Շփայերի տաճար


Շփայերի տաճար (գերմաներէն՝ Speyerer Dom), կայսերական տաճար Գերմանիոյ Շփայեր քաղաքի մէջ (Ռայնլանտ Փֆալցի երկրամաս): Ռոմանական ոճի պահպանուած եկեղեցիներէն ամենամեծն է[1]: Ըլլալով արքաներու եւ կայսրերու յուղարկաւորման վայր` տաճարը խորհրդանշեր է կայսերական իշխանութիւնը[2][3]: Այն եւրոպական ճարտարապետութեան ամենանշանաւոր կառոյցներէն է, ռոմանական ամենագեղեցիկ տաճարներէն մէկը[4][5]: 1981 թուականին հռչակուեր է ԵՈՒՆԵՍՔՕՀամաշխարհային մշակութային ժառանգութեան կոթող:

Շփայերի տաճար

գերմաներէն՝ Speyerer Dom

Երկիր Գերմանիա
կրօնադաւանանքկաթոլիկութիւն Roman Catholic Diocese of Speyer?
Ճարտարապետութիւն
Ճարտարապետ(ներ)Otto of Bamberg?
Ճարտարապ. ոճռոմանական ոճ
Կառուցման սկիզբ1030
Առանձնայատկութիւններ
Երկարութիւն134

ՊատմութիւնԽմբագրել

 
Արեւմտան մուտք
  • Տաճարը կառուցուեր է 1030-1061 թուականներուն Հռոմէական սրբազան կայսրութեան տարիներուն: Շինարարութիւնը սկսած է Քոնրատ II արքայի օրոք, շարունակուեր անոր որդւոյն` Հենրի III-ի օրոք եւ ի վերջոյ աւարտեր թոռան` Հենրի IV- օրոք` օծուելով իր կառավարման տարիներուն:
  • Այդ ժամանակ Շփայերի մէջ կ'ապրէր մօտ 500 մարդ, իսկ Շփայերի տաճարը աշխարհի խոշորագոյն շինութիւններէն մէկն էր շինարարութեան աւարտին: Այն ունէր նաեւ մասնակի քաղաքական նշանակութիւն, քանի որ անոր մեծութիւնը կը խորհրդանշէր կայսրի հզօրութիւնը:
  • Իր գոյութեան գրեթէ հազար տարիներու ընթացքին տաճարը բազմաթիւ անգամ վերանորոգուեր է ու վերակառուցուեր, փոխուեր է արտաքին տեսքը: Տաճարին պատուհասած ամենամեծ աղէտը տեղի ունեցեր է 1689 թուականին, երբ ֆրանսական Լուիս XIV արքայի զինուորները քանդեր են այն` թողնելով միայն պատերը եւ պղծել տաճարի մէջ գտնուող սրբութիւնները:
  • 1772-1784 թուականներուն տաճարը վերականգնուած է, անոր աւելցնելով գաւիթ, սակայն ատկէ ետք կրկին գրաւուած եւ պղծուած ֆրանսացիներուն կողմէն:
  • 1846-1853 թուականներին տաճարը հիմնանորոգուեր է, Պավարացի Լիուտվիկ I-ի միջոցներով զարդարուեր հսկայական որմանկարներով:

Տաճարին մէջ տեղադրուած է երգեհոն, որուն հետ կապուած է գերմանացի նշանաւոր երգեհոնահարներու` Լիուտվիկ Տիորի եւ Լէո Քրամերի գործունէութիւնը:

Թեքնիքական տուեալներԽմբագրել

  • Երկարութիւն - 134 մ
  • Միջին նաւի երկարութիւն - 33 մ
  • Նաւի երկարութիւն - 37.62 մ
  • Արեւելեան աշտարակներու բարձրութիւն - 71.20 մ
  • Արեւմտեան աշտարակներու բարձրութիւն - 65.60 մ

ՅուղարկաւորութիւններԽմբագրել

 
Քոնրատ II-ի տապանը

Խորանին կից դամբարանին մէջ թաղուած են գերմանական կայսրեր ու թագաւորներ: Անոնցմէ են.

  • Հռոմէական սրբազան կայսրութեան կայսր Քոնրատ II (1039)
  • Հռոմէական սրբազան կայսրութեան կայսր Հենրի III` Քոնրատ II-ի որդին (1056)
  • Հռոմէական սրբազան կայսրութեան կայսր Հենրի IV` Հենրի III-ի որդին (1106)
  • Հռոմէական սրբազան կայսրութեան կայսր Հենրի V (1125)
  • Պէաթրիս (1184), Ֆրիտրիխ I Շիկամորուսի կինը (1184) եւ նրա դուստր Ագնեսը
  • Գերմանիոյ արքայ Ֆիլիփ Շուապսքին` Ֆրիտրիխ I Շիկամորուսի որդին (1208)
  • Գերմանիոյ արքայ Ռուտոլֆ I Հապսպուրկ, (1291)
  • Գերմանիոյ արքայ Ատոլֆ Նասաու (1298)
  • Գերմանիոյ արքայ Ալպրեխտ I Հապսպուրկ` Ռուտոլֆ I-ի որդին (1308)

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. http://www.dom-speyer.de/daten/domspeyer/seiten/bauwerk.html
  2. Máté Major: Geschichte der Architektur, Vol. 2, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1979, special German edition 1988
  3. dtv-Atlas zur Baukunst, Vol. 2, 1981, Deutscher Taschenbuch Verlag, Munich, ISBN 3-423-03021-6
  4. Cole, Emily, General Editor, Bulfinch Press, Little, Brown and Co., 2002, Boston, USA, ISBN 0-8212-2774-2
  5. Stalley, Roger: Early Medieval Architecture, Oxford University Press, Oxford, Great Britain, 1999, ISBN 0-19-210048-3, p.214-215

Արտաքին յղումներԽմբագրել