Կլիմայական Փոփոխութիւններ

Կլիմայական փոփոխութիւնը կրնայ նկարագրուիլ իբրեւ դանդաղ եւ ներդաշնակ փոփոխութիւն, որ կ՚ազդէ երկրագունդի կլիմային: Ան առաջացած է մարդոց գործունէութիւններէն եւ կը սպառնայ բնութիւնը եւ մարդկային ցեղը: Աշխարհի ջերմաստիճանը կ՝աւելնայ բնութեան ընդհարումներով: Կլիմայի փոփոխութեան սպառնալիքը կը գերազանցէ համաշխարհային պատերազմի հեռանկարը։[1][2]

Կլիմայական փոփոխութիւններու պատճառներԽմբագրել

Մարդոց գործունէութիւնները կը պատճառեն ջերմանոցի կազերու արտադրում, որոնք կը ստեղծեն մեր մոլորակին գերջերմացումը, այսինքն երկրի ջերմաստիճանը վտանգաւոր կերպով կը բարձրանայ։[3]

Ի՞նչ է եւ ի՞նչպէս կը ստեղծուին Ջերմանոցի կազերըԽմբագրել

Ջերմանոցի կազերը գործարկութիւն մըն են․ երկրի մթնոլորտի ջերմութիւնը կը կեցնեն։ Երկրի կեանքը կախում ունի արեւի զօրութենէն։ Արեւի զօրութիւնը կ՛անցնի երկրագունդի մթնոլորտէն դէպի մակերես, ապա կը քաշուի, կը հաւաքուի դէպի վեր իբրեւ կասկարմիր տաքութիւն։[4]

Ի՞նչ է գիտնականների կարծիքըԽմբագրել

 
Ջերմաստիճանի փոփոխութիւնը վերջին 50 տարիներուն

Մոլորակին կլիման տեւաբար կը փոխուի։ Վերջին 650․000 տարիներուն երկրագունդը ապրած է եօթը սառցային առաջացման եւ նահանջի շրջաններ (սառոյցներու լուծում)․ վերջին տարիներուն ամենահին սառնալեռը, 11․700 տարեկան, սպառնալիքի տակ է, արդէն սկսած է անոր լուծումը։

Կլիմայական փոփոխութիւնը կը վերագրէ փոքր տարափոխութիւններ երկրագունդին ուղղեծիրին, որոնք կը փոխեն արեգակին զօրութիւնը, զոր մեր երկիրը կ՚ընդունի։

Գիտական ապացոյցը կլիմայական փոփոխութեան համար աներկդիմի է։[1][5]

ԱպացոյցներԽմբագրել

Երկրագունդի ջերմաստիճանի բարձրացումըԽմբագրել

Երկրագունդին մակերեսին միջին ջերմաստիճանը աճած է 1.62 (degrees Fahrenheit․0.9 degrees Celsius) սկսեալ 19 հարիւրակէն։ Ամենակարեւոր պատճառը բնածուխի երկթթուակի բարձրացումն է եւ մարդոց ստեղծած բխումները մթնոլորտին մէջ։[6]

Մոլորակին ջերմաստիճանը աւելի շատ աւելցած է վերջին 35 տարիներուն ընթացքին։ 2016 թ․ ամենատաք տարին կը սեպուի․ Երկրին տաքութիւնը վտանգաւոր կերպով բարձրացաւ։[7]

Ովկիանոսի ջերմացումըԽմբագրել

Ովկիանոսները ամենաշատ ջերմութիւնը կը ծծեն, կը քաշեն․ ատիկա 1969 թուականէն սկսեալ կը զգացուի, կ՛երեւի 700 մեթրէն (2,300 feet)։[1]

Սառցային առանձնացումԽմբագրել

Սառցայինները կ՛առանձնանան ամբողջ երկրագունդին վրայ, մէջը հաշուած Ալպիան, Հիմալայեան, Անդէս, Ռոքիս, Ալասգայի եւ Ափրիկէի լեռնաշղթաներն ու լեռները։

Ծովու մակերեսը կը բարձրանայԽմբագրել

Վերջին դարուն ծովու մակերեսը բարձրացած է 203,2 միլիմեթր (8 inches)։ Իսկ վերջին երկու դարերուն ընթացքին ծովու մակերեսի բարձրացումը կրկնուած է եւ ամէն տարի այս երթը կ՚արագանայ։

Կլիմայական փոփոխութիւններու հետեւանքներԽմբագրել

 
Ջուրի ջերմ հոսանքներուն փոփոխութիւնները

Սառերու լուծումը եւ ծովուն մակարդակի բարձրացումԽմբագրել

Կլիմայական փոփոխութիւնը կ՚ազդէ ամբողջ Երկիրը։ Բեւերային շրջանի սառոյցը կը հալի եւ ծովի մակերեսը կը բարձրանայ։ Այսպէս շատ կղզիներ կ՛անհետանան, ջուրով կը ծածկուին եւ մարդիկ կը գաղթեն։

Երբ ջուրը շատ կը տաքնայ, կը ծաւալի։ Միաժամանակ մեր երկրագունդին գերջերմացումը կ՛առաջացնէ երկու բեւեռներուն սառակոյտերու փլուզում եւ սառնալեռներուն ծաւալում:

Վերոնշեալներուն պատճառով, ծովու ջուրի մակերեսը կը բարձրանայ եւ իբրեւ հետեւանք` ողողումներ, ջրհեղեղներ, մասնաւորաբար ծովեզերեայ շրջաններու մէջ եւ մերձակայ դաշտերու փաղաղութիւն:[5][8]

ԳաղթԽմբագրել

Մեծ թիւով կենդանիներ կը ստիպուին տեղափոխուիլ դէպի նոր տարածութիւններ եւ վտանգի մէջ կը գտնուին։ Նոյնպէս մարդիկ․ ներգաղթ կամ՝ արտագաղթ։

Եղանակի ծայրայեղ փոփոխութիւններէն կը ստեղծուին երաշտի պայմաններ եւ անձրեւի տեղումներ։

Կլիմայական փոփոխութենէն, ա՛լ աւելի կ՛ազատուի երկթթուակ բնածուխը եւ մոլորակի ջերմաստիջանը կը բարձրանայ։[8]

Բնութեան ծայրայեղ երեւոյթներ եւ անձրեւներուն տեղափոխութիւնԽմբագրել

Վերջին տարիներուն բնութեան ծայրայեղ փոփոխութիւնները յաճախակի են: Անոնք ողողումներ եւ ջրհեղեղներ առաջացնելէ զատ, նաեւ կ՛ազդեն ջուրին որակին նուաստացման եւ ամենամտահոգիչը՝ կարգ մը շրջաններու մէջ ջուրի աղբիւրներու սախմանափակման:[9]

Նոր հիւանդութիւններԽմբագրել

Ան կրնայ մարդոց առողջութեան ազդել։ Նոր հիւանդութիւններ կը յատնուին, որոնք աւելի վտանգաւոր են, որովհետեւ այս կլիմայական փոփոխութիւնները այլեւս անակնկալօրէն կը յատնուին աշխարհի բոլոր անկիւններուն մէջ եւ ծայրաստիճան կ՚ազդեն բնութեան երեւոյթներուն բնականոն ընթացքին:

Զգացուած է թէ մեծ թիւով մահերու պատճառը կապուած է ջերմաստիճանի բարձրացումով եւ ջուրի միջոցաւ վարակիչ հիւանդութիւններու տարածման:[10][1][8]

Ընկերային եւ տնտեսական անդրադարձԽմբագրել

Այս փոփոխութիւնները լուրջ անդրադարձ կ՛ունենան մարդուն առողջութեան եւ կառոյցներուն վրայ։ Նիւթական մեծ վնասներ կ՛առաջացնեն տնտեսութեան եւ հասարակութեան ոլորտներէն ներս:

Հողագործութիւնը, անտառապահութիւնը, ուժանիւթը եւ զբօսաշրջիկութիւնը ուղղակի կ՛ազդուին եւ կը տուժեն կլիմայական այս փոփոխութիւններէն:

1980-2011 թուականներուն, ողողումներուն պատճառաւ 5,5 միլիոն մարդ վնաս կրեց եւ 90 պիլիոն եւրօ նիւթական վնասներ եղան:[4]

Հետեւանքները Եւրոպայի մէջԽմբագրել

Հարաւային եւ կեդրոնական Եւրոպայի երկիրները ալ աւելի յաճախ կը տուժեն կիզիչ ամառներէն (անպատրաստ են տակաւին դիմագրաւելու), անտառներու հրդեհղներէ եւ երաշտէ:

Ջուրի պակասը զգալի է Միջերկրականի աւազանի երկիրներուն մէջ:

Հիւսիսային Եւրոպան կ՛ընդունի մեծաքանակ անձրեւներ, հետեւաբար ողողումները ձմրան եղանակին կը շատնան:[11]

Հետեւանքները զարգացած երկիրներուն մէջԽմբագրել

 
Սառերու լուծումը․ մեծ Արջը անհետացման վտանգի մէջ կը գտնուի

Աղքատ երկիրները անմիջականօրէն կ՛ազդուին կլիմայական փոփոխութիւներէն, որովհետեւ այդ երկիրներուն բնակիչները կախեալ են իրենց շրջապատէն, բնութենէն: Այդ պատճառով կ՛արտագաղթեն դէպի զարգացած երկիրներ, որոնց կառոյցները անբաւարար են ընդունելու այդ մեծ հոսքը։ Հետեւաբար կ՛առաջանան ընկերային, հասարակական լուրջ խնդիրներ։ [1][11]

Վայրի կենսահարստութեան վտանգըԽմբագրել

Կլիմայական փոփոխութիւները կը վտանգեն երկրագունդի վայրի կենսահարստութիւնը եւ բուսականութիւնը: Բազմաթիւ բոյսեր եւ կենդանիներ կը պայքարին դիմագրաւելու համար այս կացութիւնը:

Ցամաքի եւ ջուրի տեսակներ նոր շրջաններ կը տեղափոխուին: Իսկ շատեր անհետանալու վտանգի տակ են:[10][11]

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Կլիմայի փոփոխութեան սպառնալիքը գերազանցել է միջուկային պատերազմի հեռանկարը, Ալիք օրաթերթ,22 Հոկտեմբերի 2019 Եւր. Միութեան« Κλιματική αλλαγή»,կլիմայական փոփոխութիւն
  2. Եւր. Միութեան« Κλιματική αλλαγή»,կլիմայական փոփոխութիւն (յուն.)
  3. գերջերմացումը,«Global warming»(անգլերէն)
  4. 4,0 4,1 Մենք կ՛ապրինք Ջեռմանոցի կազերին մէջ,«We Live in a Greenhouse»NASA, (անգլերէն)
  5. 5,0 5,1 Կլիմայական փոփոխութիւն,«CLIMATE CHANGE»(անգլերէն)
  6. Կլիմայական փոփոխութիւն։Ի՞նչպէս գիտենք, «Climate Change: How Do We Know?»,(անգլերէն)
  7. Կլիմայի մասին գագանթաժողով, օրաթերթ Արարատ, 2015-12-01
  8. 8,0 8,1 8,2 Յունաստանի Դրամատուն, Կլիմայական փոփոխութիւն եւ առողջութիւն,«ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ» PDF (յուն.)
  9. Ի՞նչ է կլիմայական փոփոխութիւնհ, պարզ ուղղեցոյց,16 January 2020, «What is climate change? A really simple guide»(անգլերէն)
  10. 10,0 10,1 կլիմայական փոփոխութիւններու հետեւանքներ, «Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής»https://ec.europa.eu/clima/change/consequences_el
  11. 11,0 11,1 11,2 WWF Կլիմայական փոփոխութիւններ, պատճառներ եւ հետեւանքներ (յուն.) [1]