Բացել գլխավոր ցանկը

Երուսաղէմ[5]՝ (եբր.՝ יְרוּשָׁלַיִםՅեղուշալ́աիմ, արաբերէն՝ القدس‎‎‎ ալ-Քուտս), հին մերձարեւելեան քաղաք, որ կը գտնուի Միջերկրական եւ Մեռեալ ծովերու ջրաբաժանման տեղը՝ 650 - 840 մ. բարձրութեան վրայ։ Աշխարհի հնագոյն քաղաքներէն մէկն է, անոր տարիքը 3500 տարիէ աւածի է։ Երուսաղէմ կը համարուի երեք կրօններու կեդրոն. մովսիսականութիւն, քրիստոնէութիւն, իսլամականութիւն։ Բնակչութիւնը՝ 865 721 մարդ (31 Դեկտեմբեր 2015)[2]։

Բնակավայր
Երուսաղէմ
եբր.՝ ירושלים
արաբերէն՝ القدس
Դրօշ Զինանշան
Flag of Jerusalem.svg Emblem of Jerusalem.svg

Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG
Երկիր Flag of Israel.svg Իսրայէլ[1]
Մայրաքաղաքն է Իսրայէլ
Երուսաղեմի քաղաքապետ Moshe Lion
Օրենսդրական մարմին Municipality of Jerusalem
Հիմնադրուած է մ.թ.ա. 45-րդ դար թ.
Մակերես 125,42 կմ²
ԲԾՄ 754 մետր
Բնակչութիւն 865 721 մարդ (31 Դեկտեմբեր 2015)[2]
Ժամային գօտի UTC+2
Հեռախոսային կոդ 2[3]
Փոստային ինդեքս 91000–91999[4]
Անուանուած է Shalim
Պաշտօնական կայք jerusalem.muni.il

Անցեալին Երուսաղէմը եղած է Հրէական թագաւորութեան մայրաքաղաքը, հիմա այն պաշտօնապէս կը հանդիսանայ Իսրայէլի հանրապետութեան մայրաքաղաքը եւ այնտեղ կը գտնուին բոլոր պետական կառոյցները, սակայն քաղաքի արեւելեան մասի վրայ Իսրայէլի գերիշխանութիւնը ճանչցուած չէ միջազգային հանրութեան զգալի մասի կողմէ։

Երուսաղէմի կարգավիճակըԽմբագրել

Ե՛ւ Իսրայէլը ե՛ւ Պաղեստինը Երուսաղէմը պաշտօնապէս կը նկատեն իրենց մայրաքաղաքը, չընդունելով մէկը միւսի այդպիսի իրաւունքը։ Իսրայէլի գերիշխանութիւնը քաղաքի արեւելեան մասի վրայ չէ ճանչցած ՄԱԿ-ը եւ միջազգային հանրութեան զգալի մէկ մասը։ Պաղեստինի վարչակազմի կառոյցներն ընդհանրապէս չեն եղած Երուսաղէմի մէջ։

Երուսաղէմի կարգավիճակը թէժ քննարկումներու նիւթ է։ ՄԱԿ ԳԱ-ի 1947 թ. Նոյեմբեր 29-ի համար 181 որոշումը, որ յայտնի է որպէս "Պաղեստինի բաժանման բանաձեւ", կ՛ենթադրէր, որ միջազգային հանրութիւնը՝ բրիտանական յանձնարարագիրէն (1948 մայիսի 15) ետք, իր ղեկավարութեան տակ կը վերցնէ Երուսաղէմի ապագան։

1950 թ. Իսրայէլը Երուսաղէմը մայրաքաղաք կը յայտարարէ։ Երուսաղէմի մէջ կը գտնուի Քնեսեթը (հրէական խորհրդարան) եւ բոլոր կառավարական եւ պետական կառոյցները։ 1950-1967 թթ., երբ արեւելեան մասը Յորդանանը կը գրաւէ, այդպիսի կարգավիճակ ունէր միայն քաղաքի արեւմտեան մասը։

1967 թ. եօթնօրեայ պատերազմի յաղթանակի որպէս արդիւնք Իսրայէլը կը վերահսկէ քաղաքի ամբողջ տարածքը, կը բաժանէ արեւելեան Երուսաղէմը Յորդանան գետի արեւմտեան ափէն եւ կը յայտնէ միաւորուած Երուսաղէմ իր գերիշխանութեան մասին։

Երուսաղէմի մասին օրէնքով (1980 թ., Յուլիս 30), Իսրայէլը Երուսաղէմը կը յայտարարէ, որպէս՝ իր միակ եւ անբաժանելի մայրաքաղաք։

ՄԱԿ-ը արեւելեան Երուսաղէմի միակողմանի միաւորումը չի ճանչնար։ Գրեթէ բոլոր պետութիւնները իրենց դեսպանատները տեղակայած են Մեծ Թել Աւիւի շրջանին մէջ, բացառութեամբ Պոլիվիայի եւ Փարակուայի, որոնց դեսպանատները տեղակայուած են Երուսաղէմի արւարձանին մէջ՝ Մեւասերեթ-Զիոն։

Դեռեւս 2000 թ. ԱՄՆ ծերակոյտը կ՛որոշէ ընդունիլ իր դեսպանատունը Երուսաղէմ տեղափոխելու մասին, սակայն ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը միշտ յետաձգած է այն։ Ներկային ԱՄՆ-ի դեսպանատունը կը գտնուի Թել Աւիւի մէջ, իսկ Երուսաղէմի մէջ կը գտնուի ԱՄՆ-ի Գլխաւոր Հիւպատոսութիւնը։

2006 թ. Օգոստոս 15-ին Քոսթա Ռիքայի կառավարութիւնը կը յայտարարէ իր դեսպանատունը Երուսաղէմէն Թել Աւիւ տեղափոխելու մասին, իսկ նոյն թուականի Օգոստոս 25-ին անոր օրինակին կը հետեւի նաեւ Սալվատորը։ Այս ձեւով ոչ մէկ պետութեան դեսպանատուն մնացած է Երուսաղէմիմէջ։

Արեւելեան Երուսաղէմի մէջ տեղակայուած են ԱՄՆ-ի եւ քանի մը այլ երկրներու հիւպատոսութիւններ, որոնք կապեր ունին նաեւ Պաղեստինի վարչակազմի հետ։

ԲնակչութիւնԽմբագրել

 
Տարի Բնակչութիւն
1525 4700 մարդ
1538 7900 մարդ
1553 12 384 մարդ
1562 12 650 մարդ
1800 8750 մարդ
1838 11 000 մարդ
1844 15 510 մարդ
Տարի Բնակչութիւն
1876 25 030 մարդ
1896 45 430 մարդ
1905 60 000 մարդ
1913 75 200 մարդ
1917 53 410 մարդ
1922 62 053 մարդ
1931 90 451 մարդ
Տարի Բնակչութիւն
1946 205 100 մարդ
1948 164 440 մարդ
1967 262 609 մարդ
1977 345 600 մարդ
1980 407 100 մարդ
1985 457 700 մարդ
1990 524 400 մարդ
Տարի Բնակչութիւն
1995 617 042 մարդ
2000 657 500 մարդ
2005 718 900 մարդ
2015 865 721 մարդ [2]

Երուսաղէմ՝ երեք կրօններու սրբավայրԽմբագրել

Երուսաղէմը բացարձակ այլ կարգավիճակ ունի որպէս մովսիսականութեան, քրիստոնէութեան եւ իսլամականութեան սրբավայր։ Հրէաներու համար սրբավայր կը նկատուի Տաճարի սարը, եւ անոր արեւմտեան պատը՝ «Լացի պատ»ը, մուսուլմաններու համար՝ վայելչագեղ մզկիթները, որոնք տեղակայուած են Տաճարի սարի վրայ (կրօնական ճարտարապետական համալիր Ալ-Համարամ ալ-Շարիֆ), իսկ բոլոր քրիստոնեաներու համար եկեղեցիները, տեղակայուած այնտեղ, ուր եղած է Քրիստոսը։

ՀամայնապատկերԽմբագրել

ԱղբիւրներԽմբագրել

Արտաքին յղումներԽմբագրել