Բացել գլխավոր ցանկը

Ճեմալ փաշա (թրք.՝ Cemal Paşa, օսմանեան թրքերէն՝ جمال پاشا, 6 Մայիս, 187221 Յուլիս, 1922), ծնուած որպէս Ահմեթ Ճեմալ (օսմանեան թրքերէն՝ احمد جمال, Ahmet Cemal), թուրք պետական եւ ռազմական գործիչ, «Միութիւն եւ առաջադիմութիւն» կուսակցութեան պարագլուխներէն, երիտթուրքերու ղեկավար «եռեակի» (Թալեաթ եւ Էնվեր փաշաներու հետ միասին) անդամ, հայերի ցեղասպանութեան գլխաւոր կազմակերպիչներէն։

Ճեմալ փաշա
օսման.՝ احمد جمال
թրք.՝ Ahmet Cemal Paşa
Ahmed Djemal - Project Gutenberg eText 10338.png
Ծնած է 6 Մայիս 1872(1872-05-06)[1][2][3]
Ծննդավայր Միտիլինի, Օսմանեան Կայսրութիւն[4]
Վախճանած է 21 Յուլիս 1922(1922-07-21)[1][2][3] (50 տարեկանում)
Մահուան վայր Թիֆլիս, Թիֆլիսի գավառ[4]
Քաղաքացիութիւն Flag of the Ottoman Empire.svg Օսմանեան Կայսրութիւն
Ազգութիւն Թուրք
Կրօնք Իսլամութիւն
Ուսումնավայր Օսմանյան ռազմական քոլեջ
Կուլետի ռազմական լիցեյ
Ազդուած է Օսմանիզմ
Պանթիւրքիզմ
Պանիսլամիզմ
Մասնագիտութիւն քաղաքական գործիչ, զինուորական
Վարած պաշտօններ Beylerbey of Damascus
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Արժանիքների շքանշան
Կուսակցութիւն Միութիւն Եւ Յառաջադիմութիւն

1914 թուականին նշանակուած է ծովային նախարար։ Եղած է օսմանիզմի, պանիսլամիզմի եւ պանթիւրքիզմի ջատագով, այդ գաղափարներու իրագործումը կապած Գերմանիային դաշնակցելու հետ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) տարիներուն եղած է Սուրիոյ մէջ գործող թրքական 4-րդ բանակի հրամանատարը։ Գործուն մասնակցութիւն ունեցած է արեւմտեան Հայաստանէն եւ Կիլիկեան Հայաստանէն հայերու զանգուածային տեղահանմանն ու կոտորածին, արեան մէջ խեղդած Ուրֆայի հայերու ինքնապաշտպանութիւնը։ Ճնշած է արաբներու ազգային-ազատագրական շարժումները Սուրիոյ, Լիբանանի եւ Պաղեստինի մէջ։ Պատերազմի ժամանակ Թուրքիոյ պարտութիւնէն (1918) յետոյ փախած է Գերմանիա։

1919 թուականին Կոստանդնուպոլսի ռազմական ատեանը հեռակայ կարգով մահուան դատապարտած է Ճեմալին։

Իր յուշերուն մէջ փորձած է արդարացնել իր եւ գործընկերներուն հանցագործութիւնը, հայ-թուրքական հարաբերութիւններու վատացման մէջ մեղադրել Ռուսաստանին։

1922 թուականի Յուլիս 25-ին, «Նեմեսիս» գործողութեան Թիֆլիսի շրջանակներուն մէջ սպանուած է հայ վրիժառուներ Պետրոս Տէր-Պողոսեանի եւ Արտաշէս Գեւորգեանի կողմէն։

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել