Յարութիւն Սվաճեան

Յարութիւն Սվաճեան (1831[1], Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1874[1], Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն)՝ 19-րդ դարու հայ յառաջադէմ մտաւորական, «Մեղու» պարբերականի հիմնադիրն ու խմբագիրը։

Յարութիւն Սվաճեան
Ծնած է 1831[1]
Ծննդավայր Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն
Մահացած է 1874[1]
Մահուան վայր Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն
Քաղաքացիութիւն Flag of Turkey.svg Թուրքիա
Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg Օսմանեան Կայսրութիւն
Մասնագիտութիւն Խմբագիր
Աշխատավայր Մեղու

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Սվաճեան ծնած է Պոլիս։ Ան թէպէտ չէ կարողացած ստանալ կանոնաւոր կրթութիւն, սակայն ինքնաշխատութեամբ ձեռք բերած է լայն տեսական պատրաստութիւն ու դարձած է արեւմտահայ յառաջադէմ մտաւորականութոան ականաւոր ներկայացուցիչը։ Սվաճեան համարձակօրէն կը պայքարէր կղերա-ֆէոտալական հոսանքի եւ այլ հակաժողովրդական, պահպանողական խումբերու դէմ։ Այդ պատճառով ալան բազմիցս հալածանքներու ենթարկուած է թուրք պաշտօնեաներու, ազգադաւ հայ հարուստներու ու մտաւորականների կողմէ։ Եղած է Միքայէլ Նալբանդեանի համախոհը[2]։

Սվաճեան Կ.Պոլսոյ մէջ՝ 1856-ին, հիմնած եւ խմբագրած է «Մեղու» պարբերականը (1856-1874)։ «Մեղու» պարբերականին մէջ հատարակած է Նալբանդեանի յեղափոխական դյառաջադիմական գաղափարներով տոգորուած յօդուածները։

Սվաճեանի խմբագրած «Մեղու»ն արեւմտահայ իրականութեան մէջ կարեւոր դեր կատարած է ինչպէս հակաժողովրդական հոսնքներու դէմ մղած պայքարին մէջ, այնպէս ալ աշխարհիկ գրականութեան ստեղծման, գիտութեան, լուսաւորութեան ու կրթութեան տարածման գործին մէջ։ Միքայէլ Նալբանդեան յայտարարած է.

  «Մեղուն» կենդանի ժողովրդի մաքուր բերանն է, ազգերի ցաւերի ու ուրախութեան ճշմարտապէս յայտարարը։  

1872-1874 թուականներուն «Մեղուն» շարունակած է հրատարակել Յակոբ Պարոնեանը։

Գրականութիւն Յ. Սվաճեանի մասինԽմբագրել

  • Հայ նոր գրականութեան պատմութիւն, հատոր 2 (հատորին մէջ զետեղուած է «Յարութիւն Սվաճեան» գլուխը, որ գրած է Ասատուր Ասատրեանը), Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1962, 516 էջ։
  • Ասատուր Ասատրեան, Յարութիւն Սվաճեան, Երեւան, 1967, 238 էջ։

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

ԱղբիւրներԽմբագրել

  • Թ. Գ. Ճուհարեան «Հայ Գրականութիւն», 1990 թ, «Լոյս» հրատարակչութիւն։