Բացել գլխավոր ցանկը

Մեծն Պետրոս (Ռուսերէն՝ Пётр Великий), Պետրոս Ա. (Ռուսերէն՝ Пётр I) կամ Պետրոս Ալեքսեեւիչ (Ռուսերէն՝ Пётр Алексе́евич) ծնած է 9 Յունիս 1672, Մոսկուա8 Փետրուար 1725, Ս. Փեթերսպուրկ). իշխած է ցարական Ռուսիոյ եւ աւէլի ուշ Ռուսական կայսրութիւնը 7 Մայիս 1682 էն մինչեւ իր մահը համատեղ իշխած է իր կէս եղբորը հետ մինչեւ 1696:

Մեծն Պետրոս
ռուս.՝ Пётр I
Peter der-Grosse 1838.jpg
Ծնած է 30 Մայիս (9 Յունիս) 1672[1]
Ծննդավայր Մոսկուա, Ռուսական թագավորություն[2]
Վախճանած է 28 Յունուար (8 Փետրուար) 1725[1] (52 տարեկանում)
Մահուան վայր Սենթ Փեթերսպուրկ, Ռուսական Կայսրութիւն[2]
Քաղաքացիութիւն Flag of Russia.svg Ռուսական թագավորություն
Flag of Russia.svg Ռուսական Կայսրութիւն
Ազգութիւն ռուս
Մայրենի լեզու ռուսերէն
Կրօնք Ուղղափառութիւն
Մասնագիտութիւն կառավարիչ, պետական գործիչ
Վարած պաշտօններ Emperor of All Russia եւ Tsar of All Russia
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Q65808776? Անդրեաս առաքյալի շքանշան Փղի շքանշան
Անդամութիւն Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա
Ամուսին Եվդոկիա Լոպուխինա եւ Եկատերինա I
Ծնողներ հայր՝ Ալեքսեյ Միխայլովիչ, մայր՝ Նատալյա Նարիշկինա
Երեխաներ Lua error in Մոդուլ:Sources at line 232: bad argument #1 to 'format' (string expected, got nil).
Ստորագրութիւն
Peter the Great Signature.svg

Մի քանի հաջող պատերազմներէ ետք հաջողեցաւ ընդլայնել ցարակն Ռուսեան աւելի մէծ ու հզոր կայսրութեան մը որ դարձաւ հիմնական եւրոպական ուժ։

Մշակութային հեղափոխութեան պատճարը եղաւ Ռուսիոյ մէջ որ փոխարինեց որոշ աւանդականութիւն եւ միջնադարեան հասարական եւ քաղաքական համակարգեր։

Այս նորերը, հիմնուած էին ժամանակակցութեան, գիտականութեան, արեւմտամետութեան, եւ լուսաւորութեան վրայ։ Պետրոսի բարեփոխումները կատարեցին տեւական ազդեցութիւն Ռուսիոյ մէջ եւ բազմաթիւ ռուսական կարավարութեան հաստատութիւնները նկատելի է, թէ իրենց ծագումը իր իշխանութենէն առնուած է։

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

ՄանկութիւնԽմբագրել

Փոքր տարիքէն Պետրոսի կրթութիւնը (համձնարարծ է Կայսր Ալեքսիս Ա) հանցնուած է մի քանի ուսուցիչներու ցերքը հատկանապէս Նիքիդիա զօդօւ Բադրիք Կօրտօն եւ Փոլ Մէնէսիըս . 29 Յունուարին Ցար Ալեքսիս կը մահանայ լքելով կայսրութիւնը Պետրոսի կէս-եղբորը հիվանդ եւ տկար Ֆէօտօր Գ ին։ Այս ժամանակին կարավարութիւնը հիմնականորէն կարավարուած էր Արդամօն Մադվիիվ ի կողմէ, որ կայսր Ալեքսիսի ըրկերներէն մէկն էր ան նայեւ քաղաքական ղեկավարն էր Նարիշիքին ընտանիքին եւ Պետրոսի ամենամէծ մանկութեան բարեկամներէն։ Այս պաշտոնը բոխուեցաւ երբ Ֆէօտօր Գ. մահացաւ 1682-ին։Քանի որ Ֆէօտօր ժարանքորդ չունէր վէճ մը ծագեցաւ Նարիշիքի եւ Միլօվսլավսքի ընտանիքներուն միջեւ որոշելու համր ով պէտք էր ժառանքէ գահը. Պետրոսի հաջորդ կէս եղբայրը Իվան Ե. էր հաջորդը գահ բարձրանալու, բայց ան գրոնիկ ու մտքի հիվանդութիւն ունէր. Հետեւաբար Պօեար Տուման (խորհուրդ Ռուսական ազնուականներու կողմէ) ընտրեց 10-ամեայ Պետրոս որ ցար դարնայ հետն ալ մայրը իբր խնամակալ։ Այս դասավորումը ներկայացուեցավ Մոսկոի ժողովուրդին, որովհետեւ հին ավանդութիւն էր պահանջել, եւ վավերացել։ Սօֆիա Ալեքսէյէւնա, ցար Ալեքսիս ի զաւակը՝ իր առաջին ամուսնութենէն կազմակերպէց ապստամբութիւն Ռուսիոյ էլիտար ռազմական խումբին վրայ Ապրիլ 1682-ին. Հետավաբար Պետրոսի հարազատները եւ ընկերները սպաննուեցան. Մադվէէվ եւ Պետրոս ականատէս եղան որոշ քաղաքական դէպքերուն։ Սդրլդսի խումբը կրցաւ Սօֆիան, որ Միլօսլաւսքիս (Իվանի Գլանը) կը պատկանէր եւ անոր դաշնակիցները պնդէն թէ Պետրոս եւ ԻՎան հռչակուին համատեղ ցարեր Իվաննալ աւագն Ըլլայ։ Սօֆիան ծպտուեցաւ իբր իշխան ինքնավարութեան փոքրամասնութեան ժամանակ եւ իրականցուցած է այս ծպտումը բոլոր իշխանութեան վրայ։ Եօթը տարուա համար իշխեց իբր ինքնակալ։

Պետրոս չէր մտահոգուած թէ ուրիշներ իր անունով իշխեցին։ ԱՆ կը զբաղուէր նավաշինութեան եւ թեաւարութեամբ։ Պերտրոսի մայրը տեսնելով իր այս վիճակը տեսնալով ստիպեց իրեն ավելի պայմանական մոտեցում եւ բորձեձ զինքը ամուսնացնել Եվոքսիա Լօբուխինա ի հետ 1689-ին։ Ամոսնաթիունը անհաջող էր տասը տարի ետք Պետրոս ստիմեց իր կնոջը դարնայ միանձնուհի եւ ազատեց ինքզինքը միութենէն։

ԱղբիւրներԽմբագրել

  • Անիսիմով էվկէնիի Վ (2015 թ.) Բարեփոխումները Մեծն Պետրոսի առաջընթաց միջոցով բռնութեան Ռուսաստանի (Մանրամասն Սայլակ).
  • Պայն, Ր. Նիսպէդ (1905): Մեծն Պետրոս եւ անոր աշակերտները. Գամպրիճ համալսարան. Ստացված 9 Փետրուար, 2008.
  • Պոշքովիչ, Բօլ (2003 թ.): մեծն Պետրոս. Րոման եւ Լիդդլըֆիլտ. ԻՍՊՆ 0847696391.
  • Պոսքովիչ, Բօլ (2001 թ.) մեծն Պետրոս. Իշխանութեան համար պայքար, 1671-1725. Գամպրիճ համալսարան պրէս.
  • պոշքովիչ, բօլ Ա. (Յունուար 1990 թ.): «Տօնը Ռուսաստանի դատարանի տասնվեցերորդ եւ տասնեոթերորդ դար.»: Ռուսական ետնայիլ 49 (1): 1-17.
  • գրագրաֆդ, Ճայմզ (2003 թ.): Մեծն Պետրոսի հեղափոխութիւնը. Հարվարտ համալսարան պրէս.
  • Տմիդրիշին, Պասիլ (1974): Արդիականացում Ռուսաստան Պետրոս I եւ Քեթրին II. ՈՒիլլի.
  • Ֆարգուհար, միքաէլ (2001 թ.) Գանձ արքաեական գայթակղութիւն. Նիու Եօրք։ Բէնկէն գիրքեր. ԻՍՊՆ 0-7394-2025-9.
  • կրահամ, սդիֆըն. Մեծն Պետրոս. կեանք մը Պետրոսի I Ռուսաստանի կոչված է Մեծ.
  • կրէի, Եան (1960 թ.) Մեծն Պետրոս. Կայսրը Ռուսիո.
  • Հիուկո, Ճօն Ր (2007): «Այն Ձերբակալութիւն Պետրոս Ալեքսեւիջ». Լուսնոտութեուն եւ վարքագիծ 10 (1): 179-182.
  • Հիուկո, լինտսէի (2004): «Քեթրին I Ռուսաստանի, Վիճակակից է Մեծն Պետրոս». Գամբպէլ, Գլարիսսա. գուինշիբ Եւրոպաի մէջ 1660-1815: դերը ընկերոջ. Գամպրիճ համալսարան պրէս. էջ 131-154: ԻՍՊՆ 0-521-81422-7.
  • Հիուկո, լինտսէի(1998): Ռուսաստանը Մեծն Պետրոսի դարին մէջ. Եաել համալսարան պրէս. ԻՍՊՆ 0-300-08266-5.
  • Հիուկո, լինտսէի (2001 թ.) Մեծն Պետրոս եւ Արեւմուտքը։ Նոր հեռանկարներ. բալկրէվ Մագմիլան. ԻՍՊՆ 0-333-92009-0.
  • Հիուկո, լինտսէի (2002 թ.) Մեծն Պետրոս. A Կենսագրութիւն. Եաել համալսարան պրէս. ԻՍՊՆ 0-300-10300-X.
  • Լիի Սդէֆան J. (2013): Մեծն Պետրոս. Նիութեր.
  • մասսի, Ռոպերդ ք (1980): Մեծն Պետրոս։ իր կեանքն ու աշխարհը. Նիու Եօրք։ ալֆրէտ Ա. քնոբֆ. ԻՍՊՆ 978-0-307-29145-5., յայտնի կենսագրութիունը.
  • Օտարտ, Ճորք. ադքինսօն, ֆրէտէրիք (թարգմանված) (1929). Մեծն Պետրոս. Նիու Եօրք։ Բայսօն եւ Գլարք.
  • բայբս, Րիչարտ (1974): Ռուսաստանը համաձայն հին ռեժիմի.
  • Րաէֆֆ, Մաֆրգ, խմբ. (1963): Մեծն Պետրոս, ռեֆորմատոր կամ հեղափոխական.
  • Րիասանոօվսքի, Նիքոլա (2000): պատմութիուն մը Ռուսաստանի (6 - րդ խմբ.). օքսֆորտ։ օքսֆորտ համալսարան պրէս.
  • Տավերնիեն, Րօժեր (2006): Ռուսաստանն ու ցածր երկրների։ An համաշխարաին կենսագրութիւն, 1500-2000. Պարխուիզ. էջ. 349. ԻՍՊՆ 978-90-77089-04-0.
  • դօիադ, հէնրի(1987): Մեծն Պետրոս. Նիու Եօրք։ Է.Բ. Տոթթոն. ԻՍՊՆ 0-525-24547-2.
  • Ուէս, Մարդինոս Ա. (1992): դասական Ռուսաստանի մէջ, 1700-1855: երկու պրոնզե ձիավորներ. Պրիլլ. ԻՍՊՆ 978-90-04-09664-6.
  • զիդսր, էրնեսդ Ա (Գարուն 2005). «Հետխորհրդաին Պետրոս նոր պատմություններ են Ուշ Մոսկուաբնակ եւ վաղ ռուսական կայսերական դատարանի». քրիդիքա։ երկրախուզութիւն Ռուսաստանի եւ Եվրասիայի պատմութիուն 6 (2): 375-392.

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել