Բացել գլխավոր ցանկը

Սալմաստ (պարս․՝ سلماس Salmās, քրտ.՝ Dilmaqan, ազրպ.՝ Salmas), քաղաք Իրանի մէջ: Կը գտնուի Ուրմիա (Կապուտան) լիճի հիւսիսարեւմտեան ափի մօտ, Խոյ քաղաքի հարաւը, հարթավայրի մէջ, Ուրմիա լիճը թափող համանուն Սալմաս ձկնառատ գետակի ափին[1]:

Քաղաք
Սալմաստ
Salmas -city.jpg
Երկիր Flag of Iran.svg Իրան
Օստան Արևմտյան Ազրպէյճան
Մայրաքաղաքն է՝ Սալմաստի գավառ
Տարածութիւն 9,26 square mile
ԲԾՄ 1396 մեթր
Խոսվող լեզուներ պարսկերեն
Բնակչութիւն 79 560 մարդ (2006)
Ժամային գօտի UTC+3:30

ԱնուանումԽմբագրել

Հին ժամանակ սովորաբար կոչուած է Սաղամաս, Սաղամաստ, յետագային նաեւ Սալմաս: Գ. Խալաթեանի կարծիքով առաջացած է Ասորեստանի Սալմանասար թագաւորներէն մէկուն անունէն: Կը յիշատակուի նաեւ իբրեւ գիւղ:

ՊատմութիւնԽմբագրել

Հին ժամանակ Մեծ Հայքի Նոր Շիրական աշխարհի նշանաւոր բնակավայրերէն էր, ֆէօդալական փոքրիկ բերդաքաղաք, որ IX - XI դարերուն ենթակայ էր Վասպուրականի Արծրունիներուն: Կը յիշատակուի Փաւստոս Բուզանդը, Թովմայ Արծրունին, Յովհաննէս Դրասխանակերտցին, Մատթէոս Ուռհայեցին, Սմբատ Գունդստաբլը, Եակուտը եւ ուրիշներ: Դժուար է ըսել, թէ երբ հիմնադրուաԾ Է: Կը համապատասխանէ ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւններու յիշատակող Սագամասում վայրին: Եակուտին իր «աշխարհագրական բառարանում» համարած է «հռչակաւոր քաղաք»:

Սալմաստը շատ տուժած է 1791 թ դեկտեմբեր 27-ին տեղի ունեցած սաստիկ երկրաշարժէն: Յետագային քաղաքը աւելի կորսնցուցած է իր նշանակութիւնը եւ եթէ մի ժամանակ այն համանուն խանութեան, իսկ յետոյ Պարսկաստանի Ատրապատական կոչուած նահանգի, Սալմաստ գաւառի կենտրոնն էր, ապա այժմ սովորական գիւղ է: XX դ սկզբներէն դադրածծ է գաւառի կենտրոն ըլլալէն: Գաւառը կը շարունակուի կոչուիլ Սալմաստ, բայց կենտրոնը արդէն Դիլման գիւղաքաղաքն է: Սալմաստի գաւառից 1829-1830 թթ մեծ թիւով հայեր գաղթած են Արեւելեան Հայաստան, սակայն յետագային անոր բնակչութեան հիմնական զանգուածները կը շարունակուի կազմել հայերը: 1906 թ դրութեամբ Սալմաստի գաւառը (մահալ) ունէր հայկական 75 գիւղ` Հաւթուան, Մահլամ, Ղալասար, Փայաջուկ (Րաֆֆիի ծննդավայրը), Սաւրայ եւ այլն:

XIX դարու սկիզբը Սալմաստն ունէր մօտ 1200 տուն հայ, քիւրտ եւ ասորի բնակչութիւն, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին միայն հայկական տուներուն թիւը կը հասնէր 700-ի:

1923 թուականին Սալմաստի հայ բնակիչներէն շատերը գաղթած են Խորհրդային Հայաստան եւ բնակութիւն հաստատած են Գետազատ (մինչեւ 1948 թ` Աղջաղալա) գիւղին մէջ:

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. «Salmas, Iran Page» (անգլերեն)։ Fallingrain Global Gazetteer։ արտագրուած է՝ 2013-12-29