Բացել գլխավոր ցանկը

Սան Ֆրանսիսքոյի Հայերը

San Francisco California Montage.jpg

Սան Ֆրանցիսկոյի մէջ հայեր բնակութիւն հաստատած են 19-րդ դարու 80-90-ական թուականներուն։ 1912 թուականին անոնց թիւը 150 էր։ Համայնքը սկսած է ստուարանալ Առաջին համաշխարհային պատերազմէն յետոյ։ 1924 թուականին Սան Ֆրանցիսկոյի (Օքլենդի եւ Բերկլիի հետ) բպակած է 1500 հայ։ Հայերու հոսքը շարունակուած է ընդհուպ մինչեւ երկրորդ համաշխարհային պատերազմը եւ անկէ ետք։ 1962 թուականին Սան Ֆրանցիսկոյի եւ անոր արուարձաններուն (Սան Մաթեո, Ռեդվուե Սիթի, Սան խոսե, Բերկյի, Սանտա Ռիչմոնդ են) բնակած է 6 հազար հայ, 1970-ական թուականներու սկիզբին՝ շուրջ 10 հազար, 1983 թուականին՝ 25 հազար։ 2003 թուականի տվեալներով Սան Ֆրանցիսկոյի եւ շրջակայքի հայերու թիւը շուրջ 100 հազար է։

Սկզբնական շրջանԽմբագրել

Առաջին հայ բնակիչներու մեծ մասը վասպուրականցիներ էին, խարբերդցիներ, բիթլիսցիներ. Զբաղուած են դերձակութեամբ, խոհարարութեամբ, գորգավաճառութեամբ, ծաղկավաճառութեամբ։ Հետագայ տարիներուն հայերը աստիճանաբար ընգրկած են քաղաքի հասարակական, տնտեսական եւ մշակութային կեանքի տարբեր ոլորտներուն մէջ։

Գործող կազմակերպութիւններԽմբագրել

Համայնքի ազգային հասարակական կեանքը կազմակերպուած են հայկական գործունէութեամբ զբաղող զանազան միութիւններ։ 20-րդ դարու սկիզբէն գործած են հայ ազգային կուսակցութիւններու տեղական կազմակերպութիւնները, Ամերիկահայ քաղաքացիներու լիգայի, Ամերիկահայ իրավանց խորհուրդի, Ամերիկահայ ճարտարագետներու եւ գիտնականներու ըն կերութեան, Կալիֆոռնիայի ամերիկահայ բժշկական միութեան, հայ դատի հանձնախումթի, ինչւէս նաեւ ՀԲԸՄ-ի, ՀՕՄ-ի, ՀՄԸՄ-ի, հայրենակցական միութիւններու, Թեքեան, Համազգային եւ այլ մշակութային միւութիւններու մասնաճիւղերը։

Հասարակական կեանքըԽմբագրել

Սան Ֆրանցիսկոյի եւ արուարձաններուն կը գորեն հայ առաքելական Ս.Գրիգոր Լուսաւորիչ (1925 թուականէն), Ս.Յովհաննէս Մկրտիչ (1941 թուականէն, ունի տիկնաց օժանդակ մարմին), Ս.Վարդան (1932 թուականէն), ավետարանական Գողգոթա (1926 թուականէն) եւ Թեթըլ (1933 թուականէն) եկեղեցիները։ Կան սակաուաթիւ հայ կաթոլիկներ։ Հայկական Եկեղեցիներուն կից կը գործեն կիրակնօրեայ կամ երեկոեան դպրոցներ։ 1980 թուականին բացուած է Նորակառոյց Հայ կեդրոնը՝ սրահով եւ Գռուզեան-Զաքարեան վասպուրական ամենօրեայ վարժարանով։1994 թուականէն Պերքլիի համալսարանին մէջ կը գործէ Ուիլիամ Սարոեանի անուան հայագիտական ամբիոնը։ 1924-1995 թուականներուն հրատարակուած է «Ծիածան» ամսաթերթը։ 1921 թուականին հիմնուած է «Մասիս» ակումբը, որ ունեցած է թատերախումբ։ 1960-ական թուականներուն սկիզբը ստեղծուած է հայ դրամատիկ թատերախումբը (գործած է 16 տարի): Այժմ կը գործադրէ «Կռունկ» պարախումբը, Նիկոլ Աղբալեանգրադարանը, թատերախումբ։ Եղեր է հեռարձակուին մէջ հայկական ռադիոժամ։

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է «Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։