Մարիա Ճէյքըպսըն

Մարիա Ճէյքոպսըն (դան․՝ Maria Jacobsen, 6 Նոյեմբեր 1882(1882-11-06)[1], Դանիա6 Նոյեմբեր 1960(1960-11-06), Պիպլոս, Լեռնային Լիբանանի նահանգ), դանիացի բարեգործուհի։ Կրթութեամբ՝ բժիշկ։

Մարիա Ճէյքըպսըն
MariaJacobsen.jpg
Ծնած է 6 Նոյեմբեր 1882(1882-11-06)[1]
Ծննդավայր Դանիա, Դանիա
Վախճանած է 6 Նոյեմբեր 1960(1960-11-06) (78 տարեկանում)
Մահուան վայր Պիպլոս, Լեռնային Լիբանանի նահանգ, Լիբանան
Քաղաքացիութիւն Flag of Denmark.svg Դանիա
Մասնագիտութիւն միսիոներուհի, բժիշկ

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Մարիա Ճէյքըպսըն առաջին անգամ լսած է Հայաստանի եւ հայերու մասին 1895 թուականին՝ կոտորածներուն նուիրուած բանախօսութեան մը ժամանակ։ 1907-ին ամերիկեան նպաստամատոյց ընկերութեան բարեգործներու հետ մեկնած է Կ. Պոլիս, ապա՝ Խարբերդ։ Տեսնելով հայերու տառապանքը եւ որբերուն անմխիթար վիճակը՝ Մարիա Ճէյքոպսընը միւս բարեգործներուն հետ (Քարէն Եփփէ, Քարէն Փիթըրսոն, օրիորդ Պլեք, տիկին Կրունհակըն, Ճեսսի Հորթ եւ ուրիշներ) Խարբերդ, Մալաթիա, Այնթապ եւ ուրիշ քաղաքներ հիմնած է որբանոցներ եւ հիւանդանոցներ։

 
Մարիա Ճէյքըպսընի անձնական քարտը

1912-1914 թուականներուն բարեգործական առաքելութեամբ եղած է Դանիոյ մէջ։ 1915-ի նախօրէին վերադարձած է Խարբերդ, ականատես դառնալով թրքական խժդժութիւններուն եւ հայերու աքսորին։ 1919-ին վերադարձած է Դանիա։

 
«Թռչնոց բոյնը» որբանոցին երեխաները

Երբ քեմալական կառավարութիւնը Թուրքիայէն վտարած է բոլոր եւրոպական եւ ամերիկեան բարեգործական կազմակերպութիւնները, Մարիա Ճէյքոպսըն զրկուած է հոն ողջ մնացած հայերուն օգնելու հնարաւորութենէն եւ, մեկնելով Լիբանան, զբաղած է որբահաւաքով։ 1922-ին Սայտայի մէջ բացած է «Թռչնոց բոյն» որբանոցը (որբուհիներու համար)։

1928-ին. որբանոցը փոխադրուած է Պէյրութի մերձակայ Ճիպէյլ աւանը։ Ճէյքոպսըն՝ փրկելով, խնամելով եւ հայեցի դաստիարակութեամբ կրթելով հազարաւոր որբ-որբուհիներ, արժանացած է «Մամա» անունին։ Մարիա Ճէյքոպսըն մահացած է 6 Ապրիլ 1960-ին եւ, ըստ իր ցանկութեան, թաղուած է «Թռչնոց բոյն» որբանոցի բակին մէջ[2]։

2010-ին Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարանը որպես նուիրատուութիւն ստացած է Մարիա Ճէյքոպսընի արխիւին մէկ մասը. անձնական իրեր, մինչ այդ չհրապարակուած լուսանկարներ, զեկոյցներ, բացիկներ եւ այլն[2]։

ԱշխատութիւններԽմբագրել

Ցգած է «Օրագրութիւն» հուշագրութիւնը (սկսած է 7 Սեպտեմբեր 1907-էն եւ աւարտած է 6 օգոստոս 1919-ին), որ արժեքավոր վկայութիւն մըն է թուրքերու հայատեաց քաղաքականութեան մասին։ «Օրագրութիւնը» թարգմանուած է հայերէն եւ հրատարակուած է բնագրին հետ՝ մէկ ամբողջական հատորով, ուր զետեղուած է նաեւ Ճէքոպսընի արխիվէն վերցուած 80 լուսանկար։

Յիշատակի յաւերժացումԽմբագրել

  • Ճէյքոպսընը առաջին կինն է, որ արժանացած է Դանիոյ թագաւորութեան ոսկէ մետալին (1950
  • 1954 թուականին Լիբանանի կառավարութեան կողմէն ան պարգեւատրուած է Պատուոյ ոսկէ շքանշանով։
  • 2012 թուականին Ճէյքոպսընի 130-առթիվ Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարանը ցգած է հոբելեանկան բացիկ[2]:
  • Ճէյքոպսընի անունով կը կոչուի ՀՀ Իջեւան քաղաքի մանկապարտեզներէն մէկը։
  • Ճէյքոպսենի եւ չորս եւրոպացի մարդկայինական կանանց կեանքի եւ գործունէութեան մասին կը պատմէ 2015 թ. նկարահանուած «Փրկութեան քարտեզ» ֆիլմը։

ՊատկերասրահԽմբագրել

Լուսանկարներ Մարիա Ճէքոոպսընի հաւաքածոներէն.

Տե՛ս նաեւԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

Արտաքին յղումներԽմբագրել

Կաղապար:ՀՀ