Ըմբշամարտ, երկու մարզիկներու գօտեմարտի ընդհանուր անուանում, որ կը ներառէ մի քանի մարզաձեւեր՝ յունահռոմէական, ազատ ոճի, ձիւտօ եւ սամբօ, որոնցմէ առաջին երեքը կը մտնեն ողիմպիական խաղերու ծրագիրի մէջ, ինչպէս նաեւ ազգային ըմբշամարտերը:

Pankratiasten in fight copy of greek statue 3 century bC.jpg

Կանոններու ՊատմութենէնԽմբագրել

Ըմբշամարտը որոշակի կանոններ ունեցող մենապայքարային մարզաձեւ է, ուր գոտեմարտողներու նպատակն է մրցակիցի նկատմամբ առաւելութեան հասնիլ՝ միաւորներ ձեռք բերելով կամ մրցակիցի թիկունքը դիպցնելով գետնին: Վաղնջական ժամանակներէն, երբ ըմբիշները կը գօտեմարտէին, մարտերու տեւողութիւնը սահմանափակուած չէր եւ կը շարունակուէր մինչեւ մրցակիցներէն մէկուն յաղթանակը: Ըմբշամարտին մէջ չկային քաղային կարգեր, եւ բոլոր մարզիկները անկախ սեփական քաշերու զգալի տարբերութենէն պարտաւոր էին մարտ վարել իրար դէմ: Առաւելութիւնը կը ստանար աւելի ծանր քաշ ունեցող մարզիկը, եւ, բնականաբար, ան յաղթանակ կը տանէր աւելի յաճախ: Ըմբշամարտի նման մրցումները տարածուած էին բազմաթիւ երկիրներու մէջ: Ատոնք կը կազմակերպուէին հին յունական ողիմպիական խաղերուն, հայկական ազգային տոնախմբութիւններուն, այլ երկիրներու ազգային տօներուն եւ յաճախ կ'աւարտէին առաւել թեթեւ քաշ ունեցող մարզիկներու պարտութեամբ կամ զգալի վնասուածքներով, իսկ երբեմն՝ նոյնիսկ մահով:

Գործերու նման վիճակը մտահոգութիւններու առիթ կու տար, եւ հիմնահարցերը սկսան լուծում ստանալ 1912-էն, երբ հիմնադրուեցաւ Ըմբշամարտի միջազգային ֆետերասիոնն: Ֆետերասիոնը սահմանեց քաշային կարգեր, որ հաւասարութիւն մտցուց մրցակիցներու միջեւ, պակսեցուց վնասուածներու քանակը: Սակայն այդ քաշային կարգերը անփոփոխ չեն: Ժամանակի ընթացքին տարբեր պատճառներով ատոնք ենթարկուած են եւ կը շարունակուին ենթարկուիլ փոփոխութեան:

Փոխուած են նաեւ գօտեմարտի տեւողութիւնը, մրցամասերու քանակը, մարտերու ընթացքին տրուող ընդմիջումներու քանակն ու տեւողութիւնը եւ այլն: Այսպէս, մինչեւ 1924-ը գօտեմարտերը կը շարունակուէին մինչեւ մարզիկներէն մէկուն յաղթանակը: 1924-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը սահմանուեցաւ 40 վայրկեան, որ կը բաժնուէր 20 վայրկեաննոց երկու մրցամասի: 1928-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը կիսով չափ կրճատուեցաւ, եւ ըմբիշները մարտը կը վարէին 10 վայրկեան կանգնած դրութեամբ, այնուհետեւ՝ 3-ական վայրկեան՝ ծնրադիր վիճակին մէջ եւ վերջին 4 վայրկեանը՝ դարձեալ կանգնած դրութեամբ: 1933-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը դարձաւ 10 վայրկեան, ըստ որուն ըմբիշները կը գօտեմարտէին միայն կանգնած դրութեամբ:

1945-ին ազատ ոճի ըմբիշներու գօտեմարտը սահմանուեցաւ 15 վայրկեան՝ առաջին վեց վայրկեանին կանգնած դրութեան մէջ, 3-ական վայրկեան՝ ծնկադիր եւ վերջին 3 վայրկեանը՝ կանգնած դրութեան մէջ: 1950-ին այս կարգը սահմանուեցաւ նաեւ յունահռոմէական ըմբշամարտի համար: 1956-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը դարձաւ 12 վայրկեան, որմէ առաջին 6 վայրկեանը՝ կանգնած դրութեան մէջ, 2-ական վայրկեան՝ ծնրադիր, վերջին 2 վայրկեանը՝ կանգնած դրութեան մէջ:

1961-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը սահմանուեցաւ վայրկեան՝ 5-ական վայրկեաննոց 2 մրցամասով՝ մէկ վայրկեան ընդմիջումով:

1969-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը դարձաւ 9 վայրկեան՝ 3-ական վայրկեաննոց 3 մրցամասերով՝ երկու մէկ վայրկեաննոց ընդմիջումներով:

1980-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը սահմանուեցաւ 6 վայրկեան՝ երկու երեքական վայրկեաննոց մրցամասերով՝ մէկ վայրկեաննոց ընդմիջումով:[1]

Կանանց ԸմբշամարտԽմբագրել

2001 թուականին Ըմբշամարտի միջազգային ֆետերասիոնը որոշում կայացուց ազատ ոճի ըմբշամարտի մրցումներ կազմակերպել կանանց համար: Ըստ որուն՝ անոնք միջազգային մրցումներուն, աշխարհի եւ մայրցամաքային առաջնութիւններուն պիտի մրցին եօթը, իսկ ողիմպիական խաղերուն՝ չորս քաշային կարգերու մէջ:

Ազգային ԸմբշամարտերԽմբագրել

Տես ՆաեւԽմբագրել

ԱղբիւրներԽմբագրել

  1. Միքայել Իսպիրյան, Վահրամ Առաքելյան, Մարզական հանրագիտարան, Երևան, 2007, էջ 124-125: