Բացել գլխավոր ցանկը
Բրինձ

Բրինձը ընտանիքի մը երկարատեւ եւ տարեկան պաշարն է։ Ան ունի 23 տեսակ։

Անոր արմատները կը հասնին 60 ÷ 150 սմ. բարձրութեան։ Ծաղկաբոյլին հասկիկները՝ միածաղիկ են, եւ պտուղին հատիկները՝ թեփոտ։ Տերեւները բաւական լայն են, մուգ կանանչ, եւ ծայրերը փշոտ։

Թեփոտներէ մաքրուած հատիկը, կը պարունակէ 15% ջուր, մօտաւոր 74% բնածխաջրատներ, 8% սպիտակուցներ, 0,4% ճարպեր, 2,1% թաղանթանիւթ եւ 0,5% մոխիր։

Անունին ԾագումըԽմբագրել

«Բրինձ»[1] անունը կը ծագի պահլաւերենէ, նոյն ծագումն ունի նաեւ վրացերէն ბრინჯი [պրինճի]-ն:
Բառը կը գործէ կարգ մը կապակցութիւններու մէջ, սղուած ի-ով՝՝ բրնձահատիկ, բրնձօղի, բրնձադաշտ:
Միավանկ բառ է:

ԱրտադրութիւնըԽմբագրել

Բրինձի արտադրութիւնը եւ սպառումը կը կատարուի Հարաւ-Արեւելեան Ասիոյ երկիրներուն մէջ։ Այս հիմնական գիւղտնտեսական արդիւնքը գրաւական երաշխիքէ կը հանդիսանայ այդ երկիրների գիւղական բնակչութեան համար։ Բրինձի աճման գործով հիմնականօրէն կը զբաղուին հող ունեցող փոքր գիւղացիական տնտեսութիւները։ Բրինձի աճման համար կը պահանջուի յատուկ պայմաններ։ Աշխատանքները կը կատարուին ձեռքով։ Բրինձի համաշխարհային արտադրութեան 95%-ը բաժինը կը տրուի զարգացող երկիրներուն։ Անոր կէս արտադրութիւնը կ'ապահովէն Չինաստանն ու Հնդկաստանը[2]։

Սնունդային ԱրժէքԽմբագրել

Բրինձը հիմնական սնունդ է աշխարհին բնակչութեան կէսէն աւելիին համար: Ասիկա գերակշռող ուտելիքային էնըրճիին աղբիւր մըն է Ասիոյ եւ խաղաղովկիանոսեան տարածաշրջանին 17, հիւսիսային եւ հարաւային ամերիկաներու՝ 9 եւ Ափրիքէի՝ 8 երկիրներու համար: Բրինձը կը տրամադրէ աշխարհի սնունդային գումարային էներճըին 20%-ը, այն պարագային, երբ ցորենը՝ 19%-ը եւ եգիպտացորենը՝ 5%-ը:[3]
Բրինձին սննդային արժէքը կախում ունէ քանի մը գործոններէ: Ճերմակ, կարմիր, դարչնագոյն եւ սեւ բրինձներն ունեն իրարէ տարբեր սննդային արժէքներ: Սննդային արժէքը կախում ունէ, թե որ աշխարհագրական տարածքին մէջ, կամ ինչպիսի որակի հողերու մէջ աճեցուած է, ինչպէս նաեւ՝ եղանակային պայմաններէ, պարարտացման եղանակներէ եւ թէ ինչ եղանակներով պատրաստուած է ուտելու համար:[4] Ճերմակ եւ դարչնագոյն բրինձներու պրոթէիններու որակին, հանքանիւթերու եւ կենսանիւթերու, ճարպերու եւ ածխաջրածիններու համեմատական վերլուծութենէ կը պարզուի, որ անոնցմէ ոչ մէկ կը հանդիսանայ սնունդի լիարժէք աղբիւր:[5]
Բրինձի կարմիր, սեւ եւ ճերմակ տեսակի բրինձներու համեմատական ուսումնասիրութիւնը ցոյց կուտայ, որ կարմիր եւ սեւ բրինձներու մէջ գունանիւթը կրնայ առաջարկէ սնունդային առաւելութիւններ: Կարմիր եւ սեւ բրինձներու օգտագործումը բացայայտեցաւ, որ կը նուազեցնէ կամ կը դանդաղեցնէ աթերոսքլերոզի զարգացումը, քոլեսթրինի արտադրութիւնը: Սպիտակ բրինձի օգտագործումը սա առաւելութիւնները չէր տուած: Ասիկա կը յանգեցնէ այն եզրակացութեան, որ ատիկա կրնայ մասնակիաբար պայմանաւորուած ըլլալու կարմիր ու սեւ բրինձներուն մէջ հակաօքսիտանթներու բացակայութիւնով:[6]

ԱրտադրութիւնԽմբագրել

2012-ին բրինձ արտադրած

երկիրներու վերին 20-ը
(միլիոն թօն)
[7]

  Չինաստան 204.3
  Հնդկաստան 152.6
  Ինտոնեզիա 69.0
  Վիէթնամ 43.7
  Թայլընտ 37.8
  Պանկլատէշ 33.9
  Միանմար 33.0
  Փիլիբիններ 18.0
  Պրազիլ 11.5
  Ճաբօն 10.7
  Փաքիստան 9.4
  Քամպոճայ 9.3
  ԱՄՆ 9.0
  Քորէա 6.4
  Եգիպտոս 5.9
  Նէբալ 5.1
  Նիկերիա 4.8
  Մատակասքար 4.0
  Շրի Լանքայ 3.8
  Լաօս 3.5
Աղբիւր՝ Պարենին եւ

Գիւղատնտեսութեան
Կազմակերպութիւն

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=7&query=%D5%A2%D6%80%D5%AB%D5%B6%D5%B1
  2. (FAOSTAT)։ «Countries by commodity (Rice, paddy)» Վերցուած է 2013 թ․ մարտի 12
  3. «Rice is Life»։ Food and Agricultural Organization of the United Nations։ 2004 
  4. Juliano, Bienvenido O. (1993)։ «Rice in human nutrition»։ Food and Agricultural Organization of the United Nations 
  5. «Nutrition Info: white rice cooked versus brown rice cooked» 
  6. Ling WH, Cheng QX, Ma J, Wang T (2001)։ «Red and Black Rice Decrease Atherosclerotic Plaque Formation and Increase Antioxidant Status in Rabbits»։ Journal of Nutrition 131 (5): 1421–1426։ PMID 11340093 
  7. fao.org (FAOSTAT)։ «Countries by commodity (Rice, paddy)»։ արտագրուած է՝ February 11, 2014 

Կատեգորիա:Հացազգիներ արեւմտահայերէն