Բացել գլխավոր ցանկը

Կատեգորիա:Կարմիր հղում Արեւմտահայերէն կաղապարում

Տուտուկ

Տուտուկ կամ Ծիրանափող, հայկական փողային գործիք, որը նաև տարածուած է Մերձաւոր Արևելքի մէջ։

ՊատմութիւնԽմբագրել

 
Դուդուկի կրկնակի լեզվակավոր եղեգնյա մունդշտուկը (ղամիշ[1])

Ըստ որոշ փաստերու տուտուկը կը գործածուի Ք․Ա․ 1200 թուականէն, սակայն կան տեսակետներ, որ այն 1,500 տարուան պատմութիւն ունի։[2] Հայկական տուտուկի պատմութիւնը կը հասնի մինչև հայկական արքայէն արքայ Տիգրան Մեծի ժամանակները, ով կառավարեր է Ք․Ա․ 95–Ք․Ա․ 55 թթ.։[3] Ըստ էթնոերաժշտագետ Ջոնաթան ՄաքՔոլլումի՝

  Այն [տուտուկը] միակ հայկական երաժշտական գործիքն է որ հասած է մինչև մեր օրերը, և հայկականութեան խորհրդանիշն է։ Տուտուկի գլխավոր առանձնահատկութիւնը լսողին հայերէնի իւրահատկութիւններու փոխանցումն է։[4]  
  • 2005 թ. հայկական տուտուկի նուագը ճանչցուած է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան գլուխգործոց[5]

ԿառուցուածքԽմբագրել

Դուդուկի նվագ SERGO.TEL.-ի կատարմամբ

Տուտուկը կը պատրաստուի ծիրանի ծառի փայտէն։ Փողի երկարութիւնը կ'ըլլայ 28, 33 կամ 40 սմ։

Նուագելու համար վերի կողմին ունի յոթ կամ ութ անցք, հակառակ կողմին, բութ մատի համար՝ մէկ կամ երկու։ Եղեգէն պատրաստուած կրկնակի լեզուակն ունի 9-14 սմ երկարութիւն։

Տե՛ս նաեւԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. Գեորգ Դաբաղյանը դուդուկի մասին
  2. Encyclopedia.com:DJIVAN GASPARYAN
  3. "Հայկական տուտուկի պատմութիւնը կը հասնի մինչև հայկական արքայից արքա Տիգրան Մեծի ժամանակները, ով կառավարել է Ք․Ա․ 95–Ք․Ա․ 55 թթ.:": "00092 The Duduk and its Music. ԵՈՒՆԵՍՔՕ. Ըստ փետրուարի 8, 2010.
  4. Turpin, Andy. «Nothing Sounds Armenian Like a Duduk: ALMA Lecture»։ The Armenian Weekly։ 2010-02-12։ արտագրուած է՝ 2010-02-22 
  5. UNESCO: Հայկական տուտուկը մարդկութեան բանաւոր և ոչ նիւթական ժառանգութեան գլուխգործոց է: (eng.)

Կաղապար:Ոչ նիւթական համաշխարհային ժառանգութիւն