Երուսաղէմ[5]՝ (եբր. יְרוּשָׁלַיִם Յեղուշալ́աիմ, արաբ. القدس‎‎ ալ-Քուտս), հին մերձարեւելեան քաղաք, որ կը գտնուի Միջերկրական եւ Մեռեալ ծովերու ջրաբաժանման տեղը՝ 650-840 մ. բարձրութեան վրայ։ Աշխարհի հնագոյն քաղաքներէն մէկն է եւ ունի աւելի քան 3500 տարուան պատմութիւն։ Երուսաղէմ կը համարուի երեք կրօններու կեդրոն մովսիսականութեան, քրիստոնէութեան եւիսլամութեան։

Քաղաք
Երուսաղէմ
եբր.՝ ירושלים
արաբերէն՝ القدس
Դրօշակ Զինանշան
Flag of Jerusalem.svg Emblem of Jerusalem.svg

Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG
Երկիր Flag of Israel.svg Իսրայէլ[1]
Երուսաղեմի քաղաքապետ? Moshe Lion?
Օրէնսդրական մարմին Municipality of Jerusalem?
Հիմնադրուած է՝ ՔԱ 4 հազարամեակ
Տարածութիւն 125,42 քմ²
ԲԾՄ 754 մեթր
Բնակչութիւն 919 438 մարդ (2018)[2]
Ժամային գօտի UTC+2
Հեռախօսային ցուցանիշ 2[3]
Փոստային ցուցանիշ 91000–91999[4]
Անուանուած է Shalim?
Պաշտօնական կայքէջ jerusalem.muni.il

Անցեալին Երուսաղէմ եղած է Հրէական թագաւորութեան մայրաքաղաքը, ներկայիս անիկա պաշտօնապէս կը հանդիսանայ Իսրայէլի հանրապետութեան մայրաքաղաքը եւ հոն կը գտնուին բոլոր պետական կառոյցները, սակայն քաղաքին արեւելեան մասին վրայ Իսրայէլի գերիշխանութիւնը չէ ճանչցուած միջազգային հանրութեան զգալի մասին կողմէ։

Երուսաղէմի կարգավիճակըԽմբագրել

Ե՛ւ Իսրայէլ ե՛ւ Պաղեստին Երուսաղէմը պաշտօնապէս կը նկատեն իրենց մայրաքաղաքը։ Իսրայէլի գերիշխանութիւնը քաղաքին արեւելեան մասի վրայ չէ ճանչցած ՄԱԿ-ը եւ միջազգային հանրութեան զգալի մէկ մասը։ Պաղեստինի վարչակազմին կառոյցները ընդհանրապէս չեն եղած Երուսաղէմի մէջ։

Երուսաղէմի կարգավիճակը թէժ քննարկումներու նիւթ է։ ՄԱԿ ԳԱ-ի 29 Նոյեմբեր 1947-ի համար 181 որոշումը, որ յայտնի է իբրեւ «Պաղեստինի բաժանման բանաձեւ», կ'ենթադրէր, որ միջազգային հանրութիւնը՝ բրիտանական յանձնարարագիրէն (15 Մայիս 1948) ետք, իր ղեկավարութեան տակ կը վերցնէ Երուսաղէմի ապագան։

1950-ին Իսրայէլ Երուսաղէմը մայրաքաղաք կը յայտարարէ։ Երուսաղէմի մէջ կը գտնուի Քնեսեթը (հրէական խորհրդարան) եւ բոլոր կառավարական եւ պետական կառոյցները։ 1950-1967 թուականներուն, երբ արեւելեան մասը Յորդանանը կը գրաւէ, այդպիսի կարգավիճակ ունէր միայն քաղաքին արեւմտեան մասը։

1967-ին եօթնօրեայ պատերազմի յաղթանակին իբրեւ արդիւնք Իսրայէլ կը վերահսկէ քաղաքին ամբողջ տարածքը, կը բաժնէ արեւելեան Երուսաղէմը Յորդանան գետի արեւմտեան ափէն եւ կը յայտարարէ, թէ միաւորուած Երուսաղէմ կը գտնուի իր գերիշխանութեան տակ։

Երուսաղէմի մասին օրէնքով (30 Յուլիս 1980), Իսրայէլ Երուսաղէմը կը յայտարարէ, իբրեւ՝ իր միակ եւ անբաժանելի մայրաքաղաքը։

ՄԱԿ-ը արեւելեան Երուսաղէմի միակողմանի միաւորումը չի ճանչնար։ Գրեթէ բոլոր պետութիւնները իրենց դեսպանատուները տեղակայած են Մեծ Թել Աւիւի շրջանին մէջ, բացառութեամբ Պոլիվիայի եւ Փարակուայի, որոնց դեսպանատուները տեղակայուած են Երուսաղէմի արուարձանին մէջ՝ Մեւասերեթ-Զիոն։

2000-ին ԱՄՆ ծերակոյտը կ'որոշէ ընդունիլ իր դեսպանատունը Երուսաղէմ տեղափոխել, սակայն ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը միշտ կը յետաձգէ զայն գործադրելը։ Ներկային ԱՄՆ-ի դեսպանատունը կը գտնուի Թել Աւիւի մէջ, իսկ Երուսաղէմի մէջ կը գտնուի ԱՄՆ-ի Գլխաւոր Հիւպատոսութիւնը։

15 Օգոստոս 2006-ին Քոսթա Ռիքայի կառավարութիւնը կը յայտարարէ իր դեսպանատունը Երուսաղէմէն Թել Աւիւ տեղափոխելու մասին, իսկ նոյն թուականի 25 Օգոստոսին անոր օրինակին կը հետեւի նաեւ Սալվատորը։ Այս ձեւով ոչ մէկ պետութեան դեսպանատուն կը մնայ Երուսաղէմի մէջ։

Արեւելեան Երուսաղէմի մէջ տեղակայուած են ԱՄՆ-ի եւ քանի մը այլ երկիրներու հիւպատոսութիւններ, որոնք կապեր ունին նաեւ Պաղեստինի վարչակազմին հետ։

Երուսաղէմ՝ երեք կրօններու սրբավայրԽմբագրել

Երուսաղէմ բացարձակ այլ կարգավիճակ ունի իբրեւ մովսիսականութեան, քրիստոնէութեան եւ իսլամականութեան սրբավայր։ Հրեաներու համար սրբավայր կը նկատուի Տաճարին սարը եւ անոր արեւմտեան պատը՝ «Լացի պատ»ը, իսլամաներուն համար՝ վայելչագեղ մզկիթները, որոնք տեղակայուած են Տաճարին սարին վրայ (կրօնական ճարտարապետական համալիր Ալ-Համարամ ալ-Շարիֆ), իսկ բոլոր քրիստոնեաներու համար՝ եկեղեցիները, տեղակայուած են հոն, ուր եղած է Քրիստոս։

ՀամայնապատկերԽմբագրել

ԱղբիւրներԽմբագրել

  1. archINFORM — 1994.
  2. אוכלוסייה ביישובים 2018, Population in the Localities 2018הלשכה המרכזית לסטטיסטיקה, 2019.
  3. http://dialcode.org/Asia/Israel/
  4. http://www.geopostcodes.com/Jerusalem
  5. Յովհաննէս Բարսեղեան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական եւ ուղղագրական տեղեկատու։ Երեւան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 51։ ISBN 99941-56-03-9 

Արտաքին յղումներԽմբագրել