Clouds 080807b.jpeg

Ամպ, մթնոլորտին մէջ, Երկիրի մակերեւոյթէն որոշ բարձրութեան վրայ, ջուրի մանր կաթիլներու, սառցաբիւրեղիկներու եւ անոնց խառնուրդին կուտակումը։ Ամպի յառաջացման հիմնական պայմաններն են՝ ջերմափոխանցումը, վերընթաց հոսանքները, փոթորիկի փոխանակութիւնը եւ օդի ճառագայթին պատճառով սառեցումը, որուն հետեւանքով մթնոլորտին մէջ ջերմաստիճանը կը նուազի։

Ամպերը, ըստ իրենց ստորին սահմանին բարձրութեան, կը բաժնուին 3 յարկերու, ըստ ձեւի՝ 10 տեսակի։ Վերին յարկին (բարձրութիւնը՝ աւելի քան 6 քմ) կը պատկանին փետրաւոր, փետրաշերտաւոր, կուտակուած փետրաւոր ամպերը, միջին յարկին (բարձրութիւնը՝ 2 քմ)՝ բարձր շերտաւոր, բարձր կուտակուած ամպերը, ներքին յարկին (բարձրութիւնը՝ մինչեւ 2 քմ)՝ շերտաւոր, կուտակուած շերտաւոր եւ շերտաւոր անձրեւային ամպերը։ Կը տարբերին նաեւ ուղղաձիգ զարգացման ամպեր (կուտակուած անձրեւային), որոնց ներքին սահմանը սովորաբար բաւական ցած է, իսկ վերինը երբեմն կը հասնի մինչեւ վերնոլորտ։ Ըստ ծագման՝ կը տարբերին ամպերու 3 տիպ՝ կուտակուած, ալիքաւոր եւ շերտաւոր։

Կուտակուած ԱմպերԽմբագրել

Կուտակուած ամպերու յառաջացման հիմնական պատճառներն են՝ օդի ջերմափոխանցումը եւ ջերմութեան փոթորիկի փոխանակութիւնը. հիմնականին մէջ կը յառաջանայ ցամաքի վրայ՝ տարուան տաք կէսին։ Կուտակուած ամպերուն ՀՀ տարածքին աւելի յաճախ կը դիտուին շերտակուտակուած եւ բարձր Կուտակուած ամպերը, Փետրաւոր ճանկանման ամպեր, Փետրաւոր մանրաթելային ամպեր, Բարձր Կուտակուած ամպեր, Կուտակուած անձրեւային ամպեր, Շերտակուտակուած ամպեր, որոնց կրկնողականութիւնը տարուան ընթացքին մէջ 40-50% է։ Կուտակուած անձրեւաբեր ամպերը յաճախ կ'ուղեկցին անձրեւներով, կարկուտով, բայց գլխաւորաբար կը դիտուին Արարատեան դաշտին մէջ, Զանգեզուրին մէջ, Սեւանայ լիճի աւազանին մէջ եւ այլուր։

Ալիքաւոր ԱմպերԽմբագրել

 
Ալիքաւոր ամպեր

Ալիքաւոր ամպերու յառաջացումը կապուած է շրջադասային շերտերու առկայութեան հետ։ Ասոնց վերեւ եւ ստորին սահմաններուն կը դիտուին ուղղութեամբ եւ արագութեամբ խիստ տարբեր օդային հոսանքներ, որոնք նաեւ կը յառաջացնեն ալիքային շարժումներ։ Ալիքաւոր ամպերու յառաջացումը կը նպաստէ նաեւ ցամաքի մակերեւոյթին։ Իրարու յաջորդող լեռներու եւ հովիտներու վրայէն անցնող օդային հոսանքները կը յառաջացնեն ալիքային շարժումները եւ մթնոլորտի բաւարար խոնաւութեան պայմաններու մէջ ալիքաւոր ամպերու յառաջացման պատճառ կը դառնան։ Նման ամպեր կը դիտուին ձմրան՝ Սեւանայ լիճի աւազանին մէջ։

Շերտաւոր ԱմպերԽմբագրել

Շերտաւոր ամպերը կը դիտուին տարուան ցուրտ կէսին՝ մրրիկներու տաք գօտիին մէջ եւ պայմանաւորուած են շրջադասային շերտերուն մէջ յառաջացող թոյլ վերընթաց հոսանքներով (5-10 սմ/վ) ու փոթորիկներով։ Շերտաւոր ամպերը լեռնային, բարդ բարձրաքանդակի պայմաններու մէջ յաճախ կը տարափոխուին կուտակուած ամպերու։

ՀՀ տարածքին մէջ տարուան ընթացքին մէջ յաճախ կը դիտուին շերտակուտակուած (40-50%), բարձր Կուտակուած (30-40%), փետրաւոր (որոնց առաւելագոյն կրկնողականութիւնը կը դիտուին գարնան եւ ձմրան՝(20-30%) ամպեր։ Երկնակամարը բազմայարկ ամպերով ծածկուած ըլլալու աստիճանը՝ ամպամածութիւնը, կ'արտայայտուի բալերով (10 բալային սանդղակով)։ Երկինքը կը համարուի պարզ, երբ ամպամածութիւնը կը կազմէ 0-2, կիսապարզ՝ 3-7, ամպամած՝ 8-10 բալ։ Կը տարբերին ներքին եւ ընդհանուր (անկախ յարկէն) ամպամածութեան տեսակներ։ Ամպամածութիւնը ունի իր ցայտուն արտայայտուած օրական եւ տարեկան ընթացքը, որ լեռն, բարձրաքանդակի պայմաններու մէջ աչքի կ'իյնայ մեծ բազմազանութեամբ, ՀՀ-ի մէջ կը դիտուի հիմնականին մէջ 7-8 ամիս, յատկապէս հիւսիսային եւ հիւսիս-արեւելեան շրջաններուն մէջ։

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է «Հայաստան» հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։