Բացել գլխավոր ցանկը
Ամպերը Կարիբեան ովկիանոսի վրայ։
Ալիքներ ովկիանոսի ափին։
Ովկիանոսը եղանակի եւ կլիմայի ձեւաւորման ոյժ։
Աշխարհի ովկիանոսային ջուրերը ցուցադրող անիմացիոն պատկեր։ Երկրագունդը պարուրող ջուրի անընդհատ զանգուածը՝ Համաշխարհային Ովկիանոսը, բաժնուած է մի քանի հիմնական տարածքներու։ Հինգ ովկիանոսային բաժանումներն են. Խաղաղ, Կարիբեան, Հնդկական, Սառուցեալ եւ Հարաւային։ Վերջին երկուքը երբեմն կ'ընդգրկուին նախորդ երեքի մէջ։

Ովկիանոս (յունարէն՝ Ωκεανός, օկեա՛նոս), աղի ջուրի ահռելի զանգուած, ջրոլորտի հիմնական բաղադրիչը։ Երկրագունդի մակերեւոյթի մօտ 70%–ը (մօտ 361 միլիոն քմ²) ծածկուած է ովկիանոսով՝ ջրային անընդհատ զանգուածով, որ պայմանականօրէն կը տարաբաժնուի մի քանի հիմնական ովկիանոսներու եւ աւելի փոքր ծովերու։ Այս մակերեսի կէսէն աւելին ունի 3.000 մեթրէն աւելի խորութիւն։ Ովկիանոսային միջին աղիութիւնը կը կազմէ մօտ 3,5%, եւ գրեթէ ամբողջ ծովաջուրի աղիութիւնը իյնկած է 3,1% եւ 3,8%–ի միջեւ։

Արտերկրային ովկիանոսները կրնան բաղկացած ըլլալ քիմիական տարրերու եւ միացութիւններու լայն ցանկէն։ Արտերկրային մակերեւոյթի միակ հաստատուած կայուն լուծույթով մեծ մարմինները Տիտանի լիճերը, չնայած փաստեր կան արեգակնային համակարգին մէջ, այլ ովկիանոսներու գոյութեան մասին։ Տեսակաօորէն կ'ենթադրկուի, որ իրենց երկրաբանական պատմութեան սկիզբին Մարսը ու Վեներան ունեցաղ են մեծ ովկիանոսներ։ Մարսի ովկիանոսային վարկածը կ'ենթադրէ, որ Մարսի մակերեւոյթի մօտ երրորդ մասը ժամանակ մը ծածկուած եղած է ջուրով, չնայած Մարսի ջուրը այնքան ալ ովկիանոսային չէր եւ հնարաւոր է գոլորշիացած ըլլայ։ Այնպիսի միացութիւններ, ինչպիսի աղերն են եւ ամեակը խառնուած ջուրին յայտնի են որպէս ջուրի սառցակալման ջերմաստիճանը իջեցնող, որ հնարաւորութիւն կու տայ ջրային ռեսուրսերուն մեծ քանակութեամբ գոյութիւն ունենալ արտերկրային տարածքներուն մէջ ծովու ջուրի կամ սառոյցի տեսքով։

ԲաժանումԽմբագրել

Չնայած ընդունուած է տարանջատել ովկիանոսները, սակայն աղի ջուրի ամբողջութիւնը երկրագունդի վրայ կը կոչեն Համաշխարհային ովկիանոս։[1][2] Ջուրի մասնիկներու անընդհատ ազատ տեղաշարժը ունի ֆունդամնետալ նշանակութիւն ովկիանոսագիտութեան մէջ։[3]

Ովկիանոսներու բաժանման հիմք կը հանդիսանան հիմնականին մէջ, մայրցամաքները, արշիպելագները եւ այլ չափանիշներ։ Առաւել մանրամասն տեղեկատուութեան համար տես ներքեւի աղիւսակը։[2][4]

Տեղը Օվկիանոս Նշումներ
1 Խաղաղ ովկիանոս Կը սկսի Ասիայէն եւ Ովկիանիայէն մինչեւ Ամերիկա[4]
2 Կարիբեան ովկիանոս կը սկսի Ամերիկայէն մինչեւ Եւրասիա եւ Ափրիկէ
3 Հնդկական ովկիանոս Կ'ողողէ Հնդկական թերակղզիի ափերը եւ սահմանակից է Ափրիկէին եւ Աւստրալիոյ[4][5][6]
4 Հարաւային ովկիանոս Յաճախ կը համարուի Խաղաղ, Կարիբեան եւ Հնդկական ովկիանոսներու մէկ մասը,[2][7] որ կը շրջափակէ Անտարկտիդան։
5 Հիւսիսային Սառուցեալ ովկիանոս Յաճախ կը համարուի ծով, որ կը փակէ Արկտիկան եւ կ'ողողէ Հիւսիսային Ամերիկայի եւ Եւրասիոյ հիւսիսային ափերը։

Խաղաղ եւ Կարիբեան ովկիանոսները հասարակածով կը բաժնուին հիւսիսային եւ հարաւային մասերու։ Աւելի փոքր ջրային տարածքները կը կոչուին այլ կերպ, օրինակ ծով, նեղուց, ծոց եւ այլն։

Ֆիզիքական ԲնութագրիչներԽմբագրել

Ջրոլորտի ընդհանուր զանգուածը 1.400.000.000.000.000.000 տոննա է կամ 1.4×1021 քգ, որ կը կազմէ Երկրի ընդհանուր զանգուածի 0,023 տոկոսը։ Քաղցրահամ ջուրը 3 տոկոսէն ալ քիչ կը կազմէ, մնացածը աղի ջուրն է, որ կը գտնուի ովկիանոսներու մէջ։ Համաշխարհային ովկիանոսը 361 միլիոն քմ2 մակերեւոյթ ունի,[8] ծաւալը կը կազմէ մօտ 1,3 մլ քմ3, միջին խորութիւնը՝ 3790 մ, առաւելագոյն խորութիւնը՝ 10923 մ։[8] Համաշխարհային ծովային ջուրերու գրեթէ կէսը 3000 մ խորութիւն ունին։[1] Ովկիանոսները, որոնց խորութիւնը 200 մ ալ քիչ կը կազմէ, կը ծածկեն Երկրի մակերեւոյթի մօտ 66%։[9] Ասոնց մէջ չեն մտներ այն ծովերը, որոնք կապուած են Համաշխարհային օվկիանոսի հետ, ինչպիսի է օրինակ Կասպից ծովը։

Ջուրի կապտավուն գոյնը մի քանի բաղկացուցիչ նիւթերու արդիւնք է։ Հիմնական բաղկացուցիչներն են լուծուած օրգանական նիւթերը եւ քլորոֆիլը։[10]

Նաւաստիները եւ այլ ծովագնացներ զեկուցած են, որ ովկիանոսը յաճախ տեսանելի կը լուսարձակէ, որը գիշերը մղոններով կը տարածուի։ 2005 թ գիտնականները առաջին անգամ յայտարարեցին, որ անոնք ունին այս լուսարձակման վկայութիւնը՝ լուսանկար մը։[11] Ան հաւանաբար կ'առաջանայ կենսալուսարձակումէն։[12][13][14]

Գօտիներ եւ ԽորություններԽմբագրել

Հիմնական ովկիանոսային բաժանումները

Ովկիանոսագետները կը բաժանեն ովկիանոսը մի քանի գոտիներու կախուած ֆիզիքական եւ կենսաբանական պայմաններէն։ Պելագիկ գօտին կը նեռարէ բոլոր բաց ովկիանոսային տարածքները, եւ կրնայ բաժնուիլ իր հերթին ըստ խորութեան եւ լոյսի թափանցման։ Ֆոտիկ գօտին ընկած է ովկիանոսի մակերեւոյթէն մինչեւ 200 մեթր խորությժեամբ տարածքը։ Այս գօտիին մէջ, այն տարածքն է, ուր կրնայ տեղի ունենալ ֆոտոսինթեզ, եւ հետեւաբար ան ունի ամենամեծ կենսաբազմազանութիւնը։ Որովհետեւ բոյսերուն անհրաժեշտ է ֆոտոսինթեզ, այս մակարդակէն ներքեւ գտնուող կեանքի տեսակները ստիպուած սնունդ առած են կամ վերէն սուզուող նիւթերով (տես ծաւային ձիւն), կամ գտնել այլ էներգիայի աղբիւրներ, հիդրոթերմալ գազանցքները այսպիսի էներգիայի հիմնական աղբիւրներն են ափոթիկ գօտի մէջ (խորութիւնը 200 մթրէն ներքեւ)։ Ֆոտիկ գօտիի պելագիկ մասը կ'անուանեն էպիպելագիկ։ Ափոթիկ գօտիին մէջ, պելագիկ մասը կրնայ բաժնուիլ շրջաններու, որոնք ուղղահայաց իրար վրայ են դասաւորուած ըստ ջերմաստիճանի Մեզոպելագիկը ամէնավերին շրջանն է։ Անոր ներքեւի սահմանն կը հանդիսանայ ջերմային թռիչքի շերտը 12 °C ջերմաստիճանով, որ արեւադարձային գօտիներուն մէջ, սովորաբար իյնկած է 700-1000 մ խորութեան վրայ։ Յաջորդը բաթիպելագիկ շրջանն է՝ 10-4 °C միջակայքին մէջ, խորութիւնը սովորաբար կ'ըլլայ 700-1000 մ։ Աբիսալ դաշտի վերը կը գտնուի Աբիսալպելագիկ շրջանը, որուն ներքեւ սահմանը իյնկած է 6000 մ խորութեան վրայ։ Վերջին շրջանը կը պարունակէ խորը իջուածքներ, եւ կ'անուանուի հադալպելագիկ շրջան։ Ան կը տարածուի 6000-11000 մ միջակայքին մէջ եւ կը հանդիսանայ ովկիանոսի ամէնախոր գօտին։

Պելագիկ ափոթիկ գօտիներու հետ միասին կան նաեւ բենթիկ ափոթիկ գօտիներ։ Ատոնք կը համապատախանեն խորքային ծովու երեք ամէնախորը գօտիներուն։ Բենթիալ գօտին կը ծածկէ մայրցամաքային լանջը մինչեւ 4000 մ խորութիւնը։ Աբիսալ գօտին կը ծածկէ աբիսալ դաշտերը 4000 - 6000 մեթր միջակայքին։ Ատոնցմէ ներքեւ իյնկած է հադալ գօտին, որ կը համապատասխանէ հադալպելագիկ շրջանին եւ կը գտնուի ովկիանոսային իջուածքներուն մէջ։

Պելագիկ գօտին նաեւ կրնայ բաժնուիլ ենթաշրջաններու, ներիտիկ գօտի եւ ովկիանիկ գօտի։ Ներիտիկ գօտին կը ներառէ ջրային զանգուածները, որոնք իյնկած են մայրցամաքային շելֆերու վրայ, իսկ ովկիանիկ գօտին կը ներառէ ամբողջ մնացած բաց ջուրերը։ Ի հակադրութիւն, ծովափնեայ գօտին կ'ընդգրկէ մակընթացութեան ցածր եւ բարձր սահմաններու միջեւ իյնկած շրջանը եւ իրմէ կը ներկայացնէ ծովային եւ ցամաքային տարածքներու միջեւ անցումային շրջանը։ Այն յայտնի է նաեւ որպէս միջմակընթացային գօտի։

ՀետազոտութիւններԽմբագրել

Մեծ ստորջրեայ ձեւաւորումներու քարտէս (1995)

Նաւերով ճանապարհորդութիւնները ովկիանոսի վրայով սկսած են նախապատմական ժամանակներուն մէջ, իսկ ստորջրեայ ճանապարհորդութիւնները եւ հետազոտութիւնները հնարաւոր դարձած են միայն համեմատաբար վերջերս։

Ովկիանոսին մէջ, ամենախորը կէտն է Մարիանյան իջվածքը, որ կը գտնուի Խաղաղ ովկիանոսին մէջ, Հիւսիսային Մարիանեան կղզիներու մօտ։ Անոր առաւելագոյն խորութիւնն է 10 971 մ (±11 մեթր)։ Բրիտանական ծովային նաւ Չելենջեր II յայտնաբերած է այն 1951 թուականին եւ անուանած է անոր ամենախորը կէտը՝ "Չելենջերու անդունդ"։ 1960 թուականին երկու մարդկանց կողմէն կառավարվող «Trieste» բատիսկաֆը հասած է իջուածքի հատակին։

Ովկիանոսի խորքային մասերու մեծ մասը դեռեւս հետազոտուած եւ նոյնիսկ քարտեզագրված չէ։ 10 քիլոմեթրէն մեծ ձեւաւորումներու ընդհանուր պատկերը ստեղծուած է 1995 հիմնուելով մօտ իյնկած ովկիանոսի մակերեւոյթի գրավիտացիոն խանգարումներու վրայ։

ԿլիմանԽմբագրել

Համընդհանուր ջերմային շրջանառութեան քարտէս։ Կապոյտով նշուած են խորքային ջուրերու հոսանքները, իսկ կարմիրով՝ մակերեւութային հոսանքները

Ովկիանոսային հոսքերը մեծապէս կ'ազդեն Երկրի կլիմայի վրայ փոխանցելով ջերմութիւնը արեւադարձային գօտիին մէջ, բեւեռային շրջաններ, եւ կը տեղափոխեն ջերմ կամ սառը օդը եւ տեղումները ափամերձ շրջաններ, ուր քամիները կրնան ատոնք հասցնել ցամաքի ներքին մասերը։ Մակերեւութային ջերմութիւնը եւ քաղցրահամ ջուրերու հոսքերը կը ստեղծեն գլոբալ խտութեան գրադիենտ, որ եւ կը կառավարէ ովկիանոսի լայնածաւալ շրջանառութեան ջերմային մասը։ Ան կարեւոր դեր ունի բեւեռային շրջաններուն ջերմութեան մատակարարման մէջ, եւ հետեւաբար ծովային սառոյցի կարգաւորման մէջ։ Ջերմային շրջանառության փոփոխությունները զգալի ազդեցություն ունեն Երկրի ռադիացիոն հաւասարակշռութեան վրայ։ Որովհետեւ, ջերմային շրջանառութիւնը կը կարգաւորէ այն արագութիւնը, որմով որ խորքային ջուրերը կը հասնին մակերեւոյթին, այն կրնայ մեծապէս ազդել նաեւ մթնոլորտին մէջ, ածխաթթուի պարունակութեան վրայ։

Ջերմային շրջանառութեան վրայ, համընդհանուր տաքացման հնարաւոր ազդեցութիւններու մասին քննարկումը, տես ջերմային շրջանառութեան կանգնեցին մէջ։

Յաճախ կը նշուի, որ ջերմային շրջանառութեան պատճառով է, որ Արեւմտեան Եւրոպայի կլիման այդպիսի չափաւոր է։ Մէկ այլ կարծիք կը պնդէ, որ այդ բոլորովին այդպէս չէ, եւ Եւրոպայի կլիման տաք է, որովհետեւ ան կը գտնուի ովկիանոսային աւազանի քամհար ուղղութեան վրայ, եւ մթնոլորտային ալիքները կը բերեն տաք օդ դէպի հիւսիս մերձարեւադարձային շրջաններէն[15][16]։ Արկտիկական շուրջբեւեռային հոսանքը կը շրջապատէ մայրցամաքը, ազդելով տարածաշրջանի կլիմայի վրայ եւ կը միացնէ տարբեր ովկիանոսներու հոսանքները։

Եղանակի առաւել դրամատիկ ձեւերէն մէկը կ'առաջանայ ովկիանոսներու վրայ, այդ արեւադարձային ցիկլոններն են (նոյնպէս կ'անուանուին "թայֆուններ" եւ "փոթորիկներ", կախուած անոնցմէ, թէ ուր անոնք առաջացած են)։

ԿենսաբանութիւնըԽմբագրել

Ովկիանոսը էականօրէն կ'ազդէ կենսոլորտի վրայ։ Ովկիանոսային գոլորշիացումը, որպէս ջուրի շրջանառութեան փուլ, աղբիւր կը հանդիսանայ անձրեւներու մեծամասնութեան համար։ Ինչպէս նաեւ, ովկիանոսներու ջերմաստիճանը որոշիչ դեր ունի կլիմայի եւ քամիներու ձեւաւորման համար, որոնք ալ իրենց հերթին ազդում են կեանքի վրայ ցամաքին մէջ։ Կեանքը ովկիանոսի մէջ, զարգացած է ցամաքին մէջ, կեանքի առաջանալէն 3 միլիառ տարի առաջ։ Ովկիանոսի խորութիւնը եւ հեռաւորութիւնը ափէն խստօրէն կ'ազդէ բոյսերու եւ կենդանիներու կենսաբազմազանութեան վրայ տուեալ շրջանին մէջ։

Ովկիանոսային ծագման կեանքի տեսակներէն են՝

Տնտեսական ԱրժէքըԽմբագրել

Ովկիանոսները կարեւոր դեր ունին փոխադրութեան փոխադրումներու համար։ Որովհետեւ աշխարհի ապրանքներու մեծ մասը կը տեղափոխուի նաւերով։ Ովկիանոսները նոյնպէս կը հանդիսանան նաեւ ձկնորսական արդիւնաբերութեան հիմնական մատակարարման աղբիւր։ Առաւել զարգացած է ծովախեցգետիններու, ձկներու, կրաբերու եւ օմարներու արդիւնահանումը։[17]։

Հետաքրքիր ՓաստերԽմբագրել

  • Առաջին կին ովկիանոսագետը ազգութեամբ հայ, ֆրանսացի բնախոյզ Անիտա Կոնտին (Կարագոշեան) է։
  • «Համաշխարհային ովկիանոս» եզրը 17-րդ դարուն,առաջարկած է օգտագործել նիդերլանդացի աշխարհագրագէտ Բերնհարդուս Վարենիուսը։
  • Կարծիք յայտնուած է, թէ Ովկիանոս հատող առաջին հայը եղած է Մարտիրոս Երզնկացին։ Բիսկաեան ծովագնացներու հետ Կարիբեան ովկիանոսով նաւարկութիւն կատարած է Քրիստափոր Գոլոմբոսի օրինակով «նոր երկիրներ երթալու համար»։[18]
  • Ովկիանոսագրական առաջին արշաւախումբը սկսած է աշխատանքը 1872, Դեկտեմբեր 22–ին յատուկ սարքաւորուած «Չելենջեր» կորուետով։[19]
  • Ովկիանոսի ամենախոր իջուածքը՝ Մարիանեան իջուածքն է՝ 11022 մ։ Այնտեղ սուզուած են 1960 թուականին, շվեյցարացի Ժակ Պիկարին եւ ԱՄՆ ռազմածովային ոյժերու կապիտան Դոն Ուոլշին «Trieste» բատիսկաֆով եւ մնացած 12 վայրկեան։ 2012 թուականին, ստորջրեայ հետազոտութիւններու համար նախատեսուած յատուկ սարքով՝ «Deepsea Challenger»–որ սուզուած է հոլիվուդեան հանրահայտ ռեժիսոր Ջեյմս Քեմերոնը եւ մօտ երեք ժամ ուսումնասիրած եւ պատկերած է Մարիանեան անդունդի խորքերը։

Արտերկրային ՈվկիանոսներԽմբագրել

Այս պահուն Երկիրը միակ յայտնի մոլորակն է եւ միակը Արեգակնային համակարգին մէջ, որ ունի մեծ կայուն յեղուկ ջրի մարմիններ իր մակերեււյթի վրայ։ Այնուամենայնիւ, կ'ենթադրուի, որ միւս երկնային մարմինները նոյնպէս կրնան ունենալ մեծ ովկիանոսներ։

ՄոլորակներԽմբագրել

Գազային հսկաներ, Յուպիտերը եւ Սատուրնը, ըստ այսօրուան տուեալներու, չունին պինդ մակերեւոյթ, եւ ատոր փոխարէն ծածկուած են յեղուկ ջրածնի շերտով, այնուամենայնիւ անոնց երկրաբանութիւնը մինչեւ վերջ չէ ուսումնասիրուած։ Ատոր փոխարէն սառցէ հսկաներ, Ուրանը եւ Նեպտունը կրնան պարունակել հսկայական յեղուկ ջուրի օոկիանոսներ մթնոլորտի խորքին մէջ, սակայն այս մոլորակներու ներքին կառուցուածքը նոյնպէս բաւարար չէ ուսումնասիրուած։

Գիտական հանրութիւնը կը քննարկէ Մարս մոլորակի վրայ, անոր հիւսիսային կիսագունդին մէջ, անցեալին ովկիանոսի գոյութեան հնարաւորութիւնը, ինչպէս նաեւ թէ ինչ կրնար պատահել անոր հետ։ Վերջերս Մարս Էքսփլորեյշն Ռովեռ մարսագնացը հաստատեց այն փաստը, որ գոնէ մէկ վայրին մէջ, Մարսի վրայ եղած է երկարաժամկէտ պահպանուած ջրամբար, սակայն ատոնցմէ աւելին ոչ մէկ հաստատուած տեղեկութիւններ չկան։

Աստղագետները կը համարեն, որ Վեներան ունեցած է յեղուկ ջուր եւ հնարաւոր է նաեւ ովկիանոսներ իր պատմութեան վաղ ժամանակաշրջանին մէջ։ Եթէ նոյնիսկ ատոնք գոյութիւն ունեցած են, հետագային անհետացած են մակերեւոյթի փոփոխութիւններու հետեւանքով։

Բնական ԱրբանյակներԽմբագրել

Գիտնականները կը կասկածին, որ Տիտան եւ Եւրոպա, ու աւելի քիչ հաւանականութեամբ Կալիստո, Գանիմեդ[20] եւ Տրիտոն[21][22] արբանեակներու վրայ գոյութիւն ունի յեղուկ ջուրի համընդհանուր շերտ, որ կը բաժնէ կեղեւը մանտիայէն։ Կարծիք կայ, որ Իոյի վրայ գոյութիւն ունի մագմայի ովկիանոս։ Գեյզերներ գտնուած են Սատուրնի արբանեակ Էնցելադի վրայ, սակայն ատոնց առաջացման պատճառը դեռեւս պարզ չէ։ Միւս սառցէ արբանեակները նոյնպէս կրնան ունենալ ընդերքային ովկիանոսներ, կամ հնարաւոր է որ երբեւէ ունեցած են, եւ այժմ ատոնք սառցակալած են[20]։

Յեղուկ հիդրոկարբոնատներու հսկայական ծաւալի մարմիններ կան Սատուրնի Տիտան արբանյակի վրայ, չնայած անոնք այնքան մեծ չեն որպիսի կը համարուին ովկիանոսներ, սակայն երբեմն ատոնք կ'անուանեն լիճեր կամ ծովեր։ Կասսինի սարքի նախնական տուեալներով արբանեակի վրայ յայտնաբերուած էին միայն չորացած գետերու հուներ եւ ջրամբարներ, որոնք կը խօսէին այն մասին, որ Տիտանը կորցուցած էր իր մակերեւութայն յեղուկները։ Սակայն վերջերս կատարվուծ Կասսինիի մերձեցման ընթացքին, հստակօրէն պարզուեցաւ, որ Տիտանի վրայ գոյութիւն ունին յեղուկ հիդրոկարբոնատներու ջրամբարներ բեւեռային շրջաններուն մէջ։ Կարծիք կայ, որ Տիտանը ունի ընդերքային ջուրէն կազմուած ովկիանոս, որուն վերին շերտը խառնուած է հիդրոկարբոնատներու հետ։

Գաճաճ Մոլորակներ եւ Տրանսնեպտունային ՄարմիններԽմբագրել

Պատկեր:Սերեսի ներքին կառուցուածքը.png
Պատկերը ցոյց կու տայ Սերեսի հնարաւոր ներքին կառուցուածքը

Ըստ առկայ տուեալներու Սերեսի ընդերքին մէջ, ժայռային միջուկը շրջապատուած է սառոյցէն կազմուած մանտիայով եւ հնարաւոր է, որ ունի յեղուկ ջուրի ովկիանոս իր մակերեւույթի տակ[23][24]։

Մեծ տրանսնեպտունային մարմիններու մասին չկան բաւարար տեղեկութիւններ, որպէսզի կարելի ըլլայ ենթադրել անոնց ներքին կառուցուածքին մէջ, բաժանիչ շերտի գոյութիւնը, ուր կրնայ ըլլայ ովկիանոս, այնուամենայնիւ Պլուտոնի, Էրիսի, Սեդնայի եւ Օրկի ռադիոակտիւ տրոհման բնորդներ,[25] ցոյց կու տան, որ անոնք ունին ովկիանոսներ սառցէ կեղեւներու տակ, մօտ 100-180 կք հաստութեամբ[20]։

Արեգակնային Համակարգէն ԴուրսԽմբագրել

 
Ենթադրեալ պատկեր, ուր պատկերուած է մեծ արտերկրային արբանեակ մակերեւութային յեղուկ ովկիանոսով

Արեգակնային համակարգէն դուրս գտնուող որոշ մոլորակները եւ բնական արբանեակները կրնան ունենալ ովկիանոսներ, մինչեւ իսկ հնարաւոր է, որ ատոնք ըլլան ջրային ովկիանոսներ, ինչպէս այդ Երկրի վրայ է։ Ատոնք երկրանման մոլորակներ են, որոնք կը գտնուին բնակելի գօտիին մէջ կամ ինչպէս այդ կ'անուանուի «Յեղուկ ջուրի գօտիին մէջ»։ Սակայն ատոնց վրայ ովկիանոսներու գոյութեան վերջնական ճշգրտումը չափազանց դժուար է եւ ոչ հաւաստի, նոյնիսկ սպեկտրային ուսումնասիրութիւններու օգտագործմամբ։

Տեսական ձեւերու կիրառմամբ ենթադրուած է, որ մեծ հաւանականութեամբ GJ 1214 b մոլորակի զանգուածի մօտ 75%-ը կը կազմէ հազվագիւտ սառոյց VII[26]։

Բոլոր միւս հնարաւոր թեկնածուներու մասին խոսակցութիւնները հիմնվուծ են զուտ ենթադրութիւններու վրա՝ անոնց զանգուածէն եւ բնակելի գօտիին մէջ, դիրքէմ ելլելով ընդգրկել, այնուամենայնիւ անոնց կառուցուածքի մասին չափազանց քիչ տեղեկութիւններ կան։ Որոշ գիտնականներ կ'ենթադրեն, որ Կեպլեր-22b-ն «ովկիանոսանման» մոլորակ է[27]։ Առաջարկուած է բնորդ, ըստ որուն Գլիսէ 581 d-ն կրնայ ունենալ մակերեւութային ովկիանոս։ Գլիսէ 436 b-ն կ'ենթադրուի, որ ունի "տաք սառոյցի" ովկիանոս[28]։ Արտերկրային արբանեակները որոնք կը պտտին բնակելի գօտիին մէջ, գտնուող գազային հսկաներու շուրջ նոյնպէս տեսականօրէն կրնան ունենալ մակերդւութային ովկիանոսներ։

Այցելեցէք ՆաեւԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 "Distribution of land and water on the planet". UN Atlas of the Oceans
  2. 2,0 2,1 2,2 «Ocean»։ Sciencedaily.com։ արտագրուած է՝ 8-11-2012 
  3. Spilhaus Athelstan F. (July 1942)։ «Maps of the whole world ocean»։ 32 (3)։ American Geographical Society։ էջեր 431–5 
  4. 4,0 4,1 4,2 «Pacific Ocean - University of Delaware»։ Ceoe.udel.edu։ արտագրուած է՝ 8-11-2012 
  5. «Indian Ocean - Wikipedia, the Free Encyclopedia»։ Wikipedia.org։ արտագրուած է՝ 8-11-2012 
  6. «Indian Ocean -- Britannica Online Encyclopedia»։ Britannica.com։ արտագրուած է՝ 8-11-2012 
  7. «Limits of Oceans and Seas, 3rd edition»։ International Hydrographic Organization։ 1953։ արտագրուած է՝ 7 February 2010 
  8. 8,0 8,1 Աշխարհի ովկիանոսները ու ծովերը
  9. Խորը ծովային ձուկերը
  10. Paula Գ. Քոբլ «Ծովային օպտիկական կենսաերկրաքիմիան. Ովկիանոսի գոյնի քիմիական բաղադրութիւնը»
  11. Ռոբերտ Ռոյ Բրիտ «Ովկիանոսի առեղծվածային լուսարձակումը ապացուցուած է արբանյակային լուսանկարներուն մէջ»
  12. Լուսարձակուած ծով
  13. Ծովու լուսարձակումը տիեզերքից
  14. Էմի Քեյսի «Անհաւանական լուսարձակուող ջրիմուռները»
  15. Սիգեր Ռ. (2006)։ «Եւրոպայի փափուկ կլիմայի պատճառը»։ Ամերիկան Սայենթիսթ 
  16. Ռեյնս եւ Հակինեն (2003)։ «Արդեօք ջերմութեան տեղաշարժը դէպի հիւսիսային ատլանտիկա կարեւոր չէ՞ Եւրոպայի կլիմայի համար»։ ԱԵՕՀ նորութիւններ 
  17. «Ազգային ովկիանոսային եւ մթնոլորտային վարչութիւն - Օվկիանոս»։ Noaa.gov։ արտագրուած է՝ 8-11-2012 
  18. Վ, Յակոբեան, «Մարտիրոս Երզնկացու ճանապարհորդական նոթերը», ՀՍԽՀ ԳԱ տեղեկագիր №6, 1957
  19. Յու. Բոգդանով, Պ. Կապլին, Ս. Նիկոլան, «Ովկիանոսի ծագումն ու զարգացումը», Մոսկուա, 1978 (ռուս.)
  20. 20,0 20,1 20,2 Հասման Հ., Սոլ Ֆրանկ, Սփուն Թիլման (Նոյեմբեր 2006)։ «Արտաքին մոլորակներու արբանեակներու եւ մեծ տրանսնեպտունային մարմիններու անդրմակերեւութային ովկիանոսները եւ խորքային կառուցուածքը»։ Իկարուս 185 (1): 258–273։ Bibcode:2006Icar..185..258H։ doi:10.1016/j.icarus.2006.06.005 
  21. Կաղապար:Cite encyclopedia
  22. Խավյեր Ռուիս (Դեկտեմբեր 2003)։ «Տրիտոնի հնարաւոր ներքին ովկիանոսի ջերմութեան հոսքը եւ խորութիւնը»։ Իկարուս 166 (2): 436–439։ Bibcode:2003Icar..166..436R։ doi:10.1016/j.icarus.2003.09.009 
  23. ՄակԿորդ Թոմաս Բ. (2005)։ «Սերես. Էվոլիւցեան և այժմյան վիճակը»։ Գեոֆիզիկական հետազոտութիւններու ամսագիր 110 (E5): E05009։ Bibcode:2005JGRE..11005009M։ doi:10.1029/2004JE002244 
  24. Կաստիլո-Ռոջես Ջ. Ս.; ՄակԿորդ, Թ. Բ.; և Դևիս, Ա. Գ (2007)։ «Սերես. Էվոլիւցեան եւ այժմեան վիճակը» (PDF)։ Լուսնային եւ մոլորակայնի գիտութիւն։ XXXVIII: 2006–2007։ արտագրուած է՝ 2009 թ․ Յունիսի 25 
  25. «Ներքին կառուցուածքը»։ pluto.jhuapl.edu — ՆԱՍԱ-ի New Horizons առաքելութեան կայքը։ Ջոն Հոփկինսի կիրառական ֆիզիկայի համալսարան։ 2007։ արտագրուած է՝ 2007-03-29 
  26. Դևիդ Ա. Ագուիլար (2009-12-16)։ «Աստղագետները գտել են սուպեր-Երկիր, օգտագործելով սիրողական տեխնոլոգիաներ»։ Աստղաֆիզիկայի Հարվարդի-Սմիթսոնեան կեդրոն։ արտագրուած է՝ 23 հունվար 2010 
  27. Աբել Մենդես Տորես (2011-12-08)։ «Էկզոմոլորակներու մասին նորութիւններ Առաջին Կեպլերու գիտական համաժողովի ժամանակ»։ Պուերտո Ռիկոյի համալսարանի Բնակելիութեան լաբորատորիա 
  28. Ֆոքս Մեգի (16 Մայիս 2007)։ «Տաք "սառոյցը" կրնայ ծածկել վերջերս յայտնաբերուած մոլորակը»։ Ռոյտերս։ արտագրուած է՝ 18 Մայիս 2012