Թենիս, թորթ կոչուող խաղահրապարակում, գնդաթիի եւ գնդակի օգնութեամբ խաղցուող մարզախաղ։

Թենիսի դաշտ

ԿանոններըԽմբագրել

Խաղի մասնակիցները կ'աշխատին գնդակի մէկ հարուածով՝ գնդակը ղրկել մրցակիցի կիսադաշտը, որ մրցակիցը չկարողանայ զայն վերադարձնել։ Խաղին կը մասնակցին թէ՛ տղամարդիկ, թէ կանայք։ Անոնք կը մրցին մենախաղերու մէջ, զուգախաղերու մէջ եւ խառն զուգախաղերու։

Մրցակիցները՝ գնդակը խաղի մէջ կը մտցնեն յաջորդաբար։ Գնդակը խաղի մէջ մտնելէ յետոյ կը սկսի պայքարը միաւորի համար։ Մարզիկը կարող է երկու անգամ փորձել գնդակը ցանցի վրայով ղրկել հակառակորդի կիսադաշտին սկզբնահատուածի՝ անկիւնագծով իր հակադիր մասը։ Դէպի մրցակցի կիսադաշտ եկող գնդակը անհրաժեշտ է վերադարձնել մրցակցին՝ թոյլ չտալով, որ այն մէկ անգամով աւելի դպի գետին։ Գնդակը կարելի է վերադարձնել նաեւ՝ չդպելով գետին։

Եթէ մարզիկներէն մէկը սխալի, ապա մրցակիցը կը ստանայ 15 կէտ։ Նոյնը կրկնուելու դէպքին մէջ հաշիւը կը դառնայ 30-0, եւս մէկ յաղթութեան՝ կ'արձանագրուի մէկ ընդհանուր յաղթանակ։ Եթէ խաղի հաշիւը դառնայ 40-40, ապա յաղթանակը կը շնորհուի 2 անընդմէջ յաղթութիւն տանող մարզիկին եւ այսպէս շարունակ։ Տղամարդիկը մրցապայքարի Մեծ սաղաւարտի մրցոյթին մէջ, ընդհանուր յաղթանակը կը տրուի 5-րդ յաղթութեանը առաջինը հասած մարզիկին կամ զոյգին։ Կանանց մրցումներուն մէջ յաղթանակը կը տրուի 3-րդ յաղթութեանը առաջինը հասնողին։ Խաղափուլը շարունակելու համար պէտք է խաղալ ոչ պակաս, քան 6 խաղ եւ մրցակցի նկատմամբ հասնիլ ոչ պակաս, քան 2 խաղի առաւելութեան։ Խաղերու 6։6 հաշուի դէպքին մէջ կը խաղցուի լրացուցիչ վաղ՝ թայ-պրեք (անգլերէն` tie-break)։

ԳնդակըԽմբագրել

Թենիսի գնդակը ունի 57,6 կրամ ծանրութիւն եւ 6,51 սանդիմեթր տրամագիծ։

Գնդակը պատրաստուած է ռետինէ եւ պատուած է խաւոտ թաղիքով։ Գոյնը կ'ըլլայ ճերմակ կամ դեղին։ 1972-ին հեռուստատեսութեան համար կը գործածուի առկայծող դեղին գոյնը։ Թենիսի գնդակը կը ճանչցուի մակերեսէն առնուած իւրատեսակ փակ կորագծի շնորհիւ։

ՔորդըԽմբագրել

Քորդը (անգլերէն court, լատիներէն cohors, ցանկապատուած տեղ) 40x20 մեթր չափերու սինթետիկ ծածկոյթով, կաւաւազով կամ կանաչով ծածկուած եւ նշագծուած թենիսի խաղահրապարակ է։ Բուն խաղահրապարակի երկարութիւնը 23.77 մ. (26 յարդ) է, լայնութիւնը մէկ խաղցողի համար 8.23 մ. (9 յարդ) է, զոյգերով խաղալու դէպքին` 10.97 մ. (12 յարդ)։ Խաղահրապարակը մէջտեղը ձգուած ցանցով կը կիսուի երկու հաւասար մասերու։ Ցանցի մէջտեղէն բարձրութիւնը 91 սմ. է, եզրերը աւելի բարձր են՝ 106 սմ.։[1]

Թենիսի ՊատմութիւնըԽմբագրել

Առաջին անգամ իսկական (թագաւորական թենիս) սկսած են խաղալ 19-րդ դարու կէսերուն՝ Ֆրանսայի մենաստաններուն մէջ։ Մեծ Բրիտանիայի 19-րդ դարու 60-ական թուականներու կէսերուն թենիսը լայն տարածում ստացաւ։ Այդպէս յայտնուեցաւ լաուն-թենիսը (Անգլերէն` lawn մարգագետին)։

Ներկայիս աշխարհի ուժեղագոյն թենիսի մարզիկներու մեծ մասը արհեստավարժերն են։ Աշխարհի մէջ եղած են մեծ մրցանակային հիմնադրամով մրցախաղեր։ Թենիսի գլխաւոր մրցաշարերն են ԱՄՆ-ի, Ֆրանսայի, Աւստրալիոյ բաց առաջնութիւնները, ինչպէս նաեւ Ուիմպլտոնի մրցախաղը։ Այս առաջնութիւններուն բոլորը կը կազմեն «Մեծ սաղաւարտի» մրցաշարը։ Թենիսի ամենահեղինակաւոր մրցաշարերէն Տեւիսի գաւաթը կը կազմէ ամենամեայ առաջնութիւնը, որուն աշխարհի առաջնութեան համար ունի եւ հիմնադրուած է 1900 թուականին։

Հայաստանի առաջին անգամ թենիսի պաշտօնական մրցումներ արձանագրուած են 1924 թուականին:

ԱղբիւրներԽմբագրել

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երեւան 2009, էջ 316:

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. Միքայել Իսպիրյան, Վահրամ Առաքելյան, Մարզական հանրագիտարան, Երեւան, 2007, էջ 128-129։