Տիգրան Մանաւեան

Տիգրան Մանաւեան (1841, Հալէպ7 Նոյեմբեր 1888(1888-11-07), Իսթանպուլ), հայ ուսուցիչ։

Տիգրան Մանաւեան
Ծնած է 1841
Ծննդավայր Հալէպ, Սուրիա
Մահացած է 7 Նոյեմբեր 1888(1888-11-07)
Մահուան վայր Իսթանպուլ, Օսմանեան Կայսրութիւն
Քաղաքացիութիւն Flag of the Ottoman Empire.svg Օսմանեան Կայսրութիւն
Ազգութիւն հայ
Մասնագիտութիւն ուսուցիչ

Տիգրան Մանաւեան տքնջան ուսուցիչը ծնած է 1841-ին Բերա (Հալէպ): Զաւակն էր Յովհաննէս Արսէնեան անուն աղքատ մրգավաճառի մը։ Հազիւ 10 տարեկան կը ստիպուի սեփական աշխատութեան դիմելու։ Սակայն հօրեղբայրը զինք կ՛առաջնորդէ մտաւոր կրթութեան։

Ապա՝ Մանաւեան, կը դրուի տպարանի մը մէջ իբր աշակերտ, ուր կ՛ուսանի վիմագրութեան արուեստ, միանգամայն նոյն միջոցին աշակերտելով Վէզիր խանի մէջ տեղի ունեցած դասախօսութեանց։

Այդ կերպով, իբր ուշիմ տղայ, յառաջդիմութիւններ կ՛որձոնագրէ ուսանելով բաւականաչափ Հայերէն։ Տիգրան՝ ջղոտ, կրքոտ եւ ըմբոստ եւ յանդուգն բնաւորութեան մը տէր էր։ Ուստի 1861-ին Տիգրանեան Մկրտիչ հրաշագոծ վարպետին հետ կը մեկնի Բալուի Քաղցրահայեաց վանքը թէ՛ ուսանելու եւ թէ՛ ուսացանելու համար։ Տիգրանի ձեռներէց ոգին ի յայտ կու գայ նոյն թուկանին իսկ, երբ կը հրատարակէ «Արեւակ» անուն թերթ մը վիմագրութեամբ։

Հայաստանի օդն ու ջուրը եւ բարքերը Տիգրանը կ՛ընեն կտրիճ մը, որուն ձեռքէն անպակաս կ՛ըլլայ հրացանը։

1869-ին կը վերադառնայ Պոլիս եւ շարունակելով հետեւիլ ուսուցչական ասպարէզին Ռոտոսթօ կը մեկնի Տեղւոյն վարժարանին մէջ դասախօսելու համար։ Հոն կ՛ամուսնանայ Աննա անուն աղջկան մը հետ, որմէ բազմաթիւ զաւակներ կ՛ունենայ։

Տիգրան Մանաւեան Թատրոնն ալ համարելով իբրեւ ժողովրդական դպրոց մը այդ միջոցներուն կը գրէ «Գայլ Վահան» անունով Թատերգրութիւն մը, որուն ներկայացումը ջերմ ընդունելութեան կ՛արժանանայ, այդ գիրքը տպագրուած է 1874-ին։ Գրած է նաեւ «Վարդան Մամիկոնեան» կամ Հայրենիքի նահատակը անունով ողբերգութիւնը (տպուած Պոլիս 1911) եւ «Պատուհանի Մուրհակը» անունով զաւեշտը (տպուած Վառնա 1899):

Ասկէ ետք կը սկսի հայ ուսուցիչի թափառական կեանքը, մի քանի տարի Էտիրնէ, յետոյ Պոլիս, Եէնի Գափու (որբանոց), Սամաթիա, Խասգիւղ իր ուսուցչական պաշտօնը ի գործ դնելու համար հեւ ի հեւ կը վազվզէ ու շունչ ու ոգի սպառաելով կ՛ուսուցանէ անհնդատ 20 երկար տարիներ ու ի վարձք իր գործունէութեան քսանամեակին ամեակին հրամանաւ ժամանակին Պատրիարքին կը զրկուի իր բոլոր դասերէն եւ հետեւաբար ապրուստի ալ միջոցէն, որովհետեւ յանդգնած է եղեր քննադատել ուսումն. Խորհուրդի ուսմանց ծրագիրը ազգ. Թերթի մը մէջ ըսելով թէ «Քռիլովի սայլին առակը շատ աղէկ կը յարմարի մեր դաստիարակութեան խնդրոյն զոր տգիտութիւնը դէպի խաւար տանիլ կ՛ուզէ, շսհսմոլութիւնի դեպի իր արկղն, ակընկալութիւնը դէպի իր նպատակը»

Կը մահանայ 7 Նոյեմբեր 1888-ին ու կը յանձնուի Խասգիւղի գերեզմանատան։

ԱղբիւրներԽմբագրել

  • Արեւելք 1888 Դեկտեմբեր
  • Դար Ե. Տէրմիրճպաշեան
  • Վարդան Մամիկոնեան յառաջաբան Մելքոն Կիւրճանէ 1911
  • Մասեաց աղաւնի 1857
  • Վ.Գ. Զարդարեան, Յիշատակարան