Արայի (լեռ), հանգած հրաբուխ Հայաստանի Կոտայքի եւ Արագածոտնի մարզերու սահմանագօտիին վրայ, Արագածէն հարաւ–արեւելք, Քասաղ եւ Հրազդան գետերու միջեւ։ Արայի լեռը վերին երրորդական ժամանակաշրջանին հանգած հրաբուխ է։ Բարձրութիւնը 2577 մեթր է։ Կլիման ցամաքային է, տեղումները՝ 300-400 մ.: Հիւսիսային լանջին կը հանդիպին կաղնիի նօսր պուրակներ ու թփուտներ։ Արայի լերան վրայ կը գտնուի Ծաղկեվանքը։ Ըստ հայկական աւանդութեան, լեռը այդպէս կոչուած է ի յիշատակ առասպելական Արա Գեղեցիկին, որ Շամիրամի դէմ կռուելու համար իր զօրքերը տեղաւորած էր այս ստորոտին մէջ[1]։

Արայի լեռ
Ara Mountain from aircraft - July 2020.jpg
Տեսակ հանգած հրաբուխ
Երկիր Հայաստան
Վարչատարածքային միաւոր Կոտայքի մարզ եւ Արագածոտն
Լեռնաշղթայ Հայկական լեռնաշխարհ
Բարձրութիւնը ծովու մակարդակէն 2577 մեթր
Երկարութիւն 44.4591379
Լայնութիւն 40.4010616
Lua error in Մոդուլ:Wikidata at line 701: Tried to write global coord_mod.

Անուան ծագումԽմբագրել

Արայի լերան անունը եկած է հայ դիցաբանական աստծոյ՝ Արա Գեղեցիկի անունէն, քանի որ լերան գագաթները հեռուէն (օր.՝ Երեւանէն) նայելով՝ կը նմանին պառկած մարդու մը՝ Արային, որ հայկական դիցաբանութեան համաձայն իր ներքեւի դաշտին մէջ կը ճակատամարտի Ասորեստանի սէր տենչացող թագուհիին՝ Շամիրամի հետ։ Այստեղ ինկած է իր կնոջ՝ Նուարդին սիրոյն մէջ եւ հաւատարիմ մնացած է հայոց թագաւորը, որուն արեւաշաղախ մարմինը Նինոս արքայի հեշտասէր այրիին՝ Շամիրամի հրամանով, դրած են ժայռախորշին մէջ, որ արալէզները կենդանացնեն անոր[2][3]։ Արայի լերան փէշին գտնուող Եղուարդ քաղաքի բնակիչները Արայի քիթը ներկայացնող գագաթնաքարը անուանում են Աքլորաքար, քանի որ այն լերան ամենաբարձր գագաթն է։

ՏեղադրութիւնԽմբագրել

Արայի լեռը կը գտնվուի Հայաստանի Կոտայքի եւ Արագածոտնի մարզերուն մէջ, մայրաքաղաք Երեւանէն 33 քմ. հիւսիս, Երեւան-Գիւմրի ճանապարհի աջ կողմը[4][2]։ Մօտակայ բնակավայրերէն են՝ Նոր Երզնկա, Զորաւան, Սարալանջ, Երնջատափ, Հարթաւան, Արտաշաւան, Սաղմոսավանք, Հովհաննավանք, Արփին եւ Մուղնի գիւղերն ու Եղուարդ քաղաքը[2][5]։ Լերան արեւմտահայերուն լանջի ստորոտը կը գտնուի «Դեմիրճեան խնձորի» այգիները։ Արեւմուտքէն սահմանակից է Քասաղ գետի կիրճին[6]։

ԲնաշխարհԽմբագրել

ԲուսականութիւնԽմբագրել

Արայի լեռը միւս լեռնաշղթաներուն հետ համեմատելով մեկուսի լեռ մըն է: Ան կը պարունակէ բնաշխարհի հարուստ գեղեցիկ աւազան։

Լերան վրայ կ'աճին 650 տեսակ անօթային բոյսեր, որոնք Հայաստանի բուսականութեան 20%-ը կը կազմեն:

Այս փոքր տարածքին մէջ կարելի է տեսնել Հայաստանի բուսականութեան գլխաւոր տիպերը՝ կիսանապատ, տափաստան, մարգագետնային տափաստան, անտառ եւ մարգագետին, բարձր խոտազգի մասեր, ժայռի եւ թմբի բուսականութիւն եւ տափաստանի թփուտներ։

Կենդանական աշխարհԽմբագրել

Արա լերան տարածքը հարուստ է կենդանական աշխարհով: Այստեղ կը բնակին բազմաթիւ թռչնատեսակներ, սողուններ, կրծողներ, ինչպէս նաեւ արջեր, գայլեր, աղուէսներ եւայլն:

ՊատահարներԽմբագրել

Արա լերան վրայ ամառնային բաւականին տաք եղանակային պայմաններուն հետեւանքով երբեմն կը յառաջանայ հրդեհներ:

Հակառակ որ լեռնագնացութեան տեսակէտէն Արա լեռը հեշտ յաղթահարելի բարձունք է՝ այնուամենայնիւ այն երբեմն տհաճ անակնկալներ կը մատուցէ:

2018 թուականի պատահարներԽմբագրել

28 Յունուար 2018-ի կէսօրին, հայ լեռնագնացներու խումբը բարձունքէն իջնելու պահուն գտնուած է խառնարանէն դէպի Ծաղկեվանք սրբատեղի տանող ժայռապատ սարալանջին տեղի ունեցած ձիւնահոսքի տարածքին մէջ: Համաձայն ՀՀ Արտակարգ իրավիճակներու նախարարութեան յայտարարած տեղեկութիւններուն, քաղաքացի մը կորսուելու եւ մէկ այլ լեռնագնացի վնասուելու մասին ահազանգ ստացած է ժամը 16:10-ին: Արայի լերան վրայ արշաւախումբը յայտնուած է ձիւնաբուքի մէջ. կայ մէկ զոհ:Արայի լերան վրայ կորսուած 22-ամեայ Հրաչեայ Յարութիւնեանը ստացած է մարմնական վնասուածքներ, քաղաքացիներէն մէկը՝ որ կենդանութեան նշաններ ցոյց չի տար. կան այլ տուժածներ եւս: Աւելի ուշ պատահարներուն մասին հաղորդագրութիւններ տարածող լրատուամիջոցի հրապարակումին համաձայն, խումբը կազմուած է 18 անձերէ, որոնցմէ 36-ամեայ Նայիրուհի Սիմոնեանը ձիւնահոսքի հետեւանքով զոհուած է, իսկ 38-ամեայ էտկար Նաւասարդեան mshyan.com/hy/ ողբերգական դէպք Արագածոտնի մարզին մէջ. 18 հոգիէ բաղկացած արշաւախումբը յայտնուած է ձիւնաբուքի տակ. կայ 1 զոհ, 1 վիրաւոր:

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. Յակոբեան Թ. Խ., Մելիք-Բախշեան Ստ. Տ., Բարսեղեան Հ. Խ., Հայաստանի եւ յարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկեան Լ. Գ.), Երեւան, «Երեւանի Համալսարանի Հրատարակչութիւն», 1986, էջ 389։
  2. 2,0 2,1 2,2 «Արայի լեռ (անգլերէն)»։ արտագրուած է՝ 26 Ապրիլ 2009 
  3. «Արա Գեղեցիկի հետքերով»։ արտագրուած է՝ 26 Ապրիլ 2009 
  4. «Կոտայք»։ արտագրուած է՝ 26 Ապրիլ 2009 
  5. «Արայի լեռ (անգլերէն)»։ արտագրուած է՝ 26 Ապրիլ 2009 
  6. «Արայի լեռ՝ Շամիրամի բարձրանալը (անգլերէն)»։ արտագրուած է՝ 26 Ապրիլ 2009 թ. 

Արտաքին յղումներԽմբագրել