարգն աւարտելէ ետք, վարժարանի հոգաբարձու Հապեթիկ Նեւրուզեանի միջոցով և պաշտպանությամբ ընդունվել է Կ. Պոլսի զինվորական իդադիե (միջնակարգ) վարժարանը։ 1870-1874 թթ. սովորել է իդադիե վարժարանի անասնաբուժական բաժնում և զինվորական անասնաբույժի վկայական ստացել։ Ավարտելուց հետո օգնական դասատու է աշխատել վարժարանի դարմանաբանության և ծննդաբերության ճյուղերում։ 1875 թվականին աչքի ընկնելով իր գրագետ ու բովանդակալից դասախոսություններով, նույն ճյուղերի և ներքին ախտաբանության դասախոսի պաշտոնն է ստացել։ Մանկավարժական գործունեությանը զուգահեռ գործնական աշխատանքում կատարել է անասնաբուժական գործի նորարարություններ՝ կենդանիների առողջապահությունն ու բժշկությունը հատուկ կայաններ ու հիվանդանոցներ տեղափոխելով։ Նրա անունն ամենուր հնչել է Զինվորական անասնաբուժական վարժարանի անվան կողքին։ Պարգևատրվել է բազմաթիվ պատվանշաններով։ Կ. Պոլսի կառավարությունը բացել է նոր՝ Քաղաքային անասնաբուժական դպրոց և Մինաս բեյը հրավիրվել այդտեղ՝ համատեղությամբ դասախոսելու։ 1903 թվականին եղել է Կ. Պոլսի երկու անասնաբուժական վարժարանների ընդհանուրուսումնապետը։ Մինչև 1906 թվականը, 30 տարի դասախոսել է, կրթել ու պատրաստել անասնաբույժներ Օսմանյան կայսրության ու նրա բանակի համար։ Հասել էր կայմակամության աստիճանին և մոտ էր միրալայության, ապա փաշայության աստիճաններն ստանալուն, երբ բախտը երես թեքեց նրանից։ 1906 թվականին Յըլդըզում տեղի ունեցած մահափորձի ուրբաթ օրը բժիշկը միանում է սելամլըքի հանդիսությանը ներկա ձիավոր զինվորների գնդին։ Պայթյունի պահին իսկ, բժիշկը (անշուշտ՝ հայ լինելու համար), իբրև մեղսակից ձերբակալվում է։ 1906-1907 թթ. անցկացրել է Յըլդըզի բանտում։ 1907 թվականին դատավարության ավարտին անմեղ է ճանաչվել, սակայն աքսորվել է Դամասկոս։ 1907-1910 թթ. մնացել է Դամասկոսի աքսորում։ 1910 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս և վերականգնվել իր նախկին պաշտոններում։ Սակայն աքսորի տարիներից հոգնած, իր նկատմամբ ցուցաբերած գարշ ապերախտությունից զզված, իր պաշտոնավարությունը շարունակելու ի վիճակի չի եղել և անցել է հանգստի՝ իր խնդրանքով։ Հանդիսանում է անասնաբուժական բոլոր գիտությունների վերաբերյալ Թուրգերէնով առաջին գրքերը գրած ու հրատարակած մասնագետը։ Այդ 14 գրքերով են երկար տարիներ դասավանդել անասնաբուժական վարժարանների դասախոսները, սովորել ու սանողները և առաջնորդվել պրակտիկ անասնաբույժները։

1917 թվականին Երզնկայում թուրքերի ձեռքով չարաչար նահատակվել է նրա բժիշկ որդի Պերճ Մինասյանը։ Իր որդեկորույս սրտի խորը վերքը սփոփելու համար գրել է 6 հատորից բաղկացած հայերէն գեղեցիկ մի գիրք՝ «Ագա­րա­կին անաս­նա­բոյ­ժը», որը 1921 թվականի դրությամբ դեռևս անտիպ էր։ Նաև այլ ձեռագիր գործեր է ունեցել։

1921 թվականի ապրիլի դրությամբ բնակվում էր Կ. Պոլսում։

ԳրականութիւնԽմբագրել

  • Թորգոմեան Վահրամ, Թուրք անասնաբուժական վարժարանին հայ դասախօսները, Տոքթ. Մինաս Պէյ Աւետիսեան, «Դար­ման», Կ. Պոլիս, 1921, թ. 3-4։

ԱղբիւրներԽմբագրել

  • Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երեւան։