Բացել գլխավոր ցանկը

Մկրտիչ Աւգերեան

Հայր Մկրտիչ Աւգերեան, (11 Նոյեմբեր 1762, Անկիւրիա (Օսմանեան կայսրութիւն) – 3 Մարտ 1854, Վենետիկ), աստուածաբան, լեզուաբան-բառարանագիր, թարգմանիչ։ Մխիթարեան միաբանութեան խորհրդական (30 տարի) եւ ընդհանուր աթոռակալ (20 տարի)։

Մկրտիչ Աւգերեան
Mkrtich Avgeryan.jpg
Ծնած է 11 Նոյեմբեր 1762(1762-11-11)
Ծննդավայր Անգարա, Օսմանեան Կայսրութիւն
Վախճանած է 3 Մարտ 1854(1854-03-03) (91 տարեկանում)
Մահուան վայր Վենետիկ, Աւստրիական Կայսրութիւն, Գերմանական միութիւն
Ազգութիւն Հայ
Մասնագիտութիւն թարգմանիչ, լեզուաբան

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Ծնած է Գաղատիոյ Անկիւրիա (այժմ՝ Անգարա) քաղաքը։ 1774 թուականին, հայրը զինք կը տանի Վենետիկ. կը մտնէ Սուրբ Ղազար վանք, ուր վանական դպրոցն աւարտելով 1786-ին վարդապետ կը ձեռնադրուի եւ մօտ 10 տարի դպրոցին մէջ կը վարէ ուսուցչութեան պաշտօն։ Կը ծառայէ Մխիթարեան Միաբանութեան որպէս խորհրդական (30 տարի), ընդհանուր աթոռակալ (20 տարի) եւ Կ. Պոլսոյ կաթողիկէ հայոց քարոզիչ (8 տարի)։ Կը մահուան Վենետիկի մէջ։

Աւգերեանը նշանաւոր լեզուաբան էր։ Ան «Նոր Հայկազեան լեզուի բառարան»-ը (տպ. 1836-1837) կազմող երեք վարդապետներէն մէկն էր՝ Հ. Գաբրիէլ Աւետիքեանի եւ Հ. Խաչատուր Սիւրմէլեանի հետ, գրելով Զ գիրէն մինչեւ վերջը եւ հետեւելով տպագրութեան՝ իր համահեղինակներուն մահէն ետք։ 1846 թուականին տպուեցաւ անոր հեղինակած համառօտագրութիւնը՝ «Առձեռն բառարան Հայկազեան լեզուի» վերնագրով եւ աշխարհաբար բացատրութիւններով (Բ. տպագրութիւն 1865-ին)։ Միւս գրական գործերն են՝ մեծաւ մասամբ տպուած Վենետիկ.

  • ա) «Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն Սրբոց, որք կան ի հին տօնացուցի եկեղեցւոյ Հայաստանեայց» (1810-14):
  • բ) «Բան գործնական» (1812):
  • գ) «Բարի խորհուրդներ» (1809):
  • դ) «Դեղ Կենաց» (1810):
  • ե) «Դիմառնութիւն չորից վերջնոց» (1810) եւ այլն։

Այս աշխատութիւններուն մէկ մասը աշխարհաբար շարադրուած է, ինչ որ կարեւոր է վերջինիս պատմութիւնը ուսումնասիրելու առումով։

Հրատարակած էԽմբագրել

  • «Փիլոնի Երբայեցւոյ մնացորդք ի Հայս» (1822-26):
  • Յովհաննու իմաստասէր, «Յովհան Օձնեցւոյ ճառ ընդդէմ երեւութականաց» (1807):
  • Հեթում պատմիչ, «Պատմութիւն Թաթարաց» (1842):
  • Եւսեբիոս, «Քրոնիկոն» (1818):

ԹարգմանութիւններԽմբագրել

Աւգերեան վիթխարի աշխատանք կատարած է նաեւ թարգմանական ասպարէզին մէջ։ Լատիներենէ գրաբար թարգմանած է.

  • Հեթում Պատմիչի՝ «Պատմութիւն թաթարաց» (1842):
  • Աղեքսանդր Թասսոնի՝ «Ապացոյցք կրօնի եւ պատասխանատուութիւնք» (1844):
  • Սենեկայի՝ «Ճառք իմաստասիրականք» (1849):
  • Կիկերոնի՝ «Յաղագս պատշաճից» (1845):
  • Գրիգոր Մեծի՝ «Կանոն հովուական» (1846) եւ այլն։

Այլ թարգմանութիւններԽմբագրել

  • «Կանոն կենաց» (1834):
  • «Կենդանագիր առաքինի եւ զգօն անձին» (1816):
  • Կիկերոնի՝ «Յաղագս պատշաճից» (1845):
  • Սենեկայի՝ «Ճառք» (1849):
  • Հոհէնլոհէի՝ «Սուրբ ըլլալու մտածութիւնք»:
  • Գրիգոր Մեծի՝ «Հովուականք»:
  • Սեբերիանոսի՝ «Ճառք»:
  • Եփրեմի՝ «Համաբարբառ» եւ այլն։

ԱղբիւրԽմբագրել

  • «Քրիստոնեայ Հայաստան» հանրագիտարան, Երեւան, 2002։

Արտաքին յղումներԽմբագրել