Ճիպէյլ, Լիբանանի քաղաքներէն մէկը, կը գտնուի Ճապալ Լպնանի նահանգին մէջ: Ան աշխարհի ամենահին բնակուած քաղաքներէն է, ինչպէս նաեւ հազուագիւտ շրջաններէն է, զոր կ՛ապրի հիմնադրումէն մինչեւ օրս: Ան կը գրաւէ յատուկ դիրք մը՝ Միջերկրական ծովուն վրայ, Պէյրութէն շուրջ 37 քմ․ հեռաւորութեամբ:

ՀիմնադրութիւնըԽմբագրել

Ք.Ա. 6-րդ հազարամեակի ընթացքին, Ճիպէյլի հիմնադրութիւնը սկիզբ առած է որպէս ձկնորսներու գիւղ, որմէ ետք զարգացած եւ դարձած է պաշտօնականապէս քաղաք, այլեւ մայրաքաղաքային քաղաք՝ իր փողոցներով, հանրային կառուցուածքներով, ինքնիշխանութեամբ եւ քաղաքական ինքնութեամբ:

ԱնուանումըԽմբագրել

Պապելոնեան շարադրութիւններուն մէջ կոչուած է Ճուպլա (Goubla), Ասորական շարադրութիւններուն մէջ Ճուպլի/ Ճուպլա (Goubli/Goubla), սակայն յոյները զայն կոչած են Պիպլոս (Byblos), որ յունարէն լեզուով կը նշանակէ Գիրք, նայած Ճիպէյլին գրական ասպարէզին հետ իւրայատուկ կապին: Հաւանական է, որ Ճիպէյլի նոր հնչիւնը ամենայ ճշգրիտը ըլլայ, Կսուի, թէ (Ճիպէյլ) անուանակոչումը Քանանացիական երկու բառերու արդիւնք է՝ Ճիպ որ կը նշանակէ տուն, եւ իլ, որ կը նշանակէ Աստուածներու մեծը կամ Աստուածը, հետեւաբար Ճիպէյլ բառը կը նշանակէ Աստուծոյ Տունը:

Նշանաւոր Տեսարժան ՎայրերըԽմբագրել

  1. Փիւնիկեցիներուն ամենամեծ տաճարը, կը կոչուի «Պաալէթ Ճիպէյլ»:
  2. Ճիպէյլի բերդը, կառուցուած է 12-րդ դարուն խաչակիրներուն կողմէն, կը գտնուի Ճիպէյլի նավահանգիստին մօտ:
  3. Ճիպէյլի մզկիթը, զոր կը համարուի Լիբանանի հնագոյն մզկիթներէն:
  4. Ճիպէյլի Մեղրամոմի (Շամաա «الشّمع») թանգարանը, կը պարունակէ կարգ մը լիբանանեան նշանաւոր անձնաւորութիւններուն արձանները:
  5. Ս. Յովհաննէս Մկրտիչի եկեղեցին, կառուցուած է խաչակիրներուն կողմէն, 1150 թուականին:
  6. Ճիպէյլին հին եւ նշանաւոր թաղերն ու շուկաները

Ճիպէյլի մէջ կը գտնուին նաեւ այլ տեսարժան վայրեր:[1]

Ճիպէյլի մէջ կը գտնուի նաեւ «Թռչնոց Բոյն» հայ որբանոցը, դպրոցը եւ թանգառանը:

ՊատմութիւնԽմբագրել

Նոր քարէ դարուն ընթացքին, շուրջ 7000 տարի առաջ, խումբ մը ձկնորսներ հիմնեցին իրենց բնակարանները միջերկրական ծովու ափին, հետեւաբար այդ շրջանը դարձաւ սկզբնական գիւղ մը, որմէ ետք ներկայիս Ճիպէյլ քաղաքը՝: Այն ժամանակ ժողովուրդը կ՛ապրէր տնակներու մէջ:

Ք.Ա. 3-րդ հազարամեակի սկիզբը, Ճիպյէլ քաղաքը զարգացաւ եւ նշանաւոր դարձաւ ի շնորհիւ փայտնայութի առեւտրականութեամբ, զոր կ՛արտահանէր միջերկրականի արեւելեան բաժինին երկիրներուն, մասնաւորապէս Եգիպտոս, ուր կարիքը կար փայտի նիւթին, կատարելու համար իրենց նաւերուն, տաճարներուն եւ այլ կարիքներու շինարարութիւնը:

Ք.Ա. 3-րդ հազարամեակի վերջին փուլին, Ճիպէյլի զարգացման բաժինը իր աւարտին հասաւ, ուր Ամորեցի ցեղերը յարձակում գործեցին Ճիպէյլի բոլոր շրջանները եւ այնտեղ շատ մը շրջաններ այրեցին, սակայն Ճիպէյլի նոր բնակիչները շուտով վերանորոգեցին քաղաքը, ինչպէս նաեւ Եգիպտոսի հետ վերահաստատեցին իրենց յարաբերութիւնը:

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել