Չիլի (Սպաներէն՝ Chile), պաշտօնապէս՝ Չիլիի Հանրապետութիւն, երկիր է Հարաւային Ամերիկայի մէջ՝ Խաղաղական ովկիանոսի ափին։ Կը զբաղեցնէ ովկիանոսամերձ նեղ, երկար ցամաքային տարածութիւն մը։ Մայրաքաղաքն է Սանթիակօն։ Հարաւէն սահմանակից է Փերուի, հարաւ-արեւելքէն Պոլիվիոյ եւ արեւելքէն՝ Արժանթինի։

Չիլի
Չիլիի Դրօշակը Զինանշանը
Flag of Chile.svg
Coat of arms of Chile (c).svg
CHL orthographic.svg
Կը ներառնէ Արիքա եւ Փարինաքոթա, Թարափաքա, Անթոֆակասթա, Աթաքամա, Քոքիմպօ, Վալփարազիօ, Օ Հիկինզ, Մոլի, Պիոպիօ, Արուքանիա, Լոս Ռիոս, Լոս Լակոս, Այսէն, Մակելան եւ Չիլիի Անթարքթիքեան շրջանը, Սանթիակոյի տարածաշրջան եւ Նիւպլէ
Պետական լեզու Սպաներէն
Մայրաքաղաք Սանթիակօ
Օրէնսդիր մարմին Չիլիի Ազգային Քոնկրես
Երկրի ղեկավար Սեպասթիան Փիներա
Կառավարութեան ղեկավար Սեպասթիան Փիներա
Ազգաբնակչութիւն 18 054 726 մարդ (2017)[1]
Օրհներգ Չիլիի Ազգային Քայլերգ
Կարգախօս Por la razón o la fuerza, By Right or Might, All are welcome եւ Durch Überzeugung oder mit Gewalt
Հիմնադրուած է 18 Սեպտեմբեր 1810 թ.
Արժոյթ Չիլիական Փեսօ[2]
Ժամային համակարգ UTC−3? եւ UTC-5?
Հեռաձայնային համակարգ +56
Համացանցի յղում .cl?
Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ 0,832[3]
thisischile.cl/?lang=en

Ունի 756,950 քառ.քմ տարածութիւն[4]:

ԿլիմայԽմբագրել

Հիւսիսային Չիլին ունի արեւադարձային (միջին ամսական ջերմաստիճանը 12-22°C է, տարեկան տեղումները՝ մինչեւ 50մմ), միջին Չիլին՝ չոր մերձարեւադարձային (ջերմաստիճանը՝ 8-22°C, տեղումները՝ 100-2500մմ), հարաւային Չիլին՝ չափաւոր ովկիանոսային (ջերմաստիճանը՝ 3-14°C, տեղումները՝ 3000-7000մմ) կլիմայ։

Ներքին ջուրերԽմբագրել

Գետերը կարճ են, կը պատկանին Խաղաղական ովկիանոսի աւազանին։ Հարաւը կան բազմաթիւ լիճեր (գլխաւորապէս սառցադաշտային)։ Մեծ գետերն են Լոան, Ուասքոն, Լիմարին, Մաուլէն, Փիօ Փիօն եւ Պէյքերը։

ԲնակչութիւնԽմբագրել

 
Սանթիակոյի առեւտրական կեդրոնը

Աւելի քան 90%-ը չիլիացիներ են։ Կը բնակին նաեւ զանազան հնդիկ ցեղեր, Զատիկ կղզիին մէջ՝ փոլինեզիացիներ։

Պաշտօնական լեզուն սպաներէնն է, կրօնը՝ կաթոլիկութիւնը, պաշտօնական տոմարը՝ Գրիգորեանը։

 
Վալփարաիսօ

Մեծ քաղաքներն են Սանթիակօն, Վալփարաիսօն, Վինիա տել Մարը, Քոնսեփսիոնը, Տալաուանօն, Անթոֆաքաստան եւ Թեմուկօն։ 2021-ի տուեալներով, բնակչութեան թիւը կը հասնի 19.321 միլիոնի[5]:

Հետաքրքրական վայրերԽմբագրել

Արուեստագէտներու խումբ մը փորած է «Պոյսենթենեալ չիլտրըն՛զ փարք» խաղավայրը Չիլիի մէջ, Սանթիակօ քաղաքին բլուրներէն մէկուն լանջին վրայ: Բլուրին գագաթը բարձրանալու համար պէտք է առնել ելեկտրական կառք մը, ապա իջնել տասնեակ մը սահնակներէն մէկուն վրայէն սահելով, կամ գագաթին վրայ մնալ՝ զմայլելու համար բացուող տեսարանով[6]:

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել