Հաննահ Արէնտդ

Ճոհանա «Հաննա» Արէնտթ[11] (անգլերէն՝ Johanna "Hannah" Arendt,[12] 14 Հոկտեմբեր, 19064 Դեկտեմբեր, 1975), գերմանացի եւ հրեայ-ամերիկացի քաղաքագէտ-տեսաբան։ Կոչուած է նաեւ փիլիսոփայ, սակայն չէ ընդունած այդ տիտղոսը[13][14]: Եւրոպայէն փախուստ տուած է Հոլոքոսթին պատճառաւ, դառնալով Ամերիկացի եւ ստանալով Ամերիկեան հպատակութիւն: Իր փիլիսոփայական գործը կը կեդրոնանայ ընկերաբանութեան վրայ, ինչպէս նաեւ ժողովրդապետութեան, իշխանութեան եւ ամբողջատիրականութեան։

Հաննահ Արէնտդ
անգլերէն՝ Hannah Arendt
Hannah Arendt auf dem 1. Kulturkritikerkongress, Barbara Niggl Radloff, FM-2019-1-5-9-16.jpg
Ծննդեան անուն գերմաներէն՝ Johanna Arendt
Ծնած է 14 Հոկտեմբեր 1906(1906-10-14)[1][2][3][…]
Ծննդավայր Lindener Marktplatz 2 (Hannover), Հանովըր, Պրուսիոյ թագաւորութիւն, Գերմանական կայսրություն
Մահացած է 4 Դեկտեմբեր 1975(1975-12-04)[1][3][4][…] (69 տարեկանին)
Մահուան վայր 370 Riverside Drive, Մենհեթըն, Նիւ Եորք, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[5]
Քաղաքացիութիւն Flag of Germany (1935–1945).svg Գերմանիա[6]
Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[7][6]
Մայրենի լեզու գերմաներէն
Կրօնք Յուդայականութիւն
Ուսումնավայր Հայտելպըրկի Համալսարան
Ֆրայբուրգի համալսարան?
Մարբուրգի համալսարան?
Ազդուած է Էդմունդ Հուսերլ?[8], Կառլ Յասպերս?[8], Մարտին Հայդեգեր?, Էդմոնդ Բերկ?, Ժիլպերթ Քէյթ Չեսթըրթըն, Շառլ Լուի Մոնտեսքիո?, Ալեքսիս դը Տոկվիլ?, Բենիամին Վալտեր?, Հանս Ջոնաս?, Յիսուս, Իոհան Դունս Սկոտ?, Նիքոլօ Մաքիաւէլլի, Պղատոն, Կարլ Մարքս?, Սոկրատ, Ֆրանց Քաֆքա, Օգոստինոս Երանելի?, Կարլ Շմիդտ?, Պողոս առաքյալ?, Իմանուիլ Կանտ?, Արիստոտէլ եւ Սյորեն Կիերկեգոր?
Երկեր/Գլխաւոր գործ The Origins of Totalitarianism?[9], The Human Condition?[9], Այքմանը Երուսաղեմում?[9], Հեղափոխության մասին?[9] եւ Rahel Varnhagen?
Մասնագիտութիւն փիլիսոփայ, պատմաբան, գրագէտ, քաղաքագէտ, ակնարկագիր, համալսարանի դասախօս, ընկերաբան, հեղինակ, քաղաքական տեսաբան
Աշխատավայր Փրինսթոնի համալսարան?
Հիւսիսարեւմտեան Համալսարան
Ուեսլեական համալսարան?
Քալիֆորնիոյ Համալսարան, Պըրքլի
Շիքակոյի համալսարան
Եէյլի համալսարան
Քոլումպիա Համալսարան
The New Yorker?[10]
Պրուքլինի Քոլէճ
Անդամութիւն Արուեստի եւ գրականութեան ամերիկեան ակադեմիա, Լեզվի և պոեզիայի գերմանական ակադեմիա? եւ Արուեստներու եւ գիտութիւններու ամերիկեան կաճառ
Ամուսին Գյունտեր Արենդտ? եւ Հայնրիխ Բլյուխեր?
Ստորագրութիւն
Hannah Bluecher-Arendt signature.svg

Ըստ Արենտթի, ամբողջատիրութիւնը կը սկսի նախ գաղութատիրութեամբ պետականութիւն մը քանդելով, ապա ենթակայ անհատներուն ինքնութեան փոփոխութեամբ քաղաքացիութիւնէ դէպի էթնիկ պատկանելիութիւն։ Արէնտթ իր գործերուն մէջ կը կեդրոնանայ անհատ մարդ արարածին վրայ եւ կ՚ուսումնասիրէ անոր յարաբերութիւնը իշխանական համակարգերուն հետ։ Օրինակ՝ ինչպէ՞ս կրնան համակարգի մը մէջ անհատները դառնալ սպառելի, այսինքն ենթակայ դիւրաւ եւ առանց օրէնքի սպաննուելու կամ աքսորուելու, եւայլն։ Այլ կարեւոր միտք մը, որ Արէնտթ ուսումնասիրած է, թէ ինչպէս հասարակ մարդիկ կրնան դառնալ լայնատարած չարիքին մեղսակից։ Այս եւ այլ տեսութիւններով, Արէնտթ բոլոր քաղաքական եւ ընկերային գործընթացներուն - ազատական յեղափոխութիւններէն մինչեւ ցեղասպանութիւններ - կեդրոնը կը դնէ մարդ արարածը։[15]

Արէնտթի միտքերը եւ մօտեցումները մեծ ազդեցութիւն ունեցած են թէ տեսական քաղաքագիտութեան եւ թէ քաղաքական գործընթացներու վրայ։[16]

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. FemBio: Банк інформації про видатних жінок, Frauendatenbank, Банк данных о выдающихся женщинах
  3. 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  4. Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  5. https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-30833366.html
  6. 6,0 6,1 LIBRIS — 2013.
  7. http://www.nytimes.com/1982/04/25/books/a-woman-of-this-century.html
  8. 8,0 8,1 Collinson D. Biographical Dictionary of Twentieth-Century Philosophers — 1996. — ISBN 978-0-415-06043-1
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Utter G. H. Arendt, Hannah // American Political Scientists: A Dictionary — 2 — Greenwood Publishing Group, 2002. — P. 10–11. — ISBN 978-0-313-31957-0
  10. The New Yorker / խմբ. (not translated to en-us)(untranslated): (untranslated), 1925. — ISSN 0028-792X; 2163-3827
  11. Kelsey Wood (Pulaski Technical College)։ «Hannah Arendt bio at Literary Encyclopedia»։ Litencyc.com։ արտագրուած է՝ 24 September 2012 
  12. "Arendt". Random House Webster's Unabridged Dictionary.
  13. Wayne Allen, "Hannah Arendt: Existential Phenomenology and Political Freedom", Philosophy & Social Criticism, July 1982, 9(2), pp. 170–190.
  14. Patricia Bowen-Moore, Hannah Arendt’s Philosophy of Natality, Springer, 1989, p. 119; Julia Kristeva, Hannah Arendt: Life Is a Narrative, University of Toronto Press, 2001, p. 48.
  15. The concise Oxford dictionary of politics.։ McLean, Iain., McMillan, Alistair. (2nd ed., New ed. հրտրկթն․)։ Oxford: Oxford University Press։ 2003։ ISBN 0-19-280276-3։ OCLC 52324578 
  16. «Arendt, Hannah | Internet Encyclopedia of Philosophy»։ www.iep.utm.edu։ արտագրուած է՝ 2020-05-21