Բացել գլխավոր ցանկը

Գիւտ Աղանեան (1 Մարտ 1856(1856-03-01), ԹիֆլիսԴեկտեմբեր 1920, Թիֆլիս), թարգմանիչ, խմբագիր, հնահաւաք-հրատարակիչ։

Գիւտ Աղանեան
Գյուտ Աղայանց.jpg
Ծննդեան անուն հայ.՝ Հարություն Տեր-Առաքելյան
Ծնած է 1 Մարտ 1856(1856-03-01)
Ծննդավայր Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն
Վախճանած է Դեկտեմբեր 1920 (64 տարեկանում)
Մահուան վայր Թիֆլիս, Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն
Ազգութիւն Հայ
Ուսումնավայր Ներսիսեան դպրոց
Մասնագիտութիւն պատմաբան, թարգմանիչ, մանկավարժ, բանասէր, հրատարակիչ, Խմբագիր

Ծնած է Տփխիս (Թիֆլիս), 1856 Մարտ 1-ին։ Սկզբնական կրթութիւնը կը ստանայ Տիրուհի Մամիկոնեանի՝ անդրանիկ մասնաւոր օրիորդաց ուսումնարանին մէջ 1863-ին, ուր կ՛աշակերտէ Գարեգին Մուրադեանցին, իսկ 1865-ին կը մտնէ Ներսիսեան դպրոց, ուրէ 1873-ին ուսումն աւարտելով կը սկսի ուսուցչութեամբ զբաղիլ։ Սկզբնական շրջանին երբ դեռ ան դպիր Յարութիւն Առաքելեանց կը կոչուէր, Հալաբարի Ս. Մինաս եկեղեցւոյ մօտ ուսումնարան մը կը բանայ, ուր անձամբ դաս կու տայ, 1876-ին դպրոցէն ներս ուսուցիչի պաշտօն կը ստանայ (ընդհատած է՝ 1891-1901, ապա կրկին ծառայած), իսկ 1885-էն Տեխնիքական ուսումնարանի կրօնուսոյց եղած է։

1879-ին սարկաւագ կը ձեռնադրուի, իսկ 1880 Յուլիս 7-ին քահանայ ձեռնադրուելով՝ կ՛անուանուի՝ Տէր Գիւտ։ Անոր գրական գործունէութիւնը կը սկսի 1875 թուականին, երբ կը սկսի աշխատակցիլ «Մեղու Հայաստան»ի հայ թերթին եւ միեւնոյն ժամանակ առաջ դրաւ մանկական գիրքերու կարիքը, որ այդ գիրքերուն պարտական են մեր նախկին ուսումնարաններու սաները, ժողովուրդը, որոնք ի ձեռին ունեցան դիւրամարս եւ հետաքրքիր գիրքեր։ 1889 թուականին, կը սկսի հրատարակել հայերէն պատի հատուածական օրացոյց, զոր կը շարունակուի մինչեւ 1903 թ., ու դարձեալ ասով սկիզբ դրաւ՝ ռուսահայոց մէջ, պատի օրացոյցներու հրատարակման աշխատանքին, որմէ օրինակ վերցուցին Ա. Գուլամիրեանը, Մ. Չմշկեանը, Կ. Ափինեանը եւ վերջերը Ե. Թոփչեանը։ 1896-ին հայրապետական յանձնարարութիւններով գնաց Կ. Պոլիս` պատրիարք Մատթէոս արք. Իզմիլեանի մօտ, ուր կ՛օգտուի, ինչպէս պատրիարքական դիւանի գործերից, այնպէս ալ Յովհաննէս արք. Մկրեանի հարուստ գրադարանէն եւ վերջին դարուէ հայ պատմութեան համար, նիւթեր կը հաւաքէ։ Անկէ կ՛անցնի Գերմանիա, ապա Էջմիածին եւ տպարանի համար ձուլարան ու տպագրական մեքենաներ կը գնէ։

1896 թուականին կը սկսի հրատարակել «Լումայ» վեցամսեայ հանդէսը, իսկ 1902-ի Յունուարէն կը սկսի տարին վեց գիրք հրատարակել, զորս իրենց ճոխ եւ բազմակողմանի բովանդակութեանբ ռուսահայոց մէջ առաջինն էին։ Տ. Գիւտն ի մի հաւաքելով ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերու հայոց եկեցեղւոյ պատմութեան վերաբերեալ ձեռագիր յիշատակարանները եւ պատմական նիւթերը, 1893 թուականին կը սկսի մեծադիր հատորներով լոյս ընծայել «Դիւան Հայոց Պատմութիւն» վերնագիրի տակ։ Այս գործին նշանակութիւնը այնպէս է մեզ համար, ինչպէս՝ Կովկասեան հնագիտական ընկերութեան հրատարակած «Акты» գործերը (դիւաններէն երկուքն ալ արժանացած են Սահակ-Մեսրոպեան մրցանակին)։ Տ. Գիւտն առաջինն է, որ կը կազէ տոմարագիտութեան եւ Աստուածպաշտութեան աշխարհաբար ձեռնարկները (առանց հաշուի առնելու Ս. արք. Մանդինեանի եւ Մխիթարեանց գրաբար ձեռնարկները)։ 1900 թ. կ՛ընտրուի Ներսիսեան դպրոցի առաջին քահանայ-հոգաբարձուն։

1901 թ. Հոկտեմբեր 28-ին կը կատարուի անոր գրական-մանկավարժական գործունէութեան 25 ամեակը (Տփխիս)։ Վեհ. կափողիկոսից բազմիցս վարձատրուած է կոնդակներով եւ ի թիւս այլ պարգեւներու՝ վարդապետական լանջախաչով։ Աշխատակցած է «Մեղու», «Արձագանք», «Նոր Դասը» եւ այլ պարբերականներու։