Ազատութեան արձան

Statue of Liberty 7.jpg

Ազատութեան արձան (անգլերէն՝ Statue of Liberty, լրիւ անունն է՝ Ազատութիւնը, որ աշխարհը կը լուսաւորէ անգլերէն՝ Liberty Enlightening the World, ֆրանսերէն՝ La Liberté éclairant le monde), ԱՄՆ-ուն մէջ եւ աշխարհի քանդակագործութեան ամենայայտնի կոթողներէն է կը համարուի ազատութեան եւ ժողովրդավարութեան խորհրդանիշ: Արձանը Նիւ Եորքի Մենհեթըն թաղամասէն 3 քմ. դէպի հարաւ-արեւմուտք գտնուող Լիպըրթի Այլընտ կղզիին վրայ տեղակայուած է։

USA New York City location map.svg
Disc Sol BM GR1899.12-1.2.jpg
2014-09-15 16-14-55 lion-belfort.jpg
Indian princess and Columbia.jpg
Freedom 1.jpg
Liberty-statue-from-behind.jpg
Collossal hand and torch. Bartholdi's statue of "Liberty.", from Robert N. Dennis collection of stereoscopic views.jpg
Head of the Statue of Liberty on display in a park in Paris.jpg
Pedestal for Bartholdi's Statue of Liberty.jpg
Liberty 1927.gif
Nancy Reagan waves while visiting the Statue of Liberty in New York City.jpg
National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg
Liberty crown-stairs-resize-4.jpg
Liberty Island Jul 2019 27.jpg
Libertyferry.png
Liberty Island photo D Ramey Logan.jpg
Statue of Liberty frontal 2.jpg
Las Vegas NY NY Hotel.jpg
Liberty issue 17c 1971.JPG
Presidential dollar coin reverse.png
Height comparison of notable statues (vector).svg

ՊատմութիւնԽմբագրել

Արձանին հեղինակն է Ֆրետերիք Օկիւսթ Պարթոլտի (ֆրանսերէն՝ Frédéric Auguste Bartholdi): Անիկա 28 Հոկտեմբեր 1886-ին Միացեալ նահանգները Ֆրանսայի ժողովուրդէն նուէր ստացած է։ Կը ներկայացնէ պատմուճանով կին մը, որ կը խորհրդանշէ հռոմէական դիցարանի ազատութեան աստուածուհի Լիպերտասը։ Կինը իր աջ ձեռքով վեր պարզած է ջահը, իսկ ձախով սալիկ մը բռնած է, որուն երեսին ԱՄՆ-ի անկախութեան հռչակագիրի ընդունման ամսաթիւը փորագրուած է՝ 4 Յուլիս 1776։ Ոտքերուն քով փշրուած շղթայ մը ինկած է։

Քանդակագործ Պարթոլտի ֆրանսացի իրաւագիտութեան փրոֆեսոր Էտուար Ռընէ տը Լապուլայէէն (ֆրանսերէն՝ Édouard René de Laboulaye) ոգեշնչուած է։ Վերջինս, 1865-ին կարծիք մը յայտնած է, թէ լաւ կ'ըլլար ամերիկեան անկախութեան նուիրուած յուշարձան մը ստեղծել իբրեւ Ֆրանսայի եւ Ամերիկայի ժողովուրդներու համատեղ նախագիծ։ Ֆրանսա ստեղծուած ծանր քաղաքական իրավիճակին պատճառով արձանին ստեղծման աշխատանքները չեն սկսած մինչեւ 1870-ականները։ 1875-ին Լապուլայէն կ'առաջարկէ, որ Ֆրանսական պետութիւնը նիւթապէս նպաստէ արձանին ստեղծման աշխատանքներուն, իսկ ամերիկացիները տրամադրեն տեղ մը՝ արձանը տեղադրելու համար, ինչպէս նաեւ կառուցեն պատուանդանը։

ՆկարագրութիւնԽմբագրել

Աստուածուհին մէկ ոտքով կանգնած է փշրուած շղթաներու վրայ, աջ ձեռքին վեր պարզած ջահ մը, ձախին՝ լատիներէն JULY IV MDCCLXXVI գրութեամբ սալիկ մը, որ ԱՄՆ անկախութեան հռչակագիրը ստորագրելու տարեթիւը կը նշանակէ (4 Յուլիս, 1776)։

Սովորաբար լաստանաւով ժամանող այցելուները կ'ելլէն 356 աստիճան, մինչեւ արձանին պսակը կամ 192 աստիճան՝ մինչեւ պատուանդանին բարձրակէտը։ Պսակին 25 պատուհաններ տեղակայուած են, որոնք կը խորհրդանշեն աշխարհը լուսաւորող երկրին թանկագին քարերն ու երկնային շողերը։ Եօթ շողերը կը խորհրդանշեն եօթ ծովերն ու եօթ ցամաքամասերը ըստ ժամանակի արեւմտեան աշխարհագրութեան աւանդոյթին։

Արձանին պողպատեայ կմախքին կշիռքն է 125 թոն, 2.57 մ.մ. հաստութեամբ: Պղնձեայ թիթեղներուն ընդհանուր ծանրութիւնն է 31 թոն։ Պատուանդանին հիմքէն մինչեւ ջահին ծայրը հեռաւորութիւնը 93 մեթր է, բուն արձանին բարձրութիւնը՝ 46 մեթր։

Արձանին պսակի եւ ջահի վրայի հարթակներէն կը բացուի Նիւ Եորքի ծովային համայնապատկերը։ Պատուանդանէն ներս արձանին պատմութեան ցուցահանդէս-թանգարանը զետեղուած է։

Արձանին ՍտեղծումըԽմբագրել

 
Էտուար Մորանի Աշխարհը լուսաւորող Ազատութեան արձանի բացումը (1886)։

Յուշակոթողը Ֆրանսայի նուէրն է ամերիկեան յեղափոխութեան հարիւրամեակին։

Կոթողին հեղինակն է ֆրանսացի քանդակագործ Ֆրետերիք Օկիւսթ Պարթոլտի, ըստ աւանդութեան իբրեւ բնորդուհի ծառայած է կարի մեքենաներ արտադրող Այզեք Զինկերի այրին՝ ֆրանսուհի Իզապելլա Պոյերը։ Արձանին համար յենարան ծառայող երկաթեայ կմախքը պատրաստելու համար Ֆրետերիք Պարթոլտ Կիւսթաւ Էյֆելին դիմած է[1][2], որ հետագային պիտի դառնար աշխարհին յայտնի Էյֆելեան աշտարակին հեղինակը։

Արձանին պատրաստումը աւարտած է 1884-ին։ 1885-ին անոր 350 մասերը 214 արկղերով ֆրանսական Իզերէ ֆրեկաթով Նիւ Եորք հասցուցած են:

5 Օգոստոս 1885-ին կը դրուի Ռիչըրտ Մորիս Հանթի նախագծած պատուանդանին առաջին քարը։ Շինարարութիւնը 22 Ապրիլ 1886-ին կ'աւարտի։

28 Հոկտեմբեր 1886-ին (ամերիկեան յեղափոխութեան հարիւրամեայ տարեդարձէն տասը տարի ուշ) տեղի կ'ունենայ յուշակոթողին հանդիսաւոր բացումը՝ նախագահ Կրովըր Քլիվլընտի մասնակցութեամբ։

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. «La tour a vu le jour à Levallois»։ Le Parisien (ֆրանսերեն)։ April 30, 2004։ արտագրուած է՝ December 8, 2012 
  2. «STRUCTUREmag – Structural Engineering Magazine, Tradeshow: Joachim Gotsche Giaver»։ archive.org։ November 27, 2012։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ November 27, 2012-ին