Սթիվըն Հոքինկ

Սթիվըն Ուիլիամ Հոքինկ (անգլերէն՝ Stephen William Hawking, 8 Յունուար 1942(1942-01-08)[1][2][3][4][5][6][7][8][7][9][10][11], Օքսֆորտ[1]14 Մարտ 2018(2018-03-14)[5][12][13][7][4][8][7][9][10], Քեմպրիճ[12]), անգլիացի ֆիզիքոս-տեսաբան եւ տիեզերաբան, Քեմպրիճի համալսարանի տեսական տիեզերաբանութեան Կեդրոնի հիմանդիր եւ ղեկավար, գիտութեան մասսայականացնող։

Սթիվըն Հոքինկ
անգլերէն՝ Stephen William Hawking
Stephen Hawking.StarChild.jpg
Ծնած է 8 Յունուար 1942(1942-01-08)[1][2][3][4][5][6][7][8][7][9][10][11]
Ծննդավայր Օքսֆորտ, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն[1]
Մահացած է 14 Մարտ 2018(2018-03-14)[5][12][13][7][4][8][7][9][10] (76 տարեկանին)
Մահուան վայր Քեմպրիճ, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն[12]
Քաղաքացիութիւն Flag of the United Kingdom.svg Միացեալ Թագաւորութիւն[14]
Ազգութիւն բրիտանացիներ
Մայրենի լեզու անգլերէն
Կրօնք չկա[15][16]
Ուսումնավայր Համալսարանի քոլեջ
Թրինիթի Հոլ[17]
St Albans School
St Albans High School for Girls
Կոչում Մաթեմատիկայի Լուկասյան պրոֆեսոր
Ազդուած է Տիգրան Թահթա, Փոլ Տիրաք, Բերտրան Ռասել, Կարլ Փոփեր, Andrei Linde[18], Յակով Զելդովիչ[18] եւ Ալպերթ Այնշթայն
Երկեր Ժամանակի համառօտ պատմութիւնը[18], Black Holes and Baby Universes and Other Essays[19], Աշխարհը ընկոյզի կեղեւին մէջ[19], On the Shoulders of Giants[19], God Created the Integers, The Dreams That Stuff Is Made of: The Most Astounding Papers of Quantum Physics and How They Shook the Scientific World եւ My Brief History
Մասնագիտութիւն ֆիզիկոս-տեսաբան, տիեզերաբան, գրագէտ
Աշխատավայր Գոնվիլ և Քիիզ քոլեջ[20]
Մաթեմատիկայի ֆակուլտետ, Քեմբրիջի համալսարան[20]
Տեսական ֆիզիկայի Պերիմետր ինստիտուտ[21]
Քեմբրիջի համալսարան[22][23]
Վարած պաշտօններ Մաթեմատիկայի Լուկասյան պրոֆեսոր[22][23]
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Ալբերտ Այնշտայնի մեդալ Ազատության նախագահական շքանշան ԱՄՆ Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի անդամ
Անդամութիւն Թագավորական արվեստների ընկերություն, Պատվո լեգեոնի շքանշան[24], Պապական գիտությունների ակադեմիա[25], Ամերիկեան Փիլիսոփայական Ընկերութիւն[24], ԱՄՆ-ի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիա[26][27], Լոնդոնի թագավորական ընկերություն[23], Արուեստներու եւ գիտութիւններու ամերիկեան ակադեմիա եւ Սթարմուս փառատոն
Կուսակցութիւն չկա
Ամուսին Ջեյն Ուայլդ Հոքինգ[28] եւ Elaine Mason
Երեխաներ Լյուսի Հոքինգ, Ռոբերտ Հոքինգ եւ Թիմ Հոքինգ
Կայքէջ hawking.org.uk
Ստորագրութիւն
Hawkingsig.svg

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Սթիվըն Հոքինկը ծնած է 8 Յունուար 1942-ին Օքսֆորտի մէջ, ուր Լոնտոնէն տեղափոխուած էին անոր ծնողները՝ գերմանական օդանաւերու ռմբակոծութիւններէն փախելու նպատակով[29]։

ԾնողներըԽմբագրել

Հայրը՝ Ֆրենք Հոքինկը, կ'աշխատէր Համփսթեդի բժշկական կեդրոնին մէջ։ Մայրը՝ Իզապել Հոքինկը, կ'աշխատէր նոյն կեդրոնին մէջ որպէս քարտուղարուհի։ Ընտանիքին մէջ Սթիվընէն բացի, կը դաստիարակուէին եւս երկու երեխաներ. կրտսեր քոյրեր Ֆիլիփան, Մերին եւ որդեգրուած եղբայրը՝ Էտուըրտը[30]։

1950 թուականին երբ հայրը դարձաւ Բժշկական հետազոտութիւններու ազգային դպրոցի մակաբուծաբանութեան բաժնի վարիչ, Հոքինկը եւ իր ընտանիքը տեղափոխուեցան Սուրբ Ալպանզ, Հերթֆորդշայր։ [31][32] Սուրբ Ալպանզի մէջ ընտանիքը կը համարուէր բաւական խելացի եւ որոշ չափով տարօրինակ։ [31][33] Անոնք կ'ապրէին համեստ գոյութեամբ, խառնուած եւ աղքատորէն կը պահէին իրենց տունը։ Հոքինկին հայրը յաճախ կը բացակայէր տունէն։ Այս անգամ երբ ան այցելած էր Ափրիկէ, ընտանիքին միւս անդամները չորս ամիս անցուցին Մաճորքայի մէջ մոր ընկերոջ՝ Պերիլին եւ անոր ամուսինին՝ բանաստեղծ Ռոպըրթ Գրէյուսին այցելելով։ [34]

ՀիւանդութիւնըԽմբագրել

Հոքինկը կը տառապէր հազուագիւտ հիւանդութեամբ ALS (մկաններու ապաճման երկրորդային կարծրախտ), որ նաեւ յայտնի է որպէս Լու Կէհրիկի հիւանդութիւն։ Այս հիւանդութիւնը տասնամեակներ շարունակ անոր աստիճանաբար անդամալոյծ դարձուցած է։.

Հոքինկը շարք մը դժուարութիւններով անցուցած է Օքսֆորտի մէջ սորվելու իր վերջին տարուայ դասընթացքները․ ան մի քանի անգամ ինկած է աստիճաններէն։ Խնդիրները առաւել վատ կը դառնան, եւ ան կը սկսի խոսելու ատէն յաճախ հնչիւնները կը տկարանան։ Անոր ընտանիքը կը նկատէ այս փոփոխութիւնները, երբ ան կը վերադառնայ տուն Սուրբ ծնունդի համար։ Շուտով բժշկական հետազոտութիւններ կը սկսին։ [35][36] Շարժողական երակներուն հիւանդութեան ախտորոշումը կու տան այդ ժամանակ, երբ Հոքինկը դեռ ընդամենը 21 տարեկան էր (1963 թուական)։ Այդ ժամանակ բժիշկները կը հաղորդակցին, որ անոր ապրելու համար մնացած էր 2 տարի։ [37][38]

ՄահըԽմբագրել

Վախճանած է 14 Մարտ 2018-ին։

ՏեսակետերըԽմբագրել

Մարդկութեան ապագանԽմբագրել

 
Պարաք Օպաման Սթիվըն Հոքինկի հետ խոսելու ատէն

2006 թուականին Հոքինկը համացանցի վրայ բաց հարցում կ'ուղէ ժողովուրդին․ «Այս աշխարհին մէջ, որ թէ քաղաքական, թէ հասարակական, թէ բնութեան առումներով կը գտնուի քաոսի մէջ, ինչպէ՞ս կրնայ մարդկութիւնը գոյատեւել յաջորդ 100 տարիներուն ընթացքին։» Ատկէ ետք ան կը պարզաբանէ․ «Ես չեմ գիտեր պատասխանը։ Այդ պատճառով ալ կը հարցնեմ, որպէսզի մարդոց դրդեմ մտածել այդ մասին եւ տեղեակ ըլլալ այդ վտանգներուն մասին, որոնց դէմ մենք շուտով պէտք է կանգնինք։»[39]

Միջուկային պատերազմի, ի ծնէ ստեղծուած վիրուսներու եւ անյայտ վտանգներու մասին

Հոքինկը կը կարծէ, որ կեանքը Երկրի վրայ վտանգուած է հանկարծակի սկսուող միջուկային պատերազմի, ի ծնէ ստեղծուած վիրուսներուն եւ այլ անյայտ վտանգներու պատճառով, որոնց մասին մենք դեռ չենք մտածած։.

Տիեզերքի գաղութացման եւ այլմոլորակայիններու հետ կապ հաստատելու մասին

Հոքինկը կը կարծէ, որ տիեզերքի գաղութացումը անհրաժեշտ է մարդկութեան ապագային համար։ Հոքինկը նաեւ կը պնդէ, որ այլմոլորակայինները հաւանաբար գոյութիւն ունին, բայց պէտք է խուսափիլ անոնց հետ կապ հաստատելէն։2010 թուականին ան ըսած է․ «Եթէ այլմոլորակայինները այցելեն մեզի, ես կը կարծեմ արդիւնքը կ'ըլլայ այնպիսի բան մը, ինչպէս երբ Քրիստափոր Քոլոմպոսը առաջինն էր որ ոտք դրաւ Ամերիկա, որ այդքան ալ լաւ ազդեցութիւն չունեցաւ ամերիկացի հնդիկներուն վրայ։»[40]

Արհեստական մտածողութիւն

Հոքինկը կը պնդէր, որ արհեստական մտածողութիւնը կրնար վճռական ըլլալ մարդկութեան ճակատագրին որոշման համար։ Ան նաեւ կը պնդէր, որ «կարողական առաւելութիւնները շատ են... Արհեստական մտածողութիւն ստեղծելու յաջողութիւնը կ'ըլլայ ամենամեծ դէպքը մարդկային պատմութեան մէջ։ Սակայն ան կարող է ըլլալ նաեւ վերջինը, եթէ վստահ մենք չսորվինք ինչպէս խուսափել ռիսկերից։»[41][42]

Համակարգչային վիրուսներու մասին

Հոքինկըը պնդած է, որ համակարգչային վիրուսը կրնայ ըլլալ կեանքի նոր տեսակ եւ ըսած է, որ «ան կ'ըսէ մարդկային էութեան մասին եւ որ կեանքի միակ տեսակը, որ մենք ստեղծած ենք մինչեւ հիմա միայն կործանարար եղած է։» [43]

Տե՛ս նաեւԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան, Պերլինի Պետական Գրադարան, Պաւարիոյ Պետական Գրադարան եւ ուրիշներ Record #118761285 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Stephen Hawking dies aged 76BBC, 2018.
  6. 6,0 6,1 Discogs — 2000.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 NooSFere — 1999.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Munzinger-Archiv — 1913.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  11. 11,0 11,1 (unspecified title)
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Stephen Hawking, modern cosmology's brightest star, dies aged 76The Guardian, 2018. — ISSN 1756-3224
  13. 13,0 13,1 Prajavani
  14. https://web.archive.org/web/20170324032948/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/stephen-hawking
  15. http://www.elmundo.es/ciencia/2014/09/21/541dbc12ca474104078b4577.html
  16. http://time.com/5199149/stephen-hawking-death-god-atheist/
  17. Hawking S. Properties of expanding universes — 1966. — 117 p. — doi:10.17863/CAM.11283
  18. 18,0 18,1 18,2 http://old.elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/434041/Put_v_nebesa
  19. 19,0 19,1 19,2 https://www.space.com/15923-stephen-hawking.html
  20. 20,0 20,1 Professor Stephen HawkingՔեմբրիջի համալսարան.
  21. Physicist Stephen Hawking accepts post at Waterloo instituteToronto Star, 2008.
  22. 22,0 22,1 http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/cambridgeshire/8282358.stm
  23. 23,0 23,1 23,2 http://www.damtp.cam.ac.uk/people/s.w.hawking/
  24. 24,0 24,1 http://www.amphilsoc.org/memhist/search?creator=hawking&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced
  25. http://www.casinapioiv.va/content/accademia/en/academicians/ordinary/hawking.html
  26. http://www.nasonline.org/member-directory/members/62159.html
  27. Notable Names Database — 2002.
  28. https://science.howstuffworks.com/dictionary/famous-scientists/physicists/stephen-hawking1.htm
  29. «The Biography of Professor Stephen W. Hawking»։ Stephen Hawking homepage 
  30. Kristine Larsen Stephen Hawking: A Biography. — Prometheus Books, 2007. — ISBN 1591025745, ISBN 9781591025740
  31. 31,0 31,1 Ferguson, 2011, էջ 22
  32. Larsen, 2005, էջ xiii
  33. White, Gribbin, էջ 12
  34. Larsen, 2005, էջ 3
  35. White, Gribbin, էջ 59
  36. Ferguson, 2011, էջեր 34–35
  37. Larsen, 2005, էջեր 18–19
  38. White, Gribbin, էջեր 59–61
  39. «The great man's answer to the question of human survival: Er, I don't know»։ The Guardian (UK) 
  40. «Stephen Hawking: alien life is out there, scientist warns»։ The Daily Telegraph։ 25 April 2010։ արտագրուած է՝ 9 October 2015 
  41. «Stephen Hawking: 'Transcendence looks at the implications of artificial intelligence – but are we taking AI seriously enough?'»։ The Independent (UK)։ արտագրուած է՝ 3 December 2014 
  42. «Stephen Hawking warns artificial intelligence could end mankind»։ BBC։ 2 December 2014։ արտագրուած է՝ 3 December 2014 
  43. Ferguson, 2011, էջ 179

Արտաքին յղումներԽմբագրել