Ռոալտ Ամունտսըն

Ռոալտ Ամունտսըն (նորվ.՝ Roald Amundsen, 16 Յուլիս 1872(1872-07-16)[1][2][3][4][5][6][7], Բորգե[8][2]ենթադր. 18 Յունիս 1928(1928-06-18)[1][9][3][4][5][6], Պարենցի Ծով), Նորվեկիացի ճանապարհորդ, հետախոյզ, ըստ Ռ. Հանթֆորտի՝ «Բեւեռային երկրներու Նափոլէոն»[12], բեւեռային հետազոտութիւններու ամէնանշանաւոր դէմքերէն մեկը[13]։ Առաջին ճանապարհորդն է, որ կատարած է ծովային անցում հիւսիս-արեւմտեան անցումով (Քանատական Արշիպելի Archibelle նեղուցներով), իսկ աւելի ուշ հիւսիս-արեւելեան ճանապարհով (ընդհուպ Սիպիրիոյ ափերը)՝ առաջին անգամ փակելով Բեւեռային շրջանի շուրջերկրեայ տարածութիւնը։ Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս ճանապարհորդութեանց համար օդանաւային ջրասաւառնակները եւ ղեկավարելի օդապարիկները (ֆր.՝ Dirigeable, անգլերէն՝ Airships), օգտագործման առաջիններէն էր։ 1903-ին ան կը կազմակերպէ իր առաջին արշաւախումբը, որ բաղկացած էր 7 անդամներէն։ Գիտարշաւը կը տեւէ 3 տարի 1906-ին ճանապարհորդները գիտական հարուստ պաշարով կը վերադառնան։ Այնուհետեւ 1910-ին Ամունտսըն կ՛ուղեւորուի Հիւսիսային բեւեռ, բայց այնտեղ իրմէ առաջ արդէն եղած էր Ամերիկացի Ռոպերթ Փիրը (Robert Pear)։

Ռոալտ Ամունտսըն
նորվ.՝ Roald Amundsen
Amundsen in fur skins.jpg
Ծնած է 16 Յուլիս 1872(1872-07-16)[1][2][3][4][5][6][7]
Ծննդավայր Բորգե, Էստֆոլդ[8][2]
Մահացած է ենթադր. 18 Յունիս 1928(1928-06-18)[1][9][3][4][5][6] (55 տարեկանին)
Մահուան վայր Պարենցի Ծով
Քաղաքացիութիւն Flag of Norway.svg Նորվեկիա[2][10][11]
Ազգութիւն Նորվեգացիներ
Մասնագիտութիւն ճանապարհորդ հետազոտող, գրագէտ, ծովագնաց, ուսումնասիրող, բևեռախույզ, օդաչու
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Ֆրիտյոֆ Նանսենի ակնառու վարպետության պարգև Սուրբ Օլավի միաբանության մեծ խաչի ասպետ Հաբբարդի շքանշան Կոնստանտինովյան շքանշան Knight of the Order of Leopold Վեգա մեդալ Alexander von Humboldt Medal Հովանավորների մեդալ ԱՄՆ Կոնգրեսի ոսկե մեդալ Պատուոյ Լեգէոն Շքանշան Հետազոտությունների Մեծ ոսկե մեդալ Ակնառու հասարակական ներդրման համար մեդալ Fortjenstmedaljen Բևեռային մեդալ Չարլզ Փ․ Դալիի մեդալ Սուրբ Օլաֆի շքանշան Մեդալյա Պլուս Ուլտրա Medal for Aeronautical Valour
Ամուսին չկա
Ծնողներ հայր՝ Յենս Ամունդսեն
Ստորագրութիւն
Roald Amundsen signature.jpg

Ամունտսըն «Ֆրամ» նաւով ճանապարհորդեց դէպի Հարաւային Բեւեռ (Antarctic) «Անթարքթիք», 1911-ի Դեկտեմբեր 14-ին առաջին մարդն էր, որ հասաւ Հարաւային Բեւեռ, Օսքար Վիսթինկի հետ եղած է երկրի երկու աշխարհագրական բեւեռներուն վրայ։ 1926-ին «Նորվեկիա» օդապարիկով Սփիտսպերկեն կղզիով առաջինը Հիւսիսային բեւեռի վրայով անցաւ մինչեւ Ալասքա՝ ուսումնասիրելով Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսի (Arctic) օդային ուղիները։ 1928-ին Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսի աղէտին կ՝ նթարկուի Ումպերթօ Նոփիլէի «Իտալիա» օդապարիկները։ Օգնութեան շտապողներու մեջ էր նաեւ Ամունտսընը, ան օդանաւով կը թռչի սակայն առանց ուղեկցորդի եւ այդպէս ալ չի վերադառնար։

Ամունտսընն ունէր աշխարհի տարբեր երկրներու պարգեւներ՝ ԱՄՆ-ի բարձրագոյն պարգեւը՝ կոնգրէսի Ոսկէ մետալը։ Ամունտսընի անունով կոչուած են ծով՝ Հարաւային Բեւեռի ափին, լեռ՝ Հարաւային Բեւեռի ափին, ծոց ու գոգահովիտ՝ համապատասխանաբար՝ Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսը եւ յատակը։

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան, Բեռլինի պետական գրադարան, Բավարիական պետական գրադարան եւ ուրիշներ Record #118502670 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 83. — ISBN 978-2-221-06888-5
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Norsk biografisk leksikonKunnskapsforlaget.
  7. 7,0 7,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  8. 8,0 8,1 http://www.thefamouspeople.com/july-16th.php
  9. 9,0 9,1 data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  10. http://www.nytimes.com/2014/11/06/fashion/watches-travel-exploration.html
  11. http://www.bbc.co.uk/news/mobile/magazine-16963280
  12. Huntford R. The Last Place on Earth. Scott and Amundsen's Race to the South Pole. — N. Y.: The Modern Library, 1999
  13. Encyclopedia Britannica

]