Սպիտակի Երկրաշարժ

Սպիտակի երկրաշարժ, տեղի ունեցած է Հայաստանի հիւսիսարեւմտեան մասին մէջ (այն ժամանակ Խորհրդային Միութեան կազմը) 7 Դեկտեմբեր 1988-ին՝ տեղական ժամանակով ժամը 11:41-ին։ Երկրաշարժի ուժգնութիւնը կազմած է 6,8[2]-7,2[3] magnitude, իսկ ըստ Մեդուեդեւ-Սպենհոյեր-Կարնիկ սանդղակի՝ macro-seismic ուժգնութիւնը X (արտասովոր կործանարար)։ Շրջանը խոցելի է հազուադէպ պատահող, բայց ուժեղ եւ աւերիչ երկրաշարժերով, այն կը գտնուի Ալպերէն մինչեւ Հիմալայներ ձգուող աշխոյժ երկրաշարժական գօտիի վրայ։ Ստորգետնեայ հզօր ցնցումներու հետեւանքով կէս րոպէի մէջ աւերուած է հանրապետութեան գրեթէ ողջ հիւսիսային հատուածը, ուր կ՚ապրէր շուրջ 1 մլն մարդ։ Երկրաշարժի էպիկեդրոնը՝ Սպիտակի մէջ, ցնցումներու ուժգնութիւնը հասած է մինչեւ 9-10 բալ (ըստ ՄՍԿ-64՝ 12 բալանոց սանդղակի)։ Ստորգետնեայ ցնցումները զգացած են Երեւանի եւ Թիֆլիսի մէջ։

Սպիտակի Երկրաշարժ
Surb Amenaprkitch.jpeg
Տեսակ երկրաշարժ
Երկիր Flag of Armenia.svg Հայաստան
Տարեթիւ 7 Դեկտեմբեր 1988
Մագնիտուդ ռիխտերի սանդղակով 7,0
Ցունամի ոչ
Տուժածներ 25,000 զոհված, 514,000-ը մնացին անտուն (ըստ մարտի 15-ի 20:00 տեղական ժամանակով)[1]
Տնտեսական վնաս 10 միլիարդ USD
40°59′00″N 44°11′00″E / 40.9833°N 44.1833°E / 40.9833; 44.1833
Spitak earthquake Ուիքիպահեստին մէջ

Երկրաշարժի հետեւանքով շարքէն դուրս եկած է Հայկական ԽՍՀ արդիւնաբերական ներուժի շուրջ 40 %-ը։ Երկրաշարժի արդիւնքով լիովին աւերուած են Սպիտակ քաղաքն եւ 58 գիւղ, մասամբ աւերուած են Լենինական (ներկայիս՝ Գիւմրի), Ստեփանաւան, Կիրովական (ներկայիս՝ Վանաձոր) քաղաքներն ու աւելի քան 300 բնակավայր։

Չնայած Սառ պատերազմի լարուածութեան, երկրաշարժէն քանի մը օր ետք Խորհրդային միութեան առաջնորդ Միխայիլ Կորբաչովը պաշտօնապէս ԱՄՆ֊էն մարդասիրական օգնութիւն խնդրած է (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք առաջին անգամ)։ 113 երկիր զգալի քանակութեամբ մարդասիրական օգնութիւն ուղարկած է Խորհրդային Միութիւն՝ փրկարարական սարքաւորումներու, որոնողական խումբերու եւ բժշկական պարագաներու տեսքով, բայց գաղտնի նուիրատուութիւնը եւ հասարակական կազմակերպութիւններու նուիրատուութիւնները նոյնպէս միջազգային օգնութեան մաս կազմած են։ Օգնութիւն բերելու ճանապարհին մէկ ԽՍՀՄ ինքնաթիռ, որուն մէջ կային 9 անձնակազմի անդամ եւ 69 զինծառայող, եւ Հարաւսլաւիայէն եկող փոխադրամիջոց մը կործանուած են տարբեր պատահարներու մէջ[4]։

Seismological բնութագիրըԽմբագրել

  • Ժամանակը - 7 Դեկտեմբեր 1988-ին‚ տեղական ժամանակով 11։41,
  • Էպիկեդրոնը - Սպիտակ քաղաքի մօտ Շիրակամուտ (Նալբանդ) գիւղ (φ=40,9N;λ=440, 2E),
  • Ուժգնութիւնը - էպիկեդրոնը 10 բալ ըստ МSК - 64 սանդղակի,
    • Գիւմրի - 9 բալ
    • Վանաձոր - 8-9 բալ
    • Ստեփանաւան - 9 բալ
    • Երեւան - 6 բալ
  • Magnitude- 7‚0 ըստ Richter-ի սանդղակի,
  • Հիպոկեդրոնի խորութիւնը- մօտ 10 կմ,
  • Գլխաւոր ցնցման տեւողութիւնը- մօտ 35-45 երկվրկ.,
  • Երկրաշարժի ժամանակ երկրի մակերեսին առաջացած բեկուածքի երկարութիւնը- մօտ 37 քմ‚ ուղղաձիգ առաւելագոյն տեղաշարժը- մօտ 2 մ‚ հորիզոնական տեղաշարժը- 0,7-1‚0 մ։

Աւերման գօտիի բնութագիրըԽմբագրել

  • Վնասի գօտիի մակերեսը - 10 000 քմ քառակուսի‚ ուր կ՚ապրէր 1 միլիոն բնակիչ,
  • Ուժեղ աւերման գօտիի թիւը - 11,
  • Աւերուած գիւղերու թիւը - 58,
  • Տուժած քաղաքներու թիւը - 21,
  • Տուժած գիւղերու թիւը - 342,
  • Անօթեւան մնացածներու թիւը - 514000 մարդ։
Երկու երկրաշարժի համեմատում[5]
Սպիտակի երկրաշարժ Լոմա-Փրիետա երկրաշարժ
Թուական 7 Դեկտեմբեր 1988 17 Հոկտեմբեր 1989
Ուժգնութիւն 6.9 7.1
Վայր Հայաստան Հիւսիսային Քալիֆորնիա
Մահացածներ >25,000 67
Վիրավորներ 31,000 2,435
Անօթեւան մնացածներ 514,000 7,362
Գոյքային վնաս Անյայտ ~7.8 միլիար ԱՄՆ տոլար

Մարդկային կորուստներըԽմբագրել

Զոհերու թիւը - 25000‚ բաժնուած՝

Փլատակներէն հանուած է կենդանի - 45000 մարդ, հիւանդանոց տեղափոխուածէ - 12500 մարդ։ Աղէտի գօտիէն տարահանուած է 120 հազար մարդ (կանայք‚ ծերեր եւ երեխաներ)‚ որոնցմէ 75 հազարը՝ Հայաստանէն դուրս, ԽՍՀՄ առողջարաններ։

Ուղիղ նիւթական կորուստներու արժէքը կազմած է 10 միլիար ԱՄՆ տոլար։

ՊատկերներԽմբագրել

Հետեւանքները քաղաքաշինութեան ոլորտին մէջԽմբագրել

Երկրաշարժի հետեւանքով վերանայուեցաւ Հայաստանի երկրաշարժական շրջանացման քարտէզը, նախկին երկու՝ 7 եւ 8 բալային գօտիներու փոխարէն ընդունուեցաւ 1, 2 եւ 3 գօտիներով քարտէզ, ուր երկրաշարժական վտանգը արտայայտուած էր ոչ թէ բալերով, այլ սպասուելիք երկրաշարժերու առնուազն արագացումներով։

  • 1 գօտիի համար այն 200 սմ/վ2 (մօտաւորապէս 8 բալ)
  • 2 գօտիի համար այն 300 սմ/վ2 (մօտաւորապէս 8,5 բալ)
  • 3 գօտիի համար այն 400 սմ/վ2 (մօտաւորապէս 9 բալ)

Օրինակ, Երեւանը կը գտնուի 3 գօտիի վրայ, այսինքն կրնայ տեղի ունենալ 9 բալ ուժգնութեան երկրաշարժ։

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. Service Robert (2003)։ A History of Modern Russia: From Nicholas II to Vladimir Putin։ Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press։ էջեր 468–469։ ISBN 0-674-01801-X 
  2. «Earthquakes»։ արտագրուած է՝ 2015-12-13 }|publisher = earthquake.usgs.gov}}
  3. Информация с сайта http://www.epicentrum.ru
  4. К катастрофе самолёта Ил-76 в Иране
  5. Դիրկ Փրոսկե (Dirk Proske), Ռիսկեր եւ Աղէտներ (անգլերէն՝ Risks and Disasters), Ռիսկերի Կատալոգ, Սպրինգեր Բերլին Հայդելբերգ, 2008, էջ 97, ԳՄՍՀ՝ 978-3-540-79554-4։

Արտաքին յղումներԽմբագրել