Ալեքսանտրէթի Սանճաք

Ալեքսանտրէթի Սանճաք, քաղաք, որ գոյութեան ընթացքին ձեռքէ ձեռք անցնելով՝ տարբեր անուններ ստացած է՝ Ալեքսանտրեթթէ, Ալեքսանտրիա, Իսկենտերուն, Կատիսոն եւ այլն։

Քաղաք
Ալեքսանտրէթի Սանճաք
Երկիր  Սուրիոյ Առաջին Հանրապետութիւն
Հիմնադրուած է՝ 27 Նոյեմբեր 1918[1]

Ներկայիս՝ բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանի մէջ կը կրէ Իսքենտերուն անուանումը:

Պատմութիւն

Խմբագրել

Քաղաքը հիմնադրուած է Ք.Ա. 4-րդ դարուն՝ Ալեքսանտր Մակեդոնացիի կողմէ՝ ի պատիւ պարսիկներուն դէմ տարած յաղթանակին։

1097-ին Ալեքսանտրէթ գրաւուած է խաչակիրներու կողմէ, իսկ այնուհետեւ այն մտաւ Կիլիկիոյ հայկական թագաւորութեան կազմ։ Ըստ արաբ պատմիչ Մարքիզիի Ալեքսանտրէթ եղած է Կիլիկիոյ առաջին քաղաքը։

17-րդ դարուն Ալեքսանտրէթ արդէն անցած է թրքական տիրապետութեան ձեռքը։ Քաղաքը կը գտնուէր յարմար ծովախորշի ափին, անոր համար ալ քաղաքին դերը իբրեւ նաւահանգիստ՝ ժամանակի ընթացքին աճած է։

Մինչեւ 1915-ի Մեծ Եղեռնի տարիները հայերը զբաղած են արհեստներով, այգեգործութեամբ եւ պարտիզպանութեամբ։ Քաղաքին մօտակայքը կան նաւթի պաշարներ։

Քաղաքն ունեցած է եւրոպական ոճով կառուցուած տուներ։ Ալեքսանտրէթի մէջ կը գտնուէին Քառասուն Մանկունք եւ Ս. Խաչ հայկական եկեղեցիները։ Քաղաքին մէջ կար 4 հայկական վարժարան։

Ալեքսանտրէթի շրջակայքը կային հայաբնակ գիւղեր, որոնց ողջ հայութիւնը թուրքերու կողմէ զանգուածաբար ոչնչացուած է 1915-1920 թուականներուն։

Ալեքսանտրէթի սանճաքը Սուրիոյ 15-րդ նահանգը եղած է[2]։ 1937 թուականին, ձեւականօրէն մնալով Սուրիոյ կազմին մէջ, անցած է Ֆրանիայի եւ Թուրքիոյ համատեղ հսկողութեան տակ։ 1938 թուականին այնտեղ ստեղծուած է Հաթայի ինքնավար պետութիւնը։ 1939-ի Յունիսին վերջինս միացուած Է Աթաթուրքեան Թուրքիոյ։

2023 թուականի Փետրուարի 6-ին տեղի ունեցած աղէտալի երկրաշարժին արդիւնքով հսկայական վնասներ կրած է Ալեքսանտրէթ քաղաքը, բազմաթիւ մարդիկ զոհուած են, այդ թուին՝ հայազգի բնակիչներ[3]:

Ծանօթագրութիւններ

Խմբագրել
  1. https://books.google.com/books?id=qgIfAQAAMAAJ
  2. «Ալեքսանտրէթ Սուրիոյ 15-րդ նահանգն է. Դամասկոս»։ https://arevelk.am/ (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 2023-03-25 
  3. «Արեւմտեան Հայաստան․ Ալեքսանտրէթ»։ Western Armenia TV (wa-WA)։ արտագրուած է՝ 2023-03-25 
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։   
Այս յօդուածի կամ անոր մէջ որոշակի յատուածի սկզբանական տարբերակը վերցուած է «Հայկական Հարց» Հանրագիտարանէն, որու նիւթերը թողարկուած են Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։