Բացել գլխավոր ցանկը

Հռոմ[5] (իտալ.՝ Roma), Իտալիոյ մայրաքաղաք, Լածիօ մարզի վարչական կեդրոն։ Կը գտնուի Թիպեր գետին ափին, ունի միջազգային օդակայաններ (Լէոնարտօ տա Վինչի տի Ֆիւմինչօ եւ Չամփինօ)։ Հռոմի սահմաններուն մէջ կը գտնուի Վատիկան քաղաք-պետութիւնը։

Քաղաք
Հռոմ
իտալ.՝ Roma
Դրօշ Զինանշան
Flag of Rome.svg Insigne Romanum coronatum.svg

Roma dall'aereo.JPG
Երկիր Իտալիա[1]
Ենթարկում մայրաքաղաք
Մարզ Լացիո
Մայրաքաղաքն է Metropolitan City of Rome, Իտալիա[2] և Լացիո
Նահանգ Հռոմ
Ներքին բաժանում Municipio I, municipio II, municipio III, municipio IV, municipio V, municipio VI, municipio VII, municipio XV, municipio VIII, municipio IX, municipio X, municipio XI, municipio XII, municipio XIII և municipio XIV
mayor of Rome Վիրջինյա Ռաջի
Օրենսդրական մարմին Rome City Council
Հիմնադրված է 13 Ապրիլ մ. թ. ա. 753 թ.
Մակերես 1287,36 կմ²
ԲԾՄ 21 մետր
Բնակչություն 2 873 494 մարդ (1 Յունուար 2017)[3]
Ագլոմերացիա 3 900 000
Գտնւում է ափին Տիբեր, Անյենե և Տիրենյան ծով
Ազգային կազմ իտալացիներ
Տեղաբնականուն հռոմեացի
Ժամային գոտի UTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ 06
Փոստային ինդեքս 00118–00199
Ավտոմոբիլային կոդ RM
Մականուն la città eterna և Вечный город
Հիմնադիր Հռոմուլոս[4] և Remus
Սուրբ բարեխոս Պետրոս առաքյալ և Պողոս առաքյալ
Պաշտոնական կայք comune.roma.it

Պատմագրական եւ աւանդական տեղեկութիւններԽմբագրել

Հռոմը աշխարհի հնագոյն քաղաքներէն է, որն ստացած է «հավերժական քաղաք» անունը։ Այն իր անվանումը ստացած է քաղաքի առասպելական հիմնադիրներէն մէկու՝ Հռոմուլոսի անունէն։ Ըստ աւանդութեան՝ Հռոմը հիմնադրուած է մ.թ.ա. 753-ին։ Հռոմուլոսի եւ անոր երկուորեակ եղբայր Հռեմոսի ծնողները եղած են լատիններու Ալպա Լոնկա քաղաքի թագաւոր Նումիտորի դուստր, Վեստա աստուածուհու քրմուհի Հռեա Սիլվիան եւ Մարս աստուածը։ Ալպա Լոնկայի գահը գաւթած Ամուլիոսը գահի օրինական ժառանգորդ երկուորեակներուն հրամայած է նետել Թիպեր գետը։ Երկուորեակները փրկուած են, սնուած գայլի կաթով եւ կրթուած հովիւի մօտ։ Չափահաս դառնալով՝ պատժած են Ամուլիոսին, ապա որոշած են քաղաք հիմնել իրենց փրկուած տեղին վրայ։ Քաղաքի անուն տալու վեճին ժամանակ Հռեմոսը սպաննուած է եւ քաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներէն՝ Romulus) անունով կոչուած է Հռոմ (լատիներէն՝ Roma)։ Հռոմը եղած է հռոմեական անտիկ պետութեան մայրաքաղաքը, 6-8-րդ դարերուն գտնուած է Բիւզանդիոյ տիրապետութեան տակ։ 756 - 1870-ը կարճ ընդմիջումներով եղած է Պապական մարզի մայրաքաղաքը։ Ռիսորճիմէնթոյի (իտալերէն բառացի՝ «վերածնունդ») շնորհիւ 1870-ին վերամիաւորուեցաւ Իտալիոյ հետ, 1871-էն դարձավ միաւորված Իտալական թագաւորութիւն, իսկ 1946-էն՝ Իտալական հանրապետութեան մայրաքաղաք։

Հայերը Հռոմին մէջԽմբագրել

Հայերի բնակութեան մասին Հռոմին մէջ յիշատակութիւններ կան դեռեւս մ.թ.ա. 1-ին դարէն։ Մ.թ. 65 թուականին հայոց թագաւոր Տրդատ Ա-ն այցելած է (շուրջ 3 հազարանոց շքախումբով մը) Հռոմ եւ թագադրուած Ներոն կայսրի կողմէն։ 4-րդ դարուն Հռոմում հռչակուած էր հռետոր Պարույր Հայկազնը, որուն Հռոմին մէջ յուշարձանը դրուած է։ 552 թ.-ին բիւզանդական զօրքերու հրամանատար եւ Ռավեննայի փոխարքայ (541-568) Նարսէս Պատրիկը քաղաքն ազատագրած է կոթերէն եւ այնուհետեւ շինարարական լայն գործունէութիւն ծաւալած է Հռոմին մէջ (աւանդութիւնը Նարսէսին կը վերագրէ «Կիլիկեան» վանքին շինարարութիւնը)։

VII դարուն Հռոմին մէջ եղած է հայկական վանք, որուն ապպա Թաղասիոսը մասնակցած է 649 թուականի Լատերանի տիեզերաժողովին, 11-րդ դարուն՝ հայկական եկեղեցի։ Հռոմին մէջ եղած է հայկական թաղամաս։[6]

XIII-XVI դդ. Հռոմի հայ համայնքը, ինչպէս նաեւ իտալահայ միւս համայնքները, ստուարացուեցան։ Հռոմ եկած են հայ մտաւորականներ, եկեղեցական գործիչներ, վաճառականներ։ Այստեղ ընդօրինակուած են բազմաթիւ արժեքաւոր ձեռագիրեր, առաջին հայերէն գիրքը («Տոմար Գրիգորեան») Հռոմին մէջ տպագրուած է 1584 թուականին։ 1883 թուականին հիմնադրուած է Լեւոնեան վարժարանը՝ կաթոլիկ հայ հոգեւորականներու պատրաստման բարձրագոյն դպրոցը։

Հռոմի պետական համալսարանի դասախօսներ (փրոֆէսորներ՝ Գ. Ֆրանքովիչ, Փ. Քունէօ, ճարտարապետ՝ Հ. Վահրամեան) զբաղուած են հայ միջնադարեան ճարտարապետութեան ուսումնասիրութեամբ։ 1960-ական թուականներուն գրեթէ ամեն տարի կատարած են բազմաթիւ գիտարշաւներ Խորհրդային Հայաստան եւ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքներ։ 1968 թուականին Հռոմին մէջ կայացած է հայ ճարտարապետութեան առաջին ցուցահանդէսը, հրատարակուած հայ ճարտարապետութեանը նուիրուած չորս մենագրութիւն։ Ներկայիս Հռոմի մէջ կը բնակի շուրջ 500 հայ։

ԾանoթագրութիւններԽմբագրել

  1. archINFORM — 1994.
  2. (unspecified title) — 2016.
  3. ISTAT — 1926.
  4. Livius T. Ab Urbe condĭta — 0010.
  5. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երեւան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 53։ ISBN 99941-56-03-9 
  6. L.B. Zekiyan, Le colonie armene del Medio Evo i Italia e le relazioni culturali italo-armene (Materiale per la storia degli Armeni in Italia),- Atti del primo Simposio internazionale di Arte Armena, Venezia, 1978, pp. 803-946; Հ. Լեւոն Զէքիեան, Իտալիա,- «Հայ գաղթաշխարհի պատմություն», հտ. 3, Երեւան, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ, 2013, էջ 4-82։Կարապետյան Մ. Մ., Հռոմի հայ գաղթօջախի պատմությունից. Պատմա-բանասիրական հանդես, 1998, № 1-2, էջ 165-178։