Դպրեվանք (Կիւմրի)

գիւղ ՀՀ Արագածոտնի մարզին մէջ

Դպրեվանք, վանք Շիրակ գաւառին մէջ։ Ան կը հանդիսանայ Կումայրիի մէջ՝ կառուցուած առաջին եկեղեցին, որ ըստ որոշ աղբիւրներու՝ կառուցուած է VII դարուն։ Եղած է մշակոյթի կեդրոն։[1]

Վանքը գտնուած է բլուրի վրայ ներկայիս՝ «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցի տարածքին մէջ։[2]

Դպրեվանքին մէջ, կրթութիւն ստացած է՝Անանիա Շիրակացին։[1]

ՊատմութիւնԽմբագրել

Կը յիշատակուի VII դարուն, կապուած՝ Բարսեղ Ճոնի անուան հետ, որ այդ ժամանակ եղած է Դպրեվանքի վանահայրը։ Կ'ենթադրուի, որ Դպրեվանքը կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի Կարմիր վանքին, որուն եկեղեցին խաչաձեւ գմբեթաւոր, չորս աւանդատներով կառուցուածք է։ Դպրեվանքի պատմութեան նշանաւոր փուլերէն եղած է X դարը, երբ Բիւզանդիոյմէջ հալածուած հայ վանականները՝ այստեղ ստեղծեցին խոշոր միաբանութիւն։[3]

Եկեղեցին հիմնովին վերակառուցուած է 935 թ.-ին՝ Աբաս Բագրատունի թագաւորի ջանքերով, Բիւզանդիայէն հալածուած հայ հոգեւորականներու մասնակցութեամբ։[1]

Եկեղեցին կանգուն մնացած է մինչեւ՝ 1837 թ.-ը, երբ սկսաւ կառուցուիլ «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցը։ Դպրեվանքը ինկաւ՝ Ալեքսանդրապոլ ամրոցի տարածքի մէջ։ Զինուորական իշխանութեան հրամանով այն վերջնականապէս քանդեցին 1852 թ.-ին եւ անոր փոխարէն կառուցեցին զինապահեստ։[2]

Դպրեվանքին մէջ, պահուած է Աստուածածինի նշանաւոր խաչը, որով բուժուած է՝ Վրաց թագաւոր Դեմետրէ I-ի (1125–56) կինը, այնուհետեւ՝ Ս. Խաչը տեղափոխած են՝ Վրաստանի Վարձիա վանքը։[4]

Շինութեան Արտաքին ՏեսքըԽմբագրել

Աղբիւրներու համաձայն եկեղեցին կառուցուած է սեւ քարերէն եւ նման եղած է Կարսի Առաքելոց եկեղեցւոյ։ Ոմանց կարծիքի համաձայն եկեղեցին կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի կարմիր վանքին, որ խաչաձեւ, գմբեթաւոր, չորս աւանդատներով կառուցուածք է։[2]

Տե՛ս նաեւԽմբագրել

ԱղբիւրներԽմբագրել

  • Ստեփանոս Տարոնեցի Ասողիկ, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2000
  • Վարդան Արեւելցի, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2001
  • Ափրիկեան Ս., Պատկերազարդ բնաշխարհիկ բառարան, հ. 1, Վնտ., 1903–05
  • Ատրպետ Ս., Դպրեվանք, ՀԱ, 1913, դ 10
  • Thierry N. et M., A propos de quelques monuments chrétiens du vilayet de Kars (Turquie), “Revue des études arméniennes”, t. 8, P., 1971
  • Cuneo P., Architettura armena dal quarto al diciannovesimo secolo, Roma, 1988

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 «Կիււմրիի հին ու նոր եկեղեցիները»։ արտագրուած է՝ 2014, Յուլիսի 24 
  2. 2,0 2,1 2,2 «Հայաստանի եւ հարակից շրջաններու տեղանուններու բառարան», հտ 2, էջ 142
  3. ՀՍՀ, հատոր 3, էջ 441
  4. «Դպրեվանք»։ արտագրուած է՝ 2014 Հուլիսի 24 
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։