Եւրոպական Միութիւն

Եւրոպական Միութիւն կամ Եւրամիութիւն (անգլերէն՝ European Union, ֆրանսերէն՝ Union Européenne) իրաւունքի քաղաքական համայնք՝ հիմնուած միջազգայնացուած կազմակերպութեան «sui géneris» ռեժիմի վրայ, որու նպատակն է Եւրոպայի երկիրներու ու ժողովուրդներու ներառման ու կառավարման գործառոյթի կազմակերպումը։ Կը հանդիսանայ քաղաքական, տնտեսական միութիւն 28 անդամ երկիրներու, որոնք կը գտնուին Եւրոպայի մէջ: Եւրոպական Միութիւնը հիմնուած է 1993 թուին Եւրոպական Միութեան մասին Պայմանագրով (Մաաստրիխտի պայմանագիր)[1]։

Այդ աքթով «Եւրոպական միութիւն» բարձրագոյն կառոյցը կը միաւորուէր եւ կը հիմնուէր նախապէս գոյութիւն ունեցող եւրոպական երեք համայնքներու՝ «Ածուխի եւ պողպատի եւրոպական միութեան», «Աթոմային էներկիայի եւրոպական միութեան» եւ «եւրոպական տնտեսական միութեան» վրայ. անոնց կ'աւելնար նաեւ արտաքին միասնական քաղաքականութիւնը եւ քաղաքական ու իրաւական համագործակցութիւնը, այսպիսով կազմելով բարդ համակարգ մը, որ յայտնի է որպես «երեք սիւներ»։ Այնուամենայնիւ, 2009 թուականի Դեկտեմբեր 1-ին Լիզպոնի համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելով, Եւրոպական միութիւնն ամբողջութեամբ, թէեւ որոշակի իւրայատկութիւններով, փոխարինեց եւրոպական համայնքներուն ու այդպիսով ստանձնեց իր եզակի իրաւական կողմնորոշումը՝ որպէս միջազգային իրաւունքի առարկայ[2]։

Եւրոպական միութիւնը զարգացուցած է իրաւական ու քաղաքական` եւրոպական համայնքային աշխարհին մէջ եզակի համակարգ մը, որ կը ղեկավարուի ներքին բարդ մեքանիզմներով ու ընթացակարգերով, որ պատմութեան ընթացքին ընդարձակուած ու զարգացում ապրած են, նմանը չունեցող համակարգի հաստատում, որ կը համախմբէ բազմակողմ համագործակցութեան տարրեր՝ ամուր կերպով հաստատուած, յստակ վերազգային կողմնորոշումով։

Եւրամիութիւնը կը խթանէ մայրցամաքային ներառումը ընդհանուր քաղաքականութեան միջոցով, որ կ'ընդգրկէ գործունէութեան տարբեր շրջանակներ՝ գլխաւորաբար տնտեսական, որոնք աստիճանաբար տարածուած են քաղաքական շրջանակներու վրայ[3]։ Ընդհանուր նպատակներուն հասնելու համար միութեան երկիրները վերջինիս կը վերապահեն որոշակի իրաւասութիւններ՝ իրագործելով ընդհանուր կամ համօգտագործելի ինքնիշխանութիւն, որ կը բացուի համայնքային ալիքներու միջոցով։

Եւրամիութիւնը կը ղեկավարուի ներկայացուցչական ժողովրդավարութեան վարչակարգի ներքին համակարգով[4]։ Ունի եօթ հաստատութիւն. եւրոպական խորհրդարանը, եւրոպական խորհուրդը, Խորհրդարանը, եւրոպական յանձնաժողովը, Եւրամիութեան արդարադատութեան դատարանը, հաշուեքննիչներու պալատը եւ եւրոպական կեդրոնական դրամատունը։ Եւրոպական խորհուրդը կ'իրագործէ քաղաքական ընդհանուր կողմնորոշման եւ արտաքին ներկայացուցչութեան գործառոյթ, կը նշանակէ սահմանադրական բարձր հաստատութիւններու ղեկավարները. եւրոպական խորհրդարանը եւ Խորհուրդը կ'իրագործեն պայմաններու հաւասարութեան օրէնսդրական իշխանութիւնը՝ ընդունելով միասնական որոշումներ, բացառութեամբ յատուկ օրէնսդրական միջոցներու, ուր Խորհրդարանը պարզապէս խորհրդատուական դեր ունի[5][6]։ Յանձնաժողովը կամ Յանձնակատարներու գոլէճը կ'իրագործէ Միութեան իրաւունքը, կը վերահսկէ անոր կատարումը եւ կ'իրագործէ իր քաղաքականութիւնը, բացառապես իրեն կը պատկանի Խորհրդարանի եւ Յանձնաժողովի առջեւ օրէնսդրական նախաձեռնութեամբ հանդէս գալու իրաւասութիւնը[6]. Արդարադատութեան դատարանը կ'իրականացնէ բարձրագոյն իրաւասու խնդիրները համայնքային իրաւական համակարգին մէջ. Հաշուեքննիչներու պալատը կը վերահսկէ եւ կը ղեկավարէ ֆինանսներու եւ համայնքային միջոցներու պատշաճ բաշխումն ու կառավարումը. եւրոպական կեդրոնական դրամատունը կ'ուղղորդէ եւ կ'իրագործէ եւրոյի գօտիի միակ դրամավարկային քաղաքականութիւնը։

Միութիւնը ունի նաեւ տարբեր գործառոյթներ կատարող այլ մարմիններ, ինչպես Սոցիալ-տնտեսական յանձնաժողովը, Մարզային յանձնաժողովը, եւրոպական ժողովուրդի պաշտպանը, Արտաքին հարցերու եւ քաղաքական անվտանգութեան բարձրագոյն ներկայացուցիչը եւ այլն։

2012 թուականին Եւրոպական միութիւնը արժանացաւ Խաղաղութեան Նոպելեան մրցանակի «վեց տասնամեակներու ընթացքին Եւրոպայի մէջ խաղաղութեան եւ հաշտեցման, ժողովրդավարութեան եւ մարդու իրաւունքներու առաջընթացին իր ներդրումին համար»[7][8]։ 2017 թուականին անիկա ստացաւ Աստուրիասի արքայադստեր համերաշխութեան մրցանակը՝ «ժամանակակից Եւրոպայի մէջ խաղաղութեան ամէնաերկար ժամանակաշրջանի նուաճման համար՝ իրագործելով աշխարհի մէջ այնպիսի արժէքներու ներդրում եւ տարածում, ինչպիսիք են ազատութիւնը, մարդու իրաւունքները եւ համերաշխութիւնը»[9]։

Խորհրդանիշներ Խմբագրել

Լիզպոնի համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելով՝ ԵՄ խորհրդանիշները՝ դրօշը, կարգախօսը, օրհներգը կամ Եւրոպայի օրը, օրէնքով պարտադիր չեն, թէեւ բոլորն ալ կիրառութեան մեջ են։ Չնայած՛ որ անդամ տասնվեց երկիրները իրենց հաւատարմութիւնը արտայայտած են Եւրոպական Միութեան խորհրդանիշներուն հանդէպ՝ համաձայնագիրի յաւելուածային յայտարարութեան մը մէջ[10][11]։

 
ԵՄ անդամ երկիրներու քարտէսը, որոնք ստորագրեցին Լիզպոնի համաձայնագրի յաւելեալ յայտարարութիւնը՝ աջակցելով եւրոպական խորհրդանիշներու տարածման:          Յայտարարությունը չստորագրած երկիրներ (11)
  • Եւրոպական միութեան դրօշը կամ Եւրոպայի դրօշը[12] կազմուած է 12 ոսկեգոյն աստղերէ, որոնք շրջանաձեւ տեղադրուած են կապոյտ ֆոնի վրա[13]։ Գծագրուած է սթրազպուրկցի նկարիչ Արսենի Հայցի կողմէ՝ նպատակ ունենալով կիրառուելու հնարաւոր կազմակերպութիւններու մեծամասնութեան կողմէ՝ այդպիսով խթանելով Եւրոպայի ներառումը։ Անիկա եւրոպական երկիրներու միութեան խորհրդանիշն է, որ որպէս այդպիսին ընդունուած է Եւրոպական Միութեան եւ Եւրոպական Խորհուրդին կողմէ[14], որոնք քաղաքական տարբեր կազմակերպութիւններ են եւ ամէն մէկը եւրոպական տարբեր երկիրներ կ'ընդգրկէ։ Աստղերու թիւը կապ չունի անդամ երկիրներու թիւին հետ։ Անոնք 12 են, որովհետեւ տասներկուքը կատարելութեան, ամբողջականութեան եւ միաւորուածութեան խորհրդանիշն է։ Հետեւաբար, դրօշը փոփոխութեան չ'ենթարկուիր ԵՄ ընդարձակման զուգընթաց[15]։
  • Եւրոպական Միութեան պաշտօնական կարգախօսն է՝ Միաւորուած բազմազանութեան մեջ[16]։ Անոր թարգմանութիւնները եւրոպական լեզուներով, ինչպէս նաեւ լատիներէն տարբերակը՝ In varietate concordia, որ նոյնպէս կը կիրառուի[17], նոյն չափով պաշտօնական կարգավիճակ ունին։ Եւրոպական կարգախօսն առաջին անգամ ընդունուած է 2000 թուականի Մայիսին ոչ պաշտօնական գործընթացի մը միջոցով՝ մրցոյթի մը, որուն մասնակցեցան Եւրոպական Միութեան այդ ժամանակուայ անդամ 15 երկիրներէն 80.000 ուսանողներ՝ Գերմանիա, Աւստրիա, Պելճիքա, Դանիա, Սպանիա, Ֆինլանտա, Ֆրանսա, Յունաստան, Իռլանտա, Իտալիա, Լիւքսեմպուրկ, Նիտերլանտներ, Փորթուկալ, Միացեալ Թագաւորութիւն եւ Շուէտ[18]։
  • Եւրոպական Միութեան օրհներգը կամ Եւրոպայի օրհներգը[19] ծագում առած է Ձօն ուրախութեան (գերմ.՝An die Freude ) երկէն՝ գրուած Ֆրիդրիխ Շիլլերի կողմէ 1785 թուականին։ 1793 թուականին Լիւդվիկ վան Պեթհովենը ծանօթացաւ գերմանացի գրողի ստեղծագործութեան եւ այդ պահէն սկսեալ արտայայտեց իր ոգեշնչումն ու ցանկութիւնը զայն երաժշտութեան վերածելու գծով։ 1824 թուականի Մայիս 7-ին՝ 8-րդ սիմֆոնիայէն տասը տարի անց, Պեթհովենը Վիեննայի կայսերական թատրոնին մէջ կը ներկայացնէ իր 9-րդ սիմֆոնիան, որու 4-րդ եւ վերջին հատուածը կը ներկայացնեն երգչախումբն ու մենակատարները՝ հիմնուելով Ձօն ուրախութեան երկի վրայ։ 1972 թուականին Եւրոպական Խորհուրդը այդ ձօնը կ'ընդունի որպէս օրհներգ[19]։ Յետագային Հերբերտ ֆոն Կարայանը կը դիմէ Եւրոպական Խորհուրդին՝ խնդրելով գրել գործիքային 3 մշակումներ դաշնամուրի, փողային գործիքներու եւ սիմֆոնիկ նուագախումբի համար։ Ի վերջոյ 1985 թուականին Եւրոպական միութիւնը եւս կ'ընդունի ձօնը որպէս Միութեան օրհներգ, որ առաջին անգամ պաշտօնապէս կը ներկայացուի նոյն տարուան Մայիս 29-ին[19]։
  • Եւրոպական Միութեան օրը կամ Եւրոպայի օրը կը նշուի ամէն տարի Մայիս 9-ին, ի յիշատակ 1950 թուականի միեւնոյն օրուան, երբ ֆրանսացի արտգործնախարար Ռոպերթ Շումանը իր յայտնի յայտարարութիւնը ըրաւ, որ հիմքը դրաւ եւրոպական առաջին միութեան՝ Ածուխի եւ պողպատի միութեան ստեղծման համար[20][21]։ Այդ առաջարկը, որ յայտնի է որպէս Շումանի յայտարարութիւն, կը համարուի ներկայիս Եւրոպական Միութեան ստեղծման գլխաւոր գործողութիւնը[20][22]։

Պատմութիւն Խմբագրել

Նախադէպեր Խմբագրել

 
Եալթայի համաժողովը, որու ընթացքին կարեւոր որոշումներ կայացուեցան հետպատերազմեան Եւրոպայի վերաբերեալ:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի աւարտէն յետոյ Եւրոպան աւերուած վիճակի մէջ էր[23][24]։ Գերմանիան ոչնչացուած էր թէ՛ մարդկային կորուստներու եւ թէ՛ նիւթական վնասներու առումով[25][26]։ Թէեւ Ֆրանսան եւ Միացեալ Թագաւորութիւնը պաշտօնապէս յաղթող դուրս եկան Գերմանիայի հետ պատերազմին, սակայն երկու երկիրներն ալ կարեւոր կորուստներ ունեցան (թէեւ Գերմանիայէն աւելի քիչ), որոնք ծանր ազդեցութիւն ունեցան իրենց տնտեսութիւններուն ու համաշխարհային հեղինակութեան վրայ։ Ֆրանսան եւ Միացեալ թագաւորութիւնը նացիստական Գերմանիային դէմ պատերազմ յայտարարեցին 1939 թուականի Սեպտեմբերին[27]։ 1945 թուականի Մայիս 8-ին՝ հակամարտութեան աւարտէն յետոյ գերմանական վարչակարգը կրեց պատերազմը սկսելու պատասխանատուութիւնը, քանի որ անիկա իր ընդլայնողական քաղաքականութեան արդիւնքով գրաւած, իսկ որոշ պարագաներու՝ իրեն միացուցած էր մայրցամաքի այլ երկիրներու տարածքներ։ Գերմանիան, որ կորսնցուց պատերազմէն առաջ իր ունեցած տարածքներուն[28] զգալի մասը, գրաւուեցաւ արտասահմանեան զօրքերու կողմէ, որոնք ամբողջ տարածքը բաժնեցին չորս մասի։ Համաձայնեցումը կատարուեցաւ Եալթայի համաժողովի ժամանակ[29]։

Յաջորդող տարիներուն եւրոպական ազգերուն միջեւ եղած դժգոհութիւններն ու անվստահութեան մթնոլորտը կը խոչընդոտէին հաշտեցման գործընթացը։ Այս միջոցին Ֆրանսայի արտգործնախարար Ռոբերտ Շումանը վճռական կերպով պաշտպանեց Արեւմտեան Գերմանիայի ստեղծումը[30], որ արդիւնք էր գրաւուած երեք տարածքներու՝ արեւմտեան ժողովրդավարութիւններու կողմէ ղեկավարման, որոնք մէկ կողմ դրած էին ԽՍՀՄ-ի զբաղեցուցած տիրոյթները։ Շումանը, որ գերմանալիւքսեմպուրկեան ծագում ունէր, երեք (ֆրանսական, գերմանական, լիւքսեմպուրկեան) քաղաքացիութիւն ստացած էր իր կեանքի տարբեր շրջաններուն։ Այս փաստը օգնեց իրեն հասկնալ եւրոպական հակամարտութիւններու բարդութիւնը եւ շուտով զարգացնել հետաքրքրութիւն՝ եւրոպական միաւորման հանդէպ[31][32]։

 
Ռոպերթ Շուման

1946 թուականին Ուինսթոն Չըրչըլը Ցիւրիխի համալսարանին մէջ ելոյթ ունեցաւ, որ շատերը կը համարեն հետպատերազմեան շրջանին դէպի ներառում կատարած առաջին քայլը[33]։ Թէեւ սովորաբար կը համարուի, որ առաջին իրական քայլը առնուած է 1950 թուականի Մայիս 9-ին՝ նացիստական ռեժիմի անկումէն հինգ տարի անց[34], երբ Շումանը խնդրանք ուղղեց Արեւմտեան Գերմանիային եւ եւրոպական երկիրներուն, որպէսզի իրենք միաւորուին մէկ միասնական ղեկավարման ներքեւ՝ ածուխի եւ պողպատի արտադրման շուրջ[35][36]։ Այս ելոյթը, որ յայտնի է որպէս Շումանի յայտարարութիւն, տարբեր արձագանգ գտաւ եւրոպական կառավարութիւններու շրջանակին մէջ եւ նախանշեց եւրոպական կառուցման սկիզբը, քանի որ ներառման առաջին առաջարկն էր Եւրոպայի մէջ[32]։ Ըստ անոր՝ միաւորելով սպառազինական արդիւնաբերութեան երկու անփոխարինելի արտադրանքները մէկ ղեկավարութեան ներքեւ, մասնակից երկիրները դժուարութեամբ դուրս կու գային միմիանց դէմ պատերազմի[32]։

Յայտարարութիւնը նախանշեց եւրոպական երկիրներու ներառման սկիզբը[37]՝ որպէս նախորդ ազգայնական միտումներուն ու Եւրոպայի երկիրներու միջեւ լարուած մրցակցութեան հակադրուող շարժում[33]։ Այս նոր իրականութիւնը մեծ հաշուով խթանուեցաւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին յաջորդած աշխարհի մէջ եւրոպական աւանդական գերակայութեան նպատակով, որ եւրոպացիներուն հասկնալ տուաւ սեփական թուլութիւնը երկու նոր գերտէրութիւններու առջեւ՝ Միացեալ Նահանգներու ու ԽՍՀՄ-ի, որոնք աւելի մեծ ուժ ունէին, քան եւրոպական անհամապատասխան երկիրներու խումբը[33]։ Բացի այդ, հակամարտութեան հետեւանքները նպաստեցին քաղաքացիներուն մօտ աւելի ազատ ու աւելի արդար երկրամաս ստեղծելու ցանկութեան, ուր երկիրներու միջեւ յարաբերութիւնները կը զարգանային խաղաղ ճանապարհով, որպէսզի խուսափէին եւրոպական երկիրներու միջեւ նոր առճակատումներէ[33]։

Եւրոպական համայնքներ Խմբագրել

 
Ածուխի եւ պողպատի եւրոպական միութեան հիմնադիր երկիրները Ֆրանսական Ալժիրը Ֆրանսական չորրորդ հանրապետութեան անբաժանելի մասը կը կազմէր:

Ռոբերտ Շումանի առաջարկը մեծ ոգեւորութեամբ կ'ընդունուի Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետութեան կանցլեր Գոնրատ Ատենաուըրը[32]։ 1951 թուականի գարնան Փարիզի մէջ կը կնքուի Ածուխի եւ պողպատի Եւրոպական միութիւնը ստեղծող պայմանագիրը, որ որոշակի կը դարձնէ Շումանի առաջարկը։ Գերմանիան, Ֆրանսան, Իտալիան, Հոլանտան, Պելճիքան եւ Լիւքսեմպուրկը (յայտնի որպէս վեցնեակ) ընդհանուր համաձայնութեան կը հասնին, որ կը նպաստէ մետաղագործութեան համար անհրաժեշտ հումքի փոխանակումը՝ այդպիսով արագացնելով տնտեսութեան տինամիք զարգացումը՝ նպատակ ունենալով լաւացնել Եւրոպայի ինքնավար արտադրութեան ներուժը։ Այս հիմնարար համաձայնագիրը ուղիներ կը փնտռէր եւրոպական յաղթածներն ու պարտուածները մօտեցնելու ա՛յն Եւրոպայի օճախին, որ կարճ ժամանակի մէջ կը կարողանար իր ճակատագիրը իր ձեռքը վերցնել՝ այդպիսով անկախանալով արտաքին այլ կառույցներէն։ Համաձայնագիրի ժամկէտը կը լրանայ 2002 թուականին[38], թէեւ անոր գործառոյթը ժամկէտէն դուրս մնացած էր եւրոպական համայնքէն ներս առկայ գործադիր եւ օրէնսդիր մարմիններու միաձուլման արդիւնքով, որ կը ստանայ իրաւական կարգավիճակ, ինչպէս նաեւ շնորհիւ 1986 թուականի եւրոպական միակ Աքթին։

1952 թուականի Մայիսին պաղ պատերազմի պարագային Փարիզի մէջ համաձայնագիր մը կնքուած է, որ կը հիմնէր եւրոպական պաշտպանական համայնքը[39], որ կը թոյլատրէր Արեւմտեան Գերմանիայի սպառազինումը եւրոպական բանակի ծիրէն ներս։ Ածուխի եւ պողպատի եւրոպական միութեան հինգ անդամներ վաւերացուցին պայմանագիրը, սակայն 1954 թուականի Օգոստոսին ֆրանսացի խորհրդարանականները մերժեցին զայն գաուլիստներու ու կոմունիստներու համատեղ ընդդիմութեան արդիւնքով։ Այդպէս է, որ Պրիւքսէլի 1948 թուականի հին համաձայնագիրը կը վերափոխուի եւրոպական արեւմտեան միութիւն ստեղծելու համար, որ մինչեւ 1999 թուականի Ամսթերտամի համաձայնագիրի ուժի մէջ մտնելը կը մնայ մայրցամաքի միակ կազմակերպութիւնը, որ կը զբաղի եւրոպական պաշտպանութեան ու անվտանգութեան հարցերով։ Թէեւ հին պայմանագիրը ամրապնդուեցաւ, եւրոպական արեւմտեան միութիւնը մնաց ՆԱԹՕ-ի ստուերին մէջ՝ ի հեճուկս այն փաստին, որ իր գոյութեան ընթացքին զբաղած էր եւրոպական երկիրները անկանխատեսելի յարձակումէն պաշտպանելու գործով[40][41]։ 1957 թուականին Հռոմի պայմանագիրի կնքումով առաջ կու գայ մեծ կարեւորութիւն ունեցող խթան մը[38]։ Վեցնեակը կ'որոշէ առաջ ընթանալ տնտեսական, քաղաքական ու սոցիալական ոլորտներուն մէջ համագործակցութեան գծով։ Նպատակ դրուած էր հասնիլ ընդհանուր շուկայի, որ թոյլ կու տար մարդոց, ապրանքներու ու դրամագլուխի ազատ շրջանառութիւն։ Եւրոպական տնտեսական միութիւնը միջազգային, վերազգային բնոյթի կազմակերպութիւն է, որ օժտուած է այդ համաձայնագիրով նախատեսուած ֆինանսաւորման ինքնավար գործառոյթ։ Այս փաստաթուղթը կը հիմնէ անորոշ տեւողութեամբ երրորդ համայնքը՝ Եւրատոմը[42]։

Երեք սիւներու միութիւն Խմբագրել

1965 թուականին պայմանագիր մը կը կնքուի, որ կը միաւորէ եւրոպական երեք համայնքներու գործադիրները եւրոպական յանձնաժողովի (ԵՀ) եւ եւրոպական միութեան խորհուրդի (ԵՄԽ) միջոցով:[38][43] 1986 թուականի Փետրուարին կնքուած եւրոպական միակ Ակտը գործունէութեան մէջ մտաւ 1987 թուականի Յուլիսին[38] եւ նպատակ ունէր վերափոխել եւրոպական կառուցուածքը՝ ամրապնդելով ներքին շուկայի համախմբումը 1993 թուականին եւ թոյլ տալով կապիտալի ու սոցիալական քաղաքականութեան ազատ շրջանառութիւն։ Այս պայմանագիրով համայնքային իրաւասութիւնները կ'ընդլայնին՝ հասնելով յետաքննութեան ղեկավարման եւ թեքնիքի, շրջակայ միջավայրի ու սոցիալական քաղաքականութեան զարգացման։ Միակ Ակտը խթանեց նաեւ եւրոպական խորհուրդի գոյութիւնը, որ կը միաւորէ պետութեան ու կառավարութեան ղեկավարները եւ կը նպաստէ արտաքին միասնական քաղաքականութեան (եւրոպական քաղաքական համագործակցութիւնը), ինչպէս նաեւ համագործակցութեան անվտանգութեան ոլորտին մէջ[44][45]։

 
Պերլինի պատի անկումը հնարաւոր դարձուց արեւելեան Եւրոպայի ներառումը ԵՄ-ին։

Մաստրիխտի կամ եւրոպական միութեան համաձայնագիրը՝ կնքուած 1992 թուականին եւ ուժի մէջ մտած 1993 թուականէն[38], առաջ բերաւ նոր հաստատութենական կառուցուածք մը, որ պահպանուեցաւ մինչեւ Լիզպոնի համաձայնագիրի ուժի մէջ մտնելը։ Նշուած հաստատութենական կառուցուածքը բաղկացած էր եւրոպական միութեան յայտնի երեք սիւներէն. առաջին սիւնը համայնքայինն էր, որ կը համապատասխանէր երեք համայնքներուն (եւրոպական համայնքը, Ատոմական էներգիայի եւրոպական համայնքը եւ Ածուխի եւ պողպատի Եւրոպական միութիւնը), երկրորդ սիւնը կը համապատասխանէր արտաքին քաղաքականութեան եւ ընդհանուր անվտանգութեան, որ կը կարգաւորուէր եւրոպական միութեան համաձայնագիրի 5-րդ գլուխով, իսկ երրորդ սիւնը կը համապատասխանէր քրէական գործերուն մէջ ոստիկանական ու դատական համագործակցութեան՝ կարգաւորուող եւրոպական միութեան համաձայնագիրի 6-րդ գլուխով։ Այս երեք սիւները կ'աշխատէին՝ հետեւելով որոշումներու տարբեր ընթացակարգերու, քանի որ առաջին սիւնը կը գործէր համայքնային ընթացակարգով, մինչդեռ միւս երկուքը կը կարգաւորուին միջկառավարական ընթացակարգով[46]։ Մաստրիխտի պայմանագիրը ստեղծեց նաեւ եւրոպական քաղաքացիութիւն եւ թոյլ տուաւ ազատօրէն շրջիլ ու բնակիլ համայնքի երկիրներուն մէջ, ինչպէս նաեւ հաստատեց քուէարկելու եւ ընտրուելու իրաւունքը եւրոպական ընտրութիւններու ժամանակ[47]։ Այս պայմանագրով որոշուեցաւ նաեւ ստեղծել եւրոպական միակ արժոյթ՝ եւրօն, որ շրջանառութեան մեջ կը դրուէր 2002 թուականին, եւրոպական կեդրոնական դրամատան կողմէ։

Այս տարիներու ընթացքին եւրոպական տնտեսական միութիւնը/Եւրոպական միութիւնը սկսաւ ընդլայնիլ եւրոպական մայրցամաքին մէջ, յատկապէս Արեւմտեան եւրոպայի երկիրներուն մէջ. 1973 թուականին՝ Միացեալ Թագաւորութիւն, Իռլանտա եւ Դանիա, 1981 թուականին՝ Յունաստան, 1986 թուականին՝ Սպանիա եւ Փորթուկալ, 1990 թուականին՝ Արեւելեան Գերմանիա, 1995 թուականին՝ Աւստրիա, Ֆինլանտա եւ Շուէտ[48]։

ԵՄ-ն 21-րդ դարուն՝ Ամսթերտամէն Լիզպոն Խմբագրել

 
2004 թուականի ընդլայնման պաշտօնական տօնակատարութիւնը Պրիւքսէլի մէջ:

1999 թուականին ուժի մեջ մտաւ Ամսթերտամի համաձայնագիրը։ Վերջինս կը ներառէր ազատութեան, ժողովրդավարութեան եւ մարդու իրաւունքներու հանդէպ յարգանքի սկզբունքները՝ ներառեալ նաեւ կայուն զարգացման սկզբունքը[49][50]։ Երկու տարի անց ստորագրուեցաւ Նիսի պայմանագիրը, որ ուժի մէջ կը մտնէր 2003 թուականին[38]։ Մինչ այդ՝ 2002 թուականին կ'երկարաձգուի Ածուխի եւ պողպատի Եւրոպական Միութեան վաւերականութեան ժամկէտը (արդէն 50 տարի էր), իսկ անոր գործունէութեան շրջանակը կ'ընդլայնի եւրոպական համայնքի շրջանակներուն մէջ[38]։

2004 թուականի Մայիս 1-ին տեղի ունեցաւ մեծ ընդլայնում Եւրամիութեան մէջ Արեւելեան Եւրոպայի 10 նոր երկիրներու ընդգրկումով՝ Էսթոնիա, Լաթվիա, Լիթվա, Լեհաստան, Չեխիա, Հունգարիա, Սլովաքիա, Սլովենիա, Մալթա եւ Կիպրոս։ Աւելի ուշ՝ 2004 թուականի Հոկտեմբեր 29-ին Հռոմի մէջ կնքուեցաւ սահմանադրական համաձայնագիրը[48]։ Համաձայնագիրի վաւերացումը կը սկզբնաւորուի Խորհրդարանին կողմէ ընդունումով, սակայն որոշ երկիրներ հանրաքուէ կը կազմակերպեն 2005 թուականին։ Առաջինը Սպանիայի մէջ էր, ուր փաստաթուղթը ընդունուեցաւ 76,73% աջակցութեամբ[51]։ Այնուամենայնիւ, վաւերացումը մեծ խոչընդոտի հանդիպեց, երբ Ֆրանսայի ու Հոլանտայի քուէարկողները մերժեցին փաստաթուղթը[52][53]։ Վաւերացումը մեծ հաշուով յետաձգուեցաւ, քանի որ դեռեւս ընդամէնը քանի մը երկիրներ ընդունած էին զայն։ Լիւքսեմպուրկը առաջ անցաւ եւ ընդունեց սահմանադրութիւնը 57% ձայներով[54]։ Սա իրերու դրութիւնը չփոխեց եւ ղեկավարները յայտարարեցին, որ կը թեւակոխեն «արժեւորման նոր փուլ մը»՝ կապուած մերժման հետ[55]։

2007 թուականի սկիզբները Եւրամիութեան միացան Ռումանիան եւ Պուլկարիան[48], մինչդեռ 2007 թուականի Մարտ 25-ին (Հռոմի համաձայնագիրի կնքման 50-ամեակին) եւրոպացի առաջնորդները պաշտօնապէս վերջ դրին «արժեւորման նոր փուլին»՝ կնքելով Պերլինի հռչակագիրը[56]։ Հռչակագիրի նպատակն էր նոր խթան հաղորդել հաստատութենական նոր համաձայնութեան փնտռման[57]՝ նախքան 2009 թուականի եւրոպական ընտրութիւններն իրականացնելը[58]։ Ուժի մէջ ըլլալով արդէն 2007 թուականէն՝ Եւրոպական խորհուրդը համաձայն գտնուեցաւ, որ Սահմանադրութիւնը ձախողած էր, թէեւ առաջարկներու մեծ մասը, յետագային ներառուեցան Միութեան համաձայնագրերու բարեփոխումներու բաժնին մէջ՝ ի հակադրութիւն սահմանադրութեան, որ կը պատրաստուէր փոխարինել նախորդ բոլոր պայմանագրերը։ Այսպիսով՝ 2007 թուականի Դեկտեմբեր 13-ին ստորագրուեցաւ յայտնի Լիզպոնի համաձայնագիրը[59]։

 
Լիզպոնի համաձայնագրի կնքման արարողութիւնը:

Այս համաձայնագրի նպատակն էր լաւացնել Եւրամիութեան գործունէութիւնը Մաստրիխտի համաձայնագրի եւ եւրոպական համայնքի սահմանադրական համաձայնագրի (Հռոմի համաձայնագիր) վերափոխման միջոցով[60]։ Լիզպոնի համաձայնագրի բերած ամէնակարեւոր բարեփոխումներէն էին Եւրամիութեան խորհուրդի ընդունած որոշումներու լճացման հաւանականութիւններու կանխումը մեծամասնութեան քուէարկութեան միջոցով, ծանրակշիռ Եւրոպական խորհրդարանի ստեղծումը շնորհիւ ԵՄ խորհուրդի համատեղ որոշումներու ընթացակարգերու ընդլայնման, Եւրամիութեան՝ այն ժամանակ արդէն հնացած սիւներու վերացումը եւ Եւրոպական խորհուրդի նախագահի ու Միութեան արտաքին հարցերու ու անվտանգութեան քաղաքականութեան բարձր ներկայացուցիչի պաշտօններու ստեղծումը, որ ԵՄ քաղաքականութեան համահնչութիւն եւ շարունակականութիւն կու տար[61][62]։ Լիզպոնի համաձայնագիրը, որ ուժի մէջ մտավ 2009 թուականի Դեկտեմբեր 1-ին, անդամ երկիրներու համար նաեւ իրաւականօրէն շրջանառութեան մէջ դրաւ ԵՄ հիմնարար իրաւունքներու փաստաթուղթը[61]։

2008 թուականէն անդամ երկիրներու տնտեսութիւնը ծանր հարուած ստացաւ տնտեսական ճգնաժամի պատճառով[63], չնայած որ 2013թ. Յուլիս 1-ին Խրուաթիան դարձաւ Միութեան 28-րդ անդամը[48][64]։ Այսպէս, Շումանի յհայտարարութենէն անցած է աւելի քան կէս դար եւ ԵՄ կը դիմակայէ այնպիսի մարտահրաւէրներ, ինչպիսիք են Լիզպոնի համաձայնագիրը, Պալքանեան երկիրներու ու Թուրքիայի մերձեցումը[65][66] եւ բրեքսիթը[67]։

Համաձայանգրեր Խմբագրել

Կնքուած

Ուժի մեջ մտած

Պայմանագիր

1948

1948

Պրիւքսէլի առաջին պայմանագիր

1951

1952

Փարիզի պայմանագիր

1954

1955

Պրիւքսէլի երկրորդ պայմանագիր

1957

1958

Հռոմի պայմանագիր

1965

1967

Միաձուլման համաձայնագիր

1975

N/A

Եւրամիութեան վերաբերեալ յայտարարութիւն

1986

1987

եւրոպական միակ Ակտ

1992

1993

Մաստրիխտի պայմանագիր

1997

1999

Ամստերդամի պայմանագիր

2001

2003

Նիսի պայմանագիր

2007

2009

Լիզպոնի պայմանագիր

             
                       
եւրոպական միութեան սյուները.  
եւրոպական համայնքները.  
Ատոմային էներգիայի եւրոպական համայնք (եւրատոմ)
Ածուխի եւ պողպատի եւրոպական համայնք (ԱՊԵՀ) Ժամկետը լրացել է 2002թ. Եւրոպական միութիւն (ԵՄ)
    եւրոպական տնտեսական համայնք (ԵՏՀ) եւրոպական համայնք (ԵՀ)
    Տրեվի Արդարադատութեան եւ ներքին գործերի հարցեր (ԱՆԳՀ)  
  Քրեական հարցերում ոստիկանական եւ իրավական համագործակցութիւն (ՔՀՈԻՀ)
  եւրոպական քաղաքական համագործակցութիւն (ԵՔՀ) Արտաքին քաղաքականութիւն եւ ընդհանուր անվտանգութիւն (ԱՔԸԱ)
Չհաստատուած մարմիններ ԱրեւելաԵւրոպական միութիւն (ԱԵՄ)    
Ժամկետը լրացել է 2010թ.  
                     

Աշխարհագրութիւն Խմբագրել

 
Եւրամիութեան անդամ երկիրներ (նշուած են կապոյտով Միանալու թեկնածու երկիրներ (դեղինով)
 
ԵՄ երկիրները՝ ըստ միացման տարեթիւին

Եւրամիութիւնը կազմուած է եւրոպական 28 ազատ, ինքնավար երկիրներէ, որոնք յայտնի են որպէս անդամ պետութիւններ[68]։ Միութիւնը ստեղծուած է արեւելեան Եւրոպայի 6 երկիրներու կողմէ (Ֆրանսա, Գերմանիա, Իտալիա, Պելճիքա, Հոլանտա եւ Լիւքսեմպուրկ) եւ ընդլայնած է վեց անգամ եւրոպական աշխարհարգրութեան չորս կէտերով մէկ։ Ի տարբերութիւն Միացեալ Նահանգներու՝ Եւրամիութեան անդամ երկիրներուն չի պարտադրուիր կառավարման հանրապետական ձեւ։ Միութիւնը կազմուած է 21 հանրապետութենէ եւ 7 միապետութենէ, որոնցմէ 6-ը թագաւորութիւն են, իսկ մէկը՝ դքսութիւն (Լիւքսեմպուրկ

Եւրամիութեան տարածքին մէջ երեք ամէնաընդարձակ երկիրներն են՝ 1° Ֆրանսա (Գերմանիայի, Միացեալ Թագավորութեան եւ Հոլանտայի տարածքները միասին աւելի փոքր են, քան Ֆրանսան), 2° Սպանիա եւ 3° Շուէտ. երեք ամէնափոքր երկիրներն են Մալթան (Եւրամիութեան ամէնամեծ երկրէն տարածքով աւելի քան երկու հազար անգամ փոքր), Լիւքսեմպուրկը եւ Կիպրոսը։ Ինչ կը վերաբերի ծովային տարածուածութեան, ապա Եւրամիութեան երկիրներէն մէկը՝ Ֆրանսան (աւելի քան 11 մլն քմ²) ունի աշխարհի ամէնաընդարձակ տնտեսական բացառիկ գօտին։

Եւրամիութեան տարածքը բաղկացած է անդամ 28 երկրներու տարածքներու ամբողջութենէն[68]՝ որոշ բացառութիւններով։ ԵՄ տարածքը նոյնը չէ, ինչ որ Եւրոպայի տարածքը, քանի որ առաջին հերթին կան եւրոպական երկիրներ, որոնք կը գտնուին ԵՄ-էն դուրս, ինչպէս Իսլանտան, Զուիցերիան, Նորվեկիան եւ Ռուսաստանը։ Բացի այդ՝ որոշակի եւրոպական տարածքներ ԵՄ մաս չեն կազմեր (օրինակ, Քանալ եւ Ֆերոէ կղզիները)։ ԵՄ մաս չեն կազմեր նաեւ մայր ցամաքէն դուրս գտնուող տարբեր տարածքներ, որոնք կապ ունին անդամ երկիրներու հետ (օրինակ, Գրոենլանտիա, Արուպա, Նիտեռլանտեան-Անթիլեան կղզիներ, Ֆրանսական հաւաքական տարածքներ եւ Միացեալ Թագաւորութեան հետ կապուած բոլոր ոչ եւրոպական տարածքները)։ Ի հակադրութիւն ասոր՝ կան նաեւ ծովէն այն կողմ գտնուող որոշակի տարածքներ, որոնք ԵՄ մաս կը կազմեն, թէեւ դուրս կը գտնուին մայր ցամաքէն, ինչպէս, օրինակ, Ազորեան կղզիներ, Քանարեան կղզիներ, Ֆրանսական Կվիանա, Կվադալուբէ, Մատեյրա, Մարթինիկա, Սան Մարթին, Համախմբութեան կղզի եւ Մայոթթէ[69]։

ԵՄ անդամ երկիրներէն բաղկացած մակերեսը կը կազմէ 4 324 782 քմ²։ ԵՄ բնապատկերը, կլիման եւ տնտեսութիւնը կ'ազդուին ափերէն, որոնք ունին 65 992,9 քմ երկարութիւն։ ԵՄ ունի Աւստրալիայէն ու Քանատայէն յետոյ աշխարհի՝ մեծութեամբ երրորդ ափը։ Անդամ երկիրներու համախումբը ցամաքային սահմաններ ունի ոչ անդամ 21 երկիրներու հետ՝ ընդհանուր 13 271 քմ՝ աշխարհի հինգերորդ ամէնամեծ սահմանը[68]։

Եւրոպայի մէջ ԵՄ սահմաններ ունի Նորվեկիայի, Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ուքրանիայի, Մոլտովայի, Զուիցերիայի, Լիխտեյնշտայնի, Անտորրայի, Մոնաքոյի, Սան Մարինոյի, Վատիկանի, Թուրքիայի, Մակեդոնիայի, Պոսնիա եւ Հերցեկովինայի, Չեռնոգորիայի ու Սերպիայի հետ[70]։ Վերջապէս, սահմաններ ունի նաեւ Քարիպյան ծովին մէջ՝ Սան Մարթինի հետ, հարաւային Ամերիկայի մէջ՝ Պրազիլի ու Սուրինամի հետ, իսկ Ափրիկէի մէջ՝ Մարոքքոյի հետ։

Որոշ անդամ երկրներ տարածքներ ունին եւրոպական մայրցամաքէն դուրս, որոնք կրնան Միութեան մաս կազմել. անոնք կը սահմանուին որպէս ծովէն այն կողմ գտնուող տարածքներ։ Սպանական Սէութա եւ Մելիլյա քաղաքները, որ որպէս այդպիսին Եւրամիութեան մաս կը կազմեն, կը գտնուին Ափրիկէի Մարոքի հետ, սակայն Եւրամիութեան կողմէ չեն համարուիր ծովէն այն կողմ ինկած տարածքներ։

Նախքան Լիզպոնի պայմանագրի ուժի մէջ մտնելը յստակացում չկար, թէ ինչպէս կրնայ որեւէ երկիր դուրս գալ Միութիւնէն (թէեւ Կրոենլանտան՝ դանիական տարածք մը, հեռացաւ 1985 թուականին, որու պատճառով տարբեր համաձայնագրեր փոփոխութեան ենթարկուեցան[71], սակայն ատիկա այլեւս չի պատահիր Լիզպոնի պայմանագրի հետ, քանի որ հեռացման ընթացակարգ ունի։

Անդամ երկիրներ Խմբագրել

Միութեան անդամներու թիւը աճած է՝ հիմնադիր 6 երկիրներէն (Պելճիքա, Ֆրանսա, Գերմանիա, Իտալիա, Լիւքսեմպուրկ եւ Հոլանտա)[72] հասնելով 28-ի, որոնք կը կազմեն Եւրոպական միութիւնը.

դրօշ Զին. Անուն Միանալու տարեթիւը[73] Բնակչութիւն[74] Մակերեւոյթ[74]

(կմ²-ով)

ԵՄ զոնա + ցամաքային մակերեւոյթ Դրամ Մեկ շնչին հասնող ՀՆԱ[74] ($) Պատգամաւորական տեղերու թիւը

     Ուիքիփետիայի՝ ազատ հանրագիտարանի կողմէն
Առաջարկուած է ջնջել այս յօդուածը։

Ուիքիփետիայի մէկ կամ քանի մը մասնակիցներ առաջարկած են ջնջել ։ Մանրամասնութիւններուն ծանօթանալու, ինչպէս նաեւ Ձեր կարծիքը յայտնելու համար այցելեցէք Ջնջման ներկայացուած յօդուածների քննարկման էջը։
Ուշադրութիւն, այս կաղապարը պէտք չէ հեռացնել նախքան վերոյիշեալ քննարկման էջին մէջ համաձայնութեան հասնիլը։ Եթէ համաձայն չէք առաջարկուած ջնջումին, կրնաք քննարկման ընթացքին սրբագրել եւ բարեփոխել այս յօդուածը, այսպիսով նպաստելով անոր պահպանման։


  Գերմանիա 81 305 856 357 022 414.599 եւրո 38 400 96
Կաղապար:Դրոշավորում/Ավստրիա   Աւստրիա 8 219 743 83 871 եւրո 42 400 19
Կաղապար:Դրոշավորում/Բելգիա   Պելճիքա 10 438 353 30 528 33 975 եւրո 38 200 22
Կաղապար:Դրոշավորում/Բուլղարիա   Պուլկարիա 7 037 935 110 879 145 186 Լեւ 13 800 18
Կաղապար:Դրոշավորում/Կիպրոս   Կիպրոս 1 138 071 9 251 107 958 եւրո 29 400 6
Կաղապար:Դրոշավորում/Խորվաթիա   Քրուաթիա 4 290 612 56 542 115 626 եւրո 18 100 12
Կաղապար:Դրոշավորում/Դանիա   Դանիա 5 543 453 43 094 4 761 811 դանիական կրոն 37 600 13
Կաղապար:Դրոշավորում/Սլովակիա   Սլովաքիա 5 483 088 49 035 եւրո 23 600 13
Կաղապար:Դրոշավորում/Սլովենիա   Սլովենիա 1 996 617 20 273 20 493 եւրո 29 000 8
Կաղապար:Դրոշավորում/Իսպանիա   Սպանիա 47 042 984 505 370 1 545 225 եւրո 31 000 54
Կաղապար:Դրոշավորում/Էստոնիա   Էսթոնիա 1 274 709 45 228 82 219 եւրո 20 600 6
Կաղապար:Դրոշավորում/Ֆինլանդիա   Ֆինլանտա 5 262 930 338 145 425 590 եւրո 36 700 13
Կաղապար:Դրոշավորում/Ֆրանսիա   Ֆրանսա 65 630 692 643 801 11 710 417 եւրո 35 600 74
  Յունաստան 10 767 827 131 957 637 529 եւրո 26 600 22
Կաղապար:Դրոշավորում/Հունգարիա   Հունգարիա 9 958 453 93 028 հունգարական ֆորինտ 19 800 22
Կաղապար:Դրոշավորում/Իռլանդիա   Իռլանտա 4 722 028 70 273 480 583 եւրո 40 100 12
Կաղապար:Դրոշավորում/Իտալիա   Իտալիա 61 261 254 301 340 843 251 եւրո 30 900 73
Կաղապար:Դրոշավորում/Լատվիա   Լաթվիա 2 191 580 64 589 93 011 եւրո 15 900 9
Կաղապար:Դրոշավորում/Լիտվա   Լիթվա 3 525 761 65 300 72 331 եւրո 19 100 12
Կաղապար:Դրոշավորում/Լյուքսեմբուրգ   Լիւքսեմպուրկ 509 074 2 586 եւրո 81 100 6
Կաղապար:Դրոշավորում/Մալթա   Մալթա 409 836 316 55 139 եւրո 25 800 6
Կաղապար:Դրոշավորում/Նիդեռլանդներ   Նիտերլանտներ 16 730 632 41 543 192 345 եւրո 42 700 26
Կաղապար:Դրոշավորում/Լեհաստան   Լեհաստան 38 415 284 312 685 342 482 զլոտի 20 600 51
Կաղապար:Դրոշավորում/Պորտուգալիա   Փորթուկալ 10 781 459 92 090 1 819 498 եւրո 23 700 22
Կաղապար:Դրոշավորում/Չեխիա   Չեխիայի Հանրապետութիւն 10 177 300 78 867 չեխական կրոն 27 400 22
Կաղապար:Դրոշավորում/Ռումինիա   Ռումանիա 21 848 504 238 391 262 018 ռումինական լեյ 12 600 33
Կաղապար:Դրոշավորում/Շվեդիա   Շուէտ 9 103 788 450 295 602 255 շվեդական կրոն 40 900 20

Ծովէն այն կողմ գտնուող շրջաններ Խմբագրել

 
Եւրոպական միութիւն.     Անդամ երկրների գլխավոր տարածքներ     Ծովից այն կողմ գտնվող շրջաններ     

Կան անդամ պետութիւններու՝ ծովէն այն կողմ գտնուող շարք մը տարածքներ, որոնք օրինականօրէն Եւրամիութեան մաս կը կազմեն, սակայն ունին որոշակի բացառութիւններ՝ Եւրոպայէն հեռու գտնուելու պատճառով։ Այս շրջանները մասնակի կը կիրառեն ԵՄ օրէնքը եւ որոշ արագաներու շենկընեան գօտիէն դուրս կը գտնուին[69][75]։ Այս բոլոր տարածքներու դրամական միաւորը Եւրոն է, եւ անոնք են[69].

Ծովէն այն կողմ գտնուող շրջանները կազմուած են կղզային տարբեր շրջաններէ ու հարավամերիկեան մայր ցամաքի արեւելեան բաժնին մէջ գտնուող մէկ շրջանէ՝ Եւրոպայէն հազարաւոր քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ, սակայն որոնք իրաւունքի տեսանկիւնէն կը պատկանին Եւրամիութեան եւ կը կազմեն իր մէջ գտնուող յատուկ եւ յստակ սահմանուած խումբ մը։ Նման իրավիճակը ծովէն այն կողմ գտնուող շրջաններուն յանգեցուցած է միութեան հետ ուղղակի կապերու եւ համագործակցութեան պատրաստակամութեան արտայայտման, որպէսզի Միութիւնը չմոռնայ այս շրջաններու իւրահատկութիւնները, երկարաժամկէտ կայուն զարգացման հասնի եւ իրենց հաւասարի կարգավիճակ շնորհէ, Միութեան մնացած տարածքներուն պէս[76]։

Այս շրջաններու ներկայացուցիչները կը գումարեն ժողովներ, շրջաններու նախագահներու մասնակցութեամբ, որոնց նպատակն է համագործակցութեան համատեղ ծրագիր ներկայացնելը[69]։

Յատուկ կարգավիճակ ունեցող շրջաններ Խմբագրել

 
     Անդամ պետութիւններ     Յատուկ կարգավիճակ ունեցող տարածքներ

Կան անդամ երկիրներու տարածքներ, ուր կը կիրառուի Եւրամիութեան ողջ օրէնսդրութիւնը: Ինչպէս ծովէն այն կողմ գտնուող շրջանները եւ ի տարբերութիւն այդ երկիրներուն ու տարածքներուհ, այս տարածքները իսկապէս Եւրամիութեան մաս կը կազմեն։

Յատուկ պարագայ է Կիպրոսի հիւսիսը, ուր Եւրամիութեան օրէնսդրութիւնը չի կիրառուիր, թէեւ ան Միութեան իրաւականօրէն մաս կը կազմէ, քանի որ անոր քաղաքացիները, որ կողմ քուէարկած են Եւրամիութեան միանալու եւ միաւորուելու Կիպրոսի որոշման, նաեւ կ'ընտրեն եւրոպական խորհրդարանի Կիպրոսի ներկայացուցիչները։ Այս պարագան բացառութիւն է Կիպրոսի միացման պայմանագրէն, քանի որ կը սպասուի կիպրոսեան երկու հանրապետութիւններու միջեւ բանակցութիւններու զարգացում։ Կղզիի բաժանման արդիւնքով ստեղծուած է ՄԱԿ-ի միջազգային հովանաւորութեան տակ գտնուող սահման մը՝ հիւսիսի եւ հարաւի մէջ, բրիտանական ինքնավար երկու գօտի, որոնք ազատուած են համայնքային իրաւունքի կիրառումէն, քանի որ Ակրոտրիր եւ Դհեկելիայի բրիտանական ինքնավար տարածքներուն մէջ ԵՄ օրէնսդրութիւնը կը վերաբերի միայն Միացեալ Թագաւորութեան եւ Կիպրոսի քաղաքացիներուն[77]։

Պալթիկ ծովուն մէջ Ֆինլանտայի Ալանդ կղզիները նոյնպէս յատուկ կարգավիճակ ունին[78]։ Այս կղզիները, որոնք լայն ինքնավարութիւն կը վայելեն, Ֆինլանտայէն յարաբերականօրէն բաժնուելու եւ ԵՄ-ին միանալու հանրաքուէով ընդունած է Միութեան միանալու որոշումը, թէեւ որոշակի բացառութիւններով[79]։

Ծովային տարածքներ ու երկիրներ Խմբագրել

 
եւրոպական Միութեան Տնտեսական բացառիկ գօտի (ՏԲԳ)     Եւրամիութեան անդամ երկիրները եւ անոնց՝ ծովէն դուրս գտնուող տարածքները:     ԵՄ ՏԲԳ-ն:[nota 1]     Եւրամիութեան անդամներուն, սակայն ոչ ԵՄ-ին պատկանող Ծովային տարածքներ ու երկիրներ (ԾՏԵ):     ԾՏԵ ՏԳԲ տարածքները (ԵՄ-էն դուրս գտնուող):     ԵՄ թեկնածու համարուող երկիրներ     Թեկնածու երկիրներու ԾՏԵ

Ծովային տարածքներն ու երկիրները պետութիւններ են, որոնք համայնքային տարածքին մաս չեն կազմեր (ի տարբերութիւն ծովէն այն կողմ գտնուող տարածքներուն)։ Անոնց բնակիչները ունին այն երկրի քաղաքացիութիւնը, որմէ որ կախեալ են (թէեւ որոշ պարագաներու անոնց քաղաքացիները չունին լիիրավ քաղաքացիութիւն)։

Գոյութիւն ունեն ծովային 25 տարածքներ ու երկիրներ[80].

Նոր երկիրներու միացում Խմբագրել

Որպեսզի եւրոպական երկիրը միանա եւրամիութեանը, պիտի բավարարի որոշակի տնտեսական եւ քաղաքական պայմաններու, որոնք հայտնի են որպես Կոպենհագենի չափանիշներ[81], քանի որ 1993 թուականին եւրոպական խորհրդի կողմից ընդունվել են դանիական մայրաքաղաքում։ Կոպենհագենի չափանիշները սահմանում են, թե երբ է որեւէ երկիր պատրաստ Միութեանը միանալուն։ Գլխավոր չափանիշներու թվում հետեւյալներն են.

  • Լինել եւրոպական երկիր[81]։
  • Ունենալ կայուն կառույցներ, որոնք կերաշխավորեն ժողովրդավարութիւնը, օրէնքի գերակայութիւնը, մարդու իրավունքները եւ փոքրամասնութիւններու հանդեպ հարգանքը[81]։
  • Կենսունակ շուկայական տնտեսութեան առկայութիւն եւ Միութեան ներսում շուկայական ուժերին դիմագրավելու կարողութիւն[81]։
  • Միանալու հետ կապված պարտականութիւնները հաղթահարելու կարողութիւններ, ներառյալ քաղաքական, տնտեսական եւ դրամական միավորման[81]։
 
եւրամիութեան ապագան      ԵՄ անդամ երկրներ (28)      ԵՄ-ն լքելու գործընթացում ներառված երկրներ (1)      Պաշտոնական թեկնածու երկրներ (5)      Պոտենցիալ թեկնածու երկրներ, որ պաշտոնական խնդրանգիր են ներկայացրել (1)      Իրական պոտենցիալ թեկնածուներ (1)      Հին թեկնածու երկրներ, որոնք սառեցրել կամ չեղյալ են հայտարարել գործընթացը (3).      Հավանական պոտենցիալ երկրներ (6)

Կան ԵՄ-ին միանալու պաշտոնապես թեկնածու հինգ երկրներ, որոնք են Թուրքիան (2004 թուականից)[82], Մակեդոնիայի Հանրապետութիւնը (2005 թուականից)[83], Մոնտենեգրոն (2010 թուականից)[84], Սերբիան (2012 թուականից)[85] եւ Ալբանիան (2014 թուականից)[86]։ եւրոպական յանձնաժողովի 2009 թուականի զեկույցը դրական է գնահատել Մակեդոնիայի միավորման հարցը, սակայն պնդել է, որպեսզի հետաձգվի Թուրքիայի միացման գործընթացը[87]։

Ներկայումս պոտենցիալ թեկնածուներ են Բոսնիա եւ Հերցեգովինան ու Կոսովոյի տարածքը (ՄԱԿ-ի ներքին հսկողութեան տակ գտնուող)[83]՝ ըստ Միավորված Ազգերի Անվտանգութեան խորհրդի 1244-րդ որոշման[88]։ թէեւ Բոսնիա եւ Հերցեգովինան արտահայտել է եւրոպական խմբին միանալու իր հետաքրքրութիւնը, դրա միացումը բախվում է տնտեսական եւ քաղաքական բազմաթիվ խնդիրներու, որի արդյունքում երկիրը պիտի բարեփոխումներ անի իր տնտեսական, քաղաքական եւ իրավական համակարգերում[89][90]։ Կոսովոյի դեպքն այլ է, քանի որ այս տարածաշրջանը հատուկ կարգավիճակ պիտի ստանա եւրամիութեանը միանալով, քանզի եւրոպական յանձնաժողովը այն համարում է պոտենցիալ թեկնածու, սակայն ոչ որպես անկախ երկիր, այն կոչում է Կոսովո՝ 1244-րդ որոշմամբ[88], քանի որ անդամ երկրները բաժանված են Կոսովոն անկախ պետութիւն համարողներու ու դրա անկախութեան հռչակագիրը ընդունող եւ այն Սերբիայի անբաժան մաս համարողներու[85][91]։

թէեւ Նորվեգիան գտնվում է եւրոպական տնտեսական տարածքում[92], Շնեգենյան գոտու մաս է եւ մասնակցում է ԵՄ շատ ծրագրերի ու գործունեութիւններու[93][94], նորվեգացիները երկու հանրաքուէ պահանջեցին՝ 1972 եւ 1994 թուականներուն, որպեսզի իրենց երկիրը ԵՄ անդամ դառնա[95]։ Միեւնույն կերպով՝ Իսլանդիան ԵՏՏ եւ Շենգենյան գոտու անդամ է եւ տնտեսական ծանր ճգնաժամի պատճառով ԵՄ անդամ դառնալու ընթացակարգեր անցավ, սակայն 2013 թուականի ընտրութիւններու արդյունքում, որտեղ հաղթեցին Իսլանդիայի՝ ԵՄ-ին միանալու որոշմանը դեմ կեդրոնական աջակողմյանները, Իսլանդիայի նոր արտգործնախարարը Ընդլայնման յանձնաժողովին հայտնեց նոր գործադիրի որոշումը, ըստ որի նրանք չեն շարունակի եւրամիութեանը միանալու բանակցութիւնները, մինչեւ որ այդ հարցի վերաբերյալ հանրաքուէ չանցկացնեն[96]։ Համանման դեպք է Շվեյցարիան, որը թէեւ նույնպես Շենգենյան գոտում է գտնվում[97], սակայն 1994 եւ 2001 թուականներու հանրաքուէներով մերժել է միանալու որոշումը[98][99]։

Որեւէ անդամի հեռացում Խմբագրել

Լիզպոնի պայմանագրին նախորդած պայմանագրերում իրավական որեւէ կետ չկար, որը կկարգավորեր երկրներու հեռացման հարցը։ Այսպես, օրինակ, Վիեննայի համաժողովում չէր նախատեսվում անդամ երկրներու ո՛չ հրաժարում, ո՛չ էլ հեռացում[100]։ եւրոպական համայնքներու Արդարատութեան դատարանը ճանաչում էր երկրներու կողմից ընդունած փոխհամաձայնութիւններու անվիճելի բնույթը։ Այնուամենայնիվ, պայմանագրերում հեռացման ընթացակարգի բացակայութիւնը բավարար հիմք չէր, որպեսզի երկիրը որոշեր եւրամիութեան կազմում մնալու կամ դուրս գալու հարցը[101]։

2016 թուականի հունիսի 23-ին հանրաքուէ անցկացվեց Միացյալ Թագավորութեան՝ եւրամիութիւնում մնալու հարցի համար, որում «Դուրս գալ ԵՄ-ից» տարբերակը 51,9 % ձայներով հաղթեց, մինչդեռ «Շարունակել ԵՄ-ում» տարբերակը ստացավ 48,1 %, թէեւ Շոտլանդիայում, Հյուսիսային Իռլանդիայում եւ Ջիբրալթարում, բացի Լոնդոնում մեծամասնութիւն կազմելուց, գերակշռեց մնալու տարբերակը[102]։ Հանրաքուէի արյունքներուց հետո վարչապետ Դեյվիդ Քեմերոնը հայտարատեց իր հրաժարականի մասին, այսպիսով, միեւնույն տարվա հուլիսի 13-ին Թերեզա Մեյը ստանձնեց նրա պաշտոնը. Դեյվիդ Քեմերոնը պատճառաբանեց, որ նոր ղեկավարութիւնը երկիրը պիտի տանի ընտրված ուղով[103]։ Այս հանրաքուէն սկիզբ դրեց եւրամիութիւնից Միացյալ Թագավորութեան հեռացման գործընթացին, որը երկարատեւ է՝ մոտ 2 տարի, ենթադրվում է, որ ամբողջութեամբ կիրագործվի 2019 թուականին[104]։

հաստատութենական շրջանակ Խմբագրել

Կառույցներ Խմբագրել

 
Քաղաքներ, որտեղ գտնվում են Միութեան տարբեր կառույցները:

եւրամիութեան կառույցները քաղաքական այն օրգանիզմներն ու հաստատութիւններն են, որոնց անդամ երկրները տալիս են իրենց իշխանութեան ու ինքնավարութեան մի մասը։ Դրանով նպատակ է դրվում, որոշակի որոշումներ ու միջազգային գործողութիւններ ունենան վերազգային բնույթ, որն էլ պիտի կիրառվի անդամ երկրներու կամքի հետ՝ այսպիսով ուժից զրկելով ամեն երկրի ազգային մարմիններուն[105]։

Կանոններն ու ընթացակարգերը, որոնց պիտի հետեւեն կառույցները, հաստավում են համաձայնագրերում, բանակցվում են եւրոպական խորհրդի կողմից ու միջկառավարական համաժողովներում ու վաւերացվում են ամեն երկրի ազգային խորհրդարանում։ Լիզպոնի պայմանագիրը նորովի փոխակերպում է եւրամիութեան համաձայնագիրը, սակայն նաեւ ԵԳՀ-ն (եւրամիութեան գործունեութեան համաձայնագիրը)[106]։

Միութեան կանոնակարգային գործունեութեան օրինականութիւնը կրկնակի աղբյուր ունի. մի կողմից՝ Խորհրդի ու եւրոպական խորհրդի գործունեութեան մեջ միջազգային օրինականութիւնը այնքանով, որ Միութիւնը Միջազգային իրավունքի նորմերով ղեկավարվող միջազգային կազմակերպութիւն է, մյուս կողմից՝ ժողովրդավարութիւնը, քանի որ եւրոպական խորհրդարանը ներառում է Իրավունքի ժողովրդավարական ձեւավորման սկզբունքը՝ լինելով մի հաստատութիւն, որի անդամները ընտրվում են անմիջապես քաղաքացիներու կողմից։

Լիզպոնի պայմանագիրը ամրացրել է միջազգային բարձրագույն շրջանակի պաշտոնական փոխակերպումը յոթ կառույցներով։ Կարեւորագույն երեքը որոշումներու կայացման գործընթացում եւրոպական խորհրդարանը, եւրամիութեան խորհուրդը եւ եւրոպական յանձնաժողովն են։ Մեծ կարեւորութիւն ունի նաեւ եւրոպական խորհուրդը՝ որպես մի կառույց, որը սահմանում է Միութեան ուղղութիւններն ու առաջնահերթութիւնները[105]։

եւրոպական խորհրդարան Խմբագրել

 
եւրոպական խորհրդարանի նստավայրը Ստրասբուրգում:

եւրոպական խորհրդարանը եւրամիութեան խորհրդարանն է։ 1979 թուականից սկսած՝ ամեն հինգ տարին մեկ ուղղակի կերպով ընտրվում է եւրոպական ընտրութիւններում։ Հետեւաբար, այն աշխարհի՝ ուղղակիորեն ընտրվող առաջին վերազգային եւ մոտ 490 մլն մարդու ներկայացնող կառույցն է. դա կազմում է աշխարհի երկրորդ ամենամեծ ժողովրդավարական ընտրողներ ունեցող մարմինը (Հնդկաստանից հետո)[107][108]։ Խորհրդարանը համարվում է եւրամիութեան առաջին կառույցը. առաջին հերթին նշված է պայմանագրերում, իսկ դրա նախագահը մնացած բոլոր իշխանութիւններու հանդեպ եւրոպական մակարդակի նախապատվութիւն ունի[109]։ Խորհրդի հետ կիսում է օրէնսդրական ու բյուջետային իրավասութիւնը՝ վերահսկելով եւրամիութեան բյուջեն։ եւրոպական յանձնաժողովը՝ Միութեան գործադիր մարմինը, պատասխանատու է Խորհրդարանի առաջ։ Մասնավորապես, եւրոպական խորհրդարանը ընտրում է յանձնաժողովի նախագահին, ընդունում (կամ մերժում) յանձնաժողովի նշանակումները, ինչպես նաեւ կարող է հեռացնել անդամներուն[110][111]։

եւրոպական խորհրդարանի ներկայիս նախագահը իտալացի Անտոնիո Տախանին է, որն ընտրվել է 2017 թուականի հունվարին[112] եւ նախագահում է տարբեր համագործակցող խմբերից կազմված կուսակցութիւններու մի բարդ պալատի։ եւրոպական խորհրդարանի երկու գլխավոր խմբերն են (միասին ունեն տեղերի 61%-ը) եւրոպական ժողովրդական կուսակցութիւնը եւ Սոցիալ-դեմոկրատներու առաջադեմ դաշինքը[113]։

եւրամիութեան խորհուրդ Խմբագրել

 
ԵՄ խորհրդի նստավայրը (Բրյուսել):

Խորհուրդը՝ նախկինում՝ եւրոպական միութեան խորհուրդ (ԵՄԽ), առավել հայտնի որպես Նախարարներու խորհուրդ, իր մեջ է ներառում անդամ երկրներու կառավարութիւններու ներկայացուցիչներուն, որոնց ազգային հետաքրքրութիւնները ներկայացնում է ընդհանուր համաձայնութիւն գտնելու շրջանակում։ Խորհուրդը եւրոպական խորհրդարանի հետ իրագործում է Միութեան օրէնսդրական իշխանութիւնը։ Ներկայացնում է կարեւոր գործադիր իշխանութիւններու պաշտոնական սեփականութեան իրավունքը, սակայն որի իրագործումը սահմանադրական պարտադիր կերպով պիտի յանձնարարվի յանձնաժողովին։ թէեւ վերջին ժամանակներում դրա օրէնսդրական, նախկինում՝ բացառիկ գործառույթները գնալով թուլացել են՝ հօգուտ եւրոպական խորհրդարանի հետ հավասարութեան, զուգահեռ կերպով յանձնաժողովի քաղաքական անկումը կարծես հնարավոր է դարձնում վճռական եւ գործադիր իշխանութեան ծանրութեան կեդրոնի վերադարձը դեպի Խորհուրդ, որը որոշ դեպքերում թվում է, թե հենց այս մարմնին է պատկանում եւ ոչ թե համայնական գործադիրին։ Այնուամենայնիվ, Խորհուրդը ամեն անգամ ավելի է խամրում իր ալտեր էգոյի՝ եւրոպական խորհրդի պատճառով։

Խորհուրդը համաօրէնսդրական պալատ է, որտեղ գտնվում են Միութեան անդամ երկրներու ներկայացուցիչները իրենց ազգային կառավարութիւններու միջոցով, հաստատում են պայմաններու հավասարութեան ամբողջական մասնակցութիւնը՝ որպես երաշխիք ստանալով այսպես կոչված ազգային սկզբունքները ներկայացնելու իրավունքը։ օրէնսդրական որեւէ ակտ ընդունելու ժամանակ Խորհրդի նստաշրջանները հանրային են։

Խորհրդի նախագահութիւնը փոխվում է անդամ երկրներու միջեւ վեց ամիսը մեկ. հունվարից հունիս եւ հուլիսից դեկտեմբեր[114]։ Կառավարութիւնները աշխատում են միավորելով ուժերը, որպեսզի կարողանան արտաքին քաղաքականութեան հարցերը միաձայն ներակայացնել, դրանց է մասնակցում նաեւ Միութեան արտաքին հարցերի ու քաղաքական անվտանգութեան բարձրագույն ներկայացուցիչը[115]։

եւրոպական խորհուրդ Խմբագրել

 
եւրոպա շինութիւններու համալիրը Բրյուսելի եւրոպական թաղամասում[116]: Ներկայումս վերականգնվում է, որպեսզի օգտագործվի հիմնականում եւրոպական խորհրդի կողմից եւ որոշ դեպքերում նաեւ եւրամիութեան խորհրդի:

եւրոպական խորհուրդը, որը չպետք է խառնել եւրոպայի խորհրդի կամ եւրամիութեան խորհրդի հետ, միջկառավարական բնույթի քաղաքական մարմին է՝ ձեւավորված երկրներու ղեկավարներու կամ եւրամիութեան անդամ երկրներու կառավարութիւններու, Խորհրդի մշտական նախագահի ու եւրոպական յանձնաժողովի կողմից։ Դրա գործառույթները քաղաքական եւ խորհրդանշական կոլեկտիվ ղեկավարման ուղղվածութիւն ունեն՝ ամրագրելով եւրամիութեան գլխավոր ուղիներն ու նպատակները ամենաէական ոլորտներում. օրէնսդրական իշխանութիւնը դրան տրվում է պայմանագրերից։ եւրոպական խորհրդի անդամները պարբերաբար հանդիպում են եւրոպական գագաթաժողովներ կոչվող հավաքներում։ Նրանց գրասենյակները գտնվում են եւրամիութեան խորհրդի նստավայր Բրյուսելի Justus Lipsus կառույցում[117]։

եւրոպական խորհրդի նախագահը կամ ոչ պաշտոնապես Միութեան նախագահը եւրամիութեան ամենաբարձր հաստատութենական պաշտոններուց է եւ, անշուշտ, ամենախորհրդանշականը։ Նրա արտաքին պրոյեկցիան համապատասխանում է ԵՄ բարձրագույն ներկայացուցչութեանը արտաքին քաղաքականութեան եւ ընդհանուր անվտանգութեան ոլորտում՝ երկրներու ղեկավարներու մակարդակով։ Դրա մանդատը 2.5 տարի ժամկետ ունի եւ կարող է վերականգվել միայն մեկ անգամ՝ այդպիսով փոխարինելով Լիզպոնի պայմանագրին նախորդած ռոտացիայի հին համակարգին։

եւրոպական յանձնաժողով Խմբագրել

 
եւրամիութեան դրօշները եւրոպական յանձնաժողովի նստավայր Բրյուսելում:

եւրոպական յանձնաժողովը եւրամիութեան գործադիր ճյուղն է։ Այս մարմինը պատասխանատու է օրէնսդրական նախաձեռնութիւններու առաջարկութեան, որոշումներու իրագործման, հիմնադիր պայմանագրերի պահպանման եւ ընդհանրապես զբաղվում է ԵՄ առօրյա գործունեութեամբ։ Նրան է վստահված Միութեան բարձրագույն շահի իրագործմանը հետեւելու գործառույթը՝ առանձնացնելով յուրաքանչյուր անդամ երկրի անհատական շահը[118]։

Նշանակումից հետո եւրոպական յանձնաժողովը կարող է կազմալուծվել միայն եւրոպական խորհրդարանի մեծամասնական 2/3-ի կողմից ընդունված բողոքի միջնորդութեան պարագայում, որը դրան տալիս է ինքնավարութեան բարձրագույն աստիճան՝ համեմատած խորհրդարանական այլ համակարգերի գործադիրներու[119]։

յանձնաժողովը ղեկավարում է Նախագահը, որը դրա բարձրագույն ներկայացուցիչն է եւ հիերարխիայի շղթայի առաջին տեղն է զբաղեցնում՝ նախապատվութիւն, որը պարտադրված է ուղղակի եւ անհատականացված ժողովրդավարութեան լեգիտիմիութեան կողմից, որը պահպանում է նրա ուղիղ ընտրութիւնը եւրոպական խորհրդարանի կողմից։

Համաձայն իր զբաղեցրած պաշտոնի՝ նախագահը նաեւ գլխավորում է յանձնաժողովի մնացած անդամներուն՝ այսպես կոչված յանձնակատարներուն, որոնք ունեն պարտականութիւններ ու ծառայութիւններ, որ նշանակում է յանձնաժողովի նախագահը համապատասխան ծանուցումներու միջոցով, որ ուղարկում է եւրոպական խորհրդարանին։ եւրոպական ամեն յանձնակատար պատասխանատու է բաժիններու համար (ընդհանուր ուղղութիւններ ու ծառայութիւններ), իր հերթին ղեկավարում է գործադիր գործակալութիւնները՝ նշանակված նախագահի կողմից։ Այս մրցակցային շրջանակները համայնքային լեզվում հայտնի են որպես "պորտֆելներ" եւ քանի որ չունեն սեփական ադմինիստրատիվ կառուցվածք, ղեկավարվում են հենց յանձնաժողովի կողմից։

Այլ կառույցներ Խմբագրել

 
Հաշիվներու դատարանի նստավայրը Լիւքսեմպուրկում:

Վերոնշյալ կառույցներուց բացի եւրամիութեան հաստատութենական շրջանակում առկա են նաեւ երեք ոչ քաղաքական կառույցներ՝ եւրամիութեան Արդարադատութեան դատարանը, Հաշիվներու դատարանը եւ եւրոպական կեդրոնական դրամատունը[105][120]։

  • եւրամիութեան Արդարադատութեան դատարանը (ԵՄԱԴ) եւրամիութեան կառույց է, որը կատարում է եւրոպական համայնական իրավունքի վերահսկման գործառույթ, եւ որն ունի դատական ու վերազգային բնույթ։ ԵՄԱԴ-ի դատավճիռները պարտադիր բնույթ ունեն անդամ երկրներու շրջանում։ եւրամիութեան Արդարադատութեան դատարանը Միութեան իրավական կարգավորումներու երաշխավորն է, որին մասնակցում են նաեւ ազգային մյուս դատական համակարգերը[121]։
  • Հաշիվներու դատարանը եւրամիութեան աուդիտոր մարմինն է։ Վերահսկում է եւրոպական ֆոնդերի ճիշտ բաշխումը ինչպես կառույցներու, մարմիններու ու համակարգերի, այնպես էլ անդամ երկրներու միջեւ[122]։
  • եւրոպական կեդրոնական դրամատունը (ԵԿԲ) եւրոպական միասնական դրամի՝ եւրոյի կեդրոնական դրամատունն եւ եւրոհամակարգի գլխավոր առանցքը։ ԵԿԲ-ն կեդրոնական դրամատուների եւրոպական համակարգի անբաժան մասն է[123]։

Օրգաններ եւ օրգանիզմներ Խմբագրել

Օրգանները համարժեք են ավելի փոքր շրջանակ ունեցող կառույցներու (թէեւ նման կարգավիճակ չունեն)։ թէեւ դրանց գործառույթները հստակ են, ունեն պարտականութիւններ, որոնք սովորական կառավարումից ավելի հեռուն են գնում, դրանք իրենց գործառույթներում անկախութիւն ունեն[124]։ Օրգանիզմները մյուս կառույցներուն կից համակարգեր են, սակայն ֆունկցիոնալ ինքնավարութեամբ։

  • եւրոպական տնտեսական ու սոցիալական կոմիտեն (ԵՏՍԿ) ստեղծվել է եւրոպական տնտեսական համայնքի (ներկայիս եւրամիութեան նախատիպի) կողմից 1957 թուականին՝ եւրոպայի տնտեսական ու սոցիալական տարբեր խմբերի շահերը ներկայացնելու նպատակով[125]։
  • Շրջաններու կոմիտեն (ՇԿ) եւրամիութեան տեղական ու շրջանային ներկայացուցիչներու հավաքն է, որի միջոցով դրանք կարող են ներկայացվել Միութեան օջախում։ Կրթութեան, երիտասարդութեան, մշակույթի, առողջապահութեան եւ այլ հարցերով այն խորհրդակցում է եւրամիութեան խորհրդի, եւրոպական խորհրդարանի ու եւրոպական յանձնաժողովի հետ[126]։
  • Ներդրումներու եւրոպական դրամատունը (ՆԵԲ) եւրամիութեան համայնական ֆինանսավորման օրգանն է։ Ստեղծվել է 1958 թուականին Հռոմի համաձայնագրի շրջանակներում եւ գտնվում է Լիւքսեմպուրկում։ Առաջադրանք ունի նպաստելու համայնական տարածքի հավասար զարգացմանը տնտեսական ինտեգրման ու սոցիալական համախմբվածութեան միջոցով[127]։
  • եւրոպական ժողովրդի պաշտպանը (ԵԺՊ) կարող է ընդունել եւրամիութեան քաղաքացիներուն կամ ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց՝ կառույցներու կամ համայնական օրգաններու գործունեութեան հետ կապված բողոքները (բացառութեամբ Արդատադատութեան դատարանի կամ Առաջին ատյանի դատարանի)։ Պաշտպանը առաջադրվում է եւրոպական խորհրդարանի կողմից ամեն ընտրութիւնից հետո եւ օրէնսդիր մարմնի ղեկավարման ամբողջ ընթացքի համար։ Նստավայրը Ստրասբուրգում է[128]։

Գործակալութիւններ Խմբագրել

 
Ձկնորսութեան վերահսկման գործակալութեան նստավայրը Վիգոյում:

եւրոպական գործակալութիւնները մասնագիտացված օրգաններ են, որոնք զբաղվում են եւրամիութեան կառուցվածքի որեւէ հատուկ ոլորտով (գիտական, տեխնիկական, իրավական կամ սոցիալական)։ Գտնվում են ԵՄ անդամ երկրներում։ Դրանց գործառույթը անդամ երկրներու միջեւ համագործակցութեան ապահովումն ու իրենց գործունեութեան շրջանակներում քաղաքացիներուն օգնութիւն տրամադրելն է[129]։

Այս գործակալութիւնները զգալիորեն նպաստել են ԵՄ արդյունավետ գործունեութեանը շնորհիվ համայնական տարբեր ոլորտներում իրենց մասնագիտացվածութեան։ Լինելով հիմնականում ապակեդրոն ու անկախ կառույցներ՝ նպաստել են ԵՄ բազմազգ բնույթի ամրապնդմանը[130]։

Գործակալութիւնները բաժանվում են 2 խմբի մեջ ներառված 4 կարգի. կարգավորող եւ գործադիր գործակալութիւններ[130]։ Կարգավորող գործակալութիւնները, որոնք իրենց հերթին բաժանվում են 3 կարգի, ապակեդրոն են ու զբաղվում են անժամանակ որեւէ գործունեութեամբ, հայտնի են որպես երեք սյուներու գործակալութիւններ։ Վերջինները՝ գործադիր գործակալութիւնները, գտնվում են եւրոպական յանձնաժողովի նստավայրում (Բրյուսել կամ Լիւքսեմպուրկ) եւ ստեղծվել են որոշակի ժամանակով, որպեսզի որեւէ հատուկ առաջադրանք իրագործեն[130]։

Կառավարում Խմբագրել

եւրոպական յանձնաժողով (2014-2019) [     ] (ԵԺԿ) - [     ] (ԵՍԿ) - [     ] (ԼԴԲԵԿ)
Նախագահութիւն։ Ժան-Կլոդ Յունկեր (Լիւքսեմպուրկ)
Փոխնախագահող յանձնակատարներ (Պորտֆելներ)
Ֆրանս Թիմերմանս (Հոլանտա) օրէնսդրութեան բարելավում, Միջկառույցային հարաբերութիւններ, Իրավական պետութիւն եւ Հիմնարար իրավունքներու փաստաթուղթ
Կրիստինա Գեորգիեվա (Բուլղարիա) Բյուջե եւ մարդկային ռեսուրսներ
Մարոշ Շեվչովիչ (Սլովակիա) Էներգիայի միութիւն
Ջիրկի Կատայնեն (Ֆինլանդիա) Աշխատանքի, զարգացման, ներդրումներու ու մրցակցութեան խթանում
Վալդիս Դոմբրովսկիս (Լատվիա) եւրո եւ y Սոցիալական երկխոսութիւն
Անդրուս Անսիպ (Էստոնիա) Թվային եզակի շուկա
Ֆեդերիկա Մոգերինի (Իտալիա) Արտաքին հարցեր եւ քաղաքական անվտանգութիւն

Ներկայումս եւրոպական խորհրդի նախագահը լեհ քաղաքական գործիչ Դոնալդ Թասկն է, որը նշանակվել է 2014 թուականի օգոստոսին եւ մանդատն ընդունել միեւնույն տարվա դեկտեմբերի 1-ին։ Մինչդեռ ներկայիս յանձնաժողովը 2014 թուականի նոյեմբերի 1-ից նախագահում է Ժան-Կլոդ Ջանքերը։ Այժմ յանձնաժողովն ունի 28 յանձնակատար, որոնցից 7-ը փոխնախահագներ են։

եւրամիութիւնը միջազգային մյուս կազմակերպութիւններուց տարբերող հատկանիշներուց մեկը դրա կառավարման կառույցներու զարգացման բարձր մակարդակն է[131]։ եւրամիութեան կառավարութիւնը միշտ տատանվել է միջկառավարական մոդելի միջեւ, որտեղ երկրները պահպանում են իրենց արտոնութիւններու ամբողջութիւնը եւ վերազգային մոդելը, որտեղ երկրներու ինքնավարութեան մի մասը տրվում է Միութեանը։ Առաջին դեպքում համայնական որոշումները փաստացի քննարկվում են երկրներու միջեւ եւ ընդունվում միաձայն։ Այս մոդելը, որը մոտ է դասական միջկառավարական կազմակերպութիւններու սկզբունքին, պաշտպանվում է եւրոսկեպտիկ հոսանքի կողմից։ Ըստ նրանց՝ երկրի կամ կառավարութեան ղեկավարներն են, որ ունեն ժողովրդավարական լեգիտիմութիւն քաղաքացիներուն ներկայացնելու, եւ հետեւաբար ազգերն են, որ պիտի վերահսկեն Միութեան կառույցները[132]։ Երկրորդ դեպքը եւրոֆիլներու հոսանքն է, որը գտնում է, որ կառույցները ուղղակիորեն պիտի ներկայացնեն քաղաքացիներուն դաշնութեան մոդելի եւ ուղղակի ընտրութիւններու միջոցով։ Նրանց համար եւրոպական դաշնային միութիւնը կլուծի ինքնավարութեան, ժողովրդավարական լեգիտիմութեան, համայնական ուժերի բաժանման, խնդիրներու բաշխման, հարկային եւ միասնական մոդելի ստեղծման հետ կապված խնդիրները[133][134]։

Այսպիսով՝ Միութեան կառավարման մոդելը հիբրիդային է. մի կողմից եւրամիութեան խորհուրդն է, որը երկրներու ներկայացուցիչն է, եւ որում որոշումները միաձայնութիւն չեն պահանջում, իսկ ամեն երկրի ձայներու կշիռը որոշվում է ժողովրդագրական չափանիշով, մյուս կողմից եւրոպական խորհրդարանն է, որը համընդհանուր ընտրական իրավունքով ընտրված եւրոպական միակ կառույցն է, այսինքն՝ միակն է, որ ներկայացնում է քաղաքացիներուն[135]։

Այս է պատճառը, որ եւրամիութիւնը Իրավունքի համայնք լինելու եւ եզակի իրավաբանական բնույթի պայմաններում Մաստրիխտի համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելու պահից օժտվել է հաստատութենական շրջանակով եւ եզակի կառավարութեամբ, որը գործում է ներկայացուցչական ժողովրդավարութեան ռեժիմում։ Համաձայն Միութեան համաձայնագրի 3.1 հոդվածի՝ հաստատութենական շրջանակը "նպատակ ունի խթանելու իր արժեքները, հետեւելու իր նպատակներուն, պաշտպանելու իր, իր քաղաքացիներու ու իր անդամ երկրներու շահերը, ինչպես նաեւ երաշխավորելու իր քաղաքականութեան ու գործողութիւններու համահնչութիւնը, արդյունավետութիւնն ու շարունակականութիւնը"[120]:

Գործառույթներ Խմբագրել

եւրամիութեան կառավարութեան գործառույթները ներկայացված են հաջորդիվ[120].

Ըստ եւրամիութեան գործունեութեան համաձայնագրի առաջին գլխի առաջին մասի՝ Միութիւնն ունի հետեւյալ գործառույթները[120].      
Բացառիկ գործառույթներ
Միայն Միութիւնը կարող է օրէնք սահմանել ու ընդունել դրանց հետ կապված ակտեր. երկրները կարող են դա անել միայն այն դեպքում, եթե լիազորված են Միութեան կողմից կամ պետք է ընդլայնեն Միութեան ակտերը[136]
  • մաքսային միութիւն
  • ներքին շուկայի գործունեութեան համար անհրաժեշտ մրցակցային իրավունքներու հաստատում
  • անդամ երկրներու դրամային քաղաքականութիւն
  • ԵՄ Ձկնային միացյալ քաղաքականութեան շրջանակներում ծովային ռեսուրսներու պահպանում
  • ԵՄ Միացյալ առեւտրային քաղաքականութիւն
  • այս գործառույթներու շրջանակներում միջազգային համաձայնագրերի կիրառում
Համատեղ գործառույթներ
Միութիւնը եւ անդամ երկրները կարող են օրէնք սահմանել ու ընդունել դրանց հետ կապված ակտեր, սակայն երկրները դրանք կարող են իրագործել այնքանով, որքանով որ Միութիւնը թույլ կտա[137]
  • ներքին շուկա
  • համաձայնագրերով սահմանված ոլորտներում սոցիալական քաղաքականութիւն
  • տնտեսական, սոցիալական ու տարածքային համախմբվածութիւն
  • գյուղատնտեսութիւն եւ ձկնորսութիւն
  • շրջակա միջավայր
  • սպառողներու շահերի պաշտպանութիւն
  • տրանսպորտ
  • տրանսեւրոպական ցանցեր
  • էներգետիկա
  • ազատութեան, անվտանգութեան եւ իրավապահպանութեան գործառույթ
  • հանրային առողջութեան հարցեր
Միութեան քաղաքականութիւնն ու գործողութիւնները չեն խանգարի երկրներուն իրագործել սեփական գործառույթները
  • հետազոտութիւն, տեխնոլոգիական զարգացում եւ տիեզերքի զննութիւն
  • զարգացման նպատակով համագործակցութիւն եւ մարդասիրական օգնութիւն
Հատուկ գործառույթներ

(առանձին դասակարգված)

  • տնտեսական, սոցիալական եւ աշխատանքային քաղաքականութիւններու համակարգում
  • արտաքին քաղաքականութիւն եւ ընդհանուր անվտանգութիւն
Աջակցային գործառույթներ
Միութիւնը կարող է ավարտին հասցնել երկրներու գործողութիւնները՝ աջակցելու, համակարգելու կամ դրանք ամբողջացնելու նպատակով
  • մարդկային առողջութեան պահպանութիւն ու բարելավում
  • արդյունաբերութիւն
  • մշակույթ
  • տուրիզմ
  • կրթութիւն, մասնագիտական ձեւավորում, երիտասարդութեան եւ սպորտի հարցեր
  • քաղաքացիական պաշտպանութիւն
  • վարչական համագործակցութիւն

եւրոպական քաղաքական կուսակցութիւններ Խմբագրել

եւրոպական քաղաքական կուսակցութիւնը մի կազմակերպութիւն է, որը հետեւում է քաղաքական ծրագրի ու կազմված է տարբեր երկրներու կուսակցութիւններուց ու անհատներուց, որոնք իրենց հերթին ներկայացնում են եւրամիութեան որեւէ անդամ երկրի[138]։ Ավելի ճիշտ՝ ըստ ԵՄ համաձայնագրի՝ քաղաքական կուսակցութիւնները եւրոպական մակարդակով նպաստում են եւրոպական քաղաքական գիտակցութեանը եւ Միութեան քաղաքացիներու կամարտահայտութեանը։

2004 թուականի հուլիսից սկսած՝ եւրոպական քաղաքական կուսակցութիւններն իրենց տրամադրութեան տակ ունեն եւրոպական խորհրդարանի կողմից տրված տարեկան ֆինանսավորում։ Այն նպատակ ունի ընդգրկելու կուսակցութիւններու ծախսերի մոտ 85%-ը՝ վճարելով այն ծախսերը, որոնք ուղղակիորեն կապված են կուսակցութեան ծրագրի սահմանած նպատակներու հետ (ժողովներ, վարչական ծախսեր, եւրոպական ընտրութիւններու հետ կապված քարոզարշավներ, հրատարակութիւններ եւ այլն)։ Այնուամենայնիվ, նման փոխհատուցումը չի կարելի օգտագործել ոչ եւրոպական կուսակցութիւններու կամ թեկնածուներու նախընտրական քարոզարշավներու վրա, ինչպես նաեւ դրանց պարտքերի վճարման համար[138]։

Հանրային նման ֆինանսավորում խթանելու նպատակով արդեն նշված կազմակերպութիւնները պիտի անդամ երկրում իրավական ներկայացուցչութիւն ունենան Միութեան երկրներու նվազագույնը 1/4-ի չափով, հարգեն ազատութիւնը, ժողովրդավարութիւնը, մարդու իրավունքները, հիմնարար ազատութիւնները, ինչպես նաեւ իրավական պետութեան գաղափարը (եւ արտահայտել այս ամենը իրենց ծրագրում, կարգավիճակներում ու գործողութիւններում). եւ վերջապես, պիտի մասնակցած լինեն եւրոպական ընտրութիւններուն կամ արտահայտած լինեն նման մտադրութիւն[139]։

եւրոպական քաղաքական կուսակցութիւնները քաղաքական խմբեր են կազմում եւրոպական խորհրդարանում, որի համար անհրաժեշտ են առնվազն անդամ երկրներու 1/5 մասի 25 պատգամավորներ։ Խմբերի նախագահներու հաստատումից հետո եւրոպական խորհրդարանի տեղերում նշանակվում են պատգամավորները՝ ըստ իրենց քաղաքական տեղեկագրերի։ Հնարավոր է նաեւ, որ որեւէ պատգամավոր ոչ մի խմբի չպատկանի եւ ըստ այդմ էլ մաս կազմի չգրանցվածներու[140]։

Ներկայումս Խորհրդարանը կազմված է քաղաքական 7 խմբից. եւրոպական ժողովրդական կուսակցութեան խումբը, Սոցիալ-դեմոկրատներու առաջադիմական դաշնութեան խումբը, եւրոպայի դեմոկրատներու ու լիբերալներու դաշնութեան խումբը, եւրոպական պահպանողականներու ու ռեֆորմիստներու խումբը, Կանաչներու / Ազատ եւրոպայի դաշնութեան խումբը, եւրոպական միասնական ձախակողմյաններու կոնֆեդերացիայի / Ազատութեան ու ժողովրդավարութեան հյուսիսային ու եւրոպական կանաչ ձախակողմյաններու խումբը[140]։

Քանի որ եւրոպական խորհրդարանը չի ընտրում ոչ մի կառավարութիւն, դրանում չկան կառավարական կամ ընդդիմադիր խմբեր։ Դիմակայութեան փոխարեն գերիշխում է մեծամասնական կուսակցութիւններու միջեւ փոխհամաձայնութիւն փնտրելը, որում ավանդաբար մեծ կշիռ ունեն 2 ամենամեծ խմբերը՝ ԵԺԿ (քրիստոնեա-դեմոկրատները) եւ ԵՍԴԿ (սոցիալ-դեմոկրատները)։ Սա այն բանի շնորհիվ, որ քաղաքական ոչ մի կուսակցութիւն չի ստանում անհրաժեշտ բացարձակ մեծամասնութիւն, որպեսզի հաղթի ընտրութիւնները՝ ի տրաբերութիւն այլ խորհրդարաններու, որտեղ անհրաժեշտ է պարզապես ձայներու մեծամասնութիւնը[141]։

Իրավական համակարգ Խմբագրել

եւրամիութեան իրավունքը նորմերի ու սկզբունքներու մի ամբողջութիւն է, որ սահմանում են դրա գործունեութիւնը, գործառույթներն ու խնդիրները։ Բնութագրվում է իր իրավական կարգի sui generis-ով, որով տարբերվում է ինչպես միջազգային իրավունքից, այնպես էլ անդամ երկրներու իրավական կարգերից։ Համայնական իրավական համակարգը արտահայտվում է գործառույթներու ամբողջութեան վրա, որոնք երկրները Իրավունքի ուժով վերագրել են Միութեանը։

Սկզբնական օրէնք Խմբագրել

 
Կապիտոլիական թանգարանը, որտեղ ստորագրվել են Հռոմի պայմանագրերը:

Սկզբնական օրէնքը տարբեր պայմանագրերի բովանդակութեան մեջ ընդգրկված օրէնքն է, որն ընդունում են անդամ երկրները, եւ որոնք հնարավոր են դարձնում Ածանցյալ օրէնքի հայտնվելը, որը բխում է հենց սկզբնական օրէնքից։ Ածանցյալ օրէնքը ոչ միայն զիջում է սկզբնական օրէնքի հետ հակադրվելու դեպքում, այլ նաեւ հիմնավորվում ու ծագում է դրանք պարունակող տարբեր պայմանագրերից[142]։

եւրամիութեան համաձայնագրերը հիմնականում երկու տիպի են։ Մի կողմից գործառական պայմանագրերն են, որոնցում ներառված են Ածուխի ու պողպատի եւրոպական համայնքի, եւրոպական տնտեսական համայնքի եւ Ատոմական էներգիայի եւրոպական համայնքի համաձայնագրերում պարունակվող կանոնները[143]։

Համաձայնագրերի մնացած մասը փոփոխող եւ լրացնող են, որոնց մեջ մտնում են նաեւ այն պայմանագրերը, որոնք փոփոխել են գործնական դիրքորոշումները։ Ամենակարեւորները հետեւյալներն են՝ Միաձուլման պայմանագիրը, եւրոպական միակ ակտը, եւրոպական միութեան համաձայնագիրը, Ամստերդամի պայմանագիրը, Նիսի պայմանագիրը եւ Լիզպոնի համաձայնագիրը։ Փոփոխող են նաեւ յուրաքանչյուր երկրի՝ Միութեանը միանալու պայմանագրերը[143]։

Ածանցյալ օրէնք Խմբագրել

Ածանցյալ օրէնքը ձեւավորվել է եւրոպական տարբեր կառույցներու կողմից ընդունված կանոններուց։ Կանոնները, որ այդ կառույցները կարող են ընդունել, հետեւյալներն են՝ կանոնակարգեր, հրահանգներ եւ որոշումներ[144]։

Կանոնակարգերը եւրոպական կառույցներուց բխող իրավական նորմեր են, որոնք անդամ երկրներում ուղղակի ազդեցութիւն եւ գերիշխող դիրք ունեն դրանց ազգային իրավունքի հանդեպ։ Գոյութիւն ունեն կանոնակարգերի ընդունման չորս ընթացակարգեր։ Առաջին հերթին կանոնակարգը ընդունվում է Խորհրդի կողմից յանձնաժողովի առաջարկութեամբ եւ Խորհրդարանի հավանութեամբ։ Մյուս կողմից՝ յանձնաժողովը կարող է կանոնակարգեր թելադրել սեփական նախաձեռնութեամբ՝ Համաձայնագրերով նախատեսված կարգով, ինչպես նաեւ երբ ստանում է Խորհրդի համապատասխան պատվերը նման կանոնակարգ ստեղծելու համար[145]։

Համայնական հրահանգները անդամ եկրներուն ուղղված հրամաններ են, որոնք մրցունակ են, քանի որ ընդունվում են Խորհրդի, յանձնաժողովի ու Խորհրդարանի կողմից։ Դրանց ամենաբնորոշ հատկանիշը կարգավորումներու վրա ունեցած ուղղակի արդյունավետութեան բացակայութիւնն է, քանի որ այն պիտի ընդունվի նաեւ անդամ երկրի կողմից, որպեսզի ուժի մեջ մտնի ու դառնա քաղաքացիներու իրավունքներ ու պարտականութիւններ։ Այդկերպ՝ հրահանգը պարունակում է նպատակներ, որոնք երկրները իրագործում են՝ օգտագործելով ներքին իրավունքի միջոցները սահմանված ժամանակում։ Հրահանգներու չկատարումը չի ենթադրում, որ քաղաքացու՝ պետութիւնից իր պարտականութիւնները պահանջելու իրավունքը անկում է ապրում[145][146]։

Վերջապես, որոշումներն ավելի սահմանափակ են, որովհետեւ, թէեւ ունենալով պարտադիր բնույթ, սովորաբար չունեն ընդհանուր բնույթ, այլ ուղղված են կոնկրետ հասցեատերերի։ Կարող են համեմատվել ներքին շրջանակներում իրագործվող վարչական ակտերի հետ[145]։

Հիմնարար իրավունքներ Խմբագրել

Հիմնարար իրավունքներ
Ազատագրական հեղափոխությունների իդեալիզացիա
ԵՄ Հիմնարար իրավունքների փաստաթուղթ

եւրամիութեան հիմնարար իրավունքներու փաստաթուղթը տեքստ է, որում ընդգրկված են եւրոպացի քաղաքացիներու եւ Միութեան տարածքում ապրող բոլոր մարդկանց քաղաքացիական, քաղաքական, տնտեսական եւ սոցիալական բոլոր իրավունքները[147]։

Փաստաթուղթը Լիզպոնի համաձայնագրի մաս չի կազմում (նախատեսված էր, որ այն մաս կկազմի եւրոպական սահմանադրութեան, սակայն վերջինս չընդունվեց), սակայն Լիզպոնի բարեփոխումից հետո եւրամիութեան համաձայնագրի 6-րդ հոդվածով նախատեսված՝ դառնում է պարտադիր բոլոր երկրներու համար՝ բացառութեամբ Միացյալ Թագավորութեան եւ Լեհաստանի։ 2009թ. եւրոպական խորհուրդը վստահեցրեց Չեխիայի Հանրապետութեանը, որ Համաձայնագրի հաջորդ բարեփոխումով այդ բացառութիւնը կտարածվի նաեւ այդ երկրի վրա[148]։

Հիմնարար իրավունքներն են արժանապատվութիւնը, ազատութիւնը, հավասարութիւնը, համերաշխութիւնը, քաղաքացիութիւնը եւ արդարադատութիւնը[149], որոնք արդեն իսկ ընդգրկված են եւրոպական կոնվենցիայում՝ Մարդու իրավունքներու պաշտպանութեան համար, եւրոպայի խորհրդի սոցիալական փաստաթղթում, Աշխատողներու սոցիալական հիմնարար իրավունքներու համայնական փաստաթղթում, ինչպես նաեւ Միութեան անդամ երկրներու սեփական սահմանադրութիւններում եւ միջազգային այլ կոնվենցիաներում, որոնք ստորագրվել են եւրամիութեան կողմից։

Համայնական քաղաքականութիւն Խմբագրել

Ներքին ընդհանուր քաղաքականութիւն Խմբագրել

 
եւրապոլի նստավայրը Հաագայում:

եւրամիութեան առավել կարեւոր նախապատվութիւններու թվում է արդարութեան, ազատութեան ու ապահովութեան միջավայրի ստեղծումը։ Լիզպոնի համաձայնագիրը կարեւոր փոփոխութիւններ է մտցնում ազատութեան, անվտանգութեան ու արդարութեան մասին եղած եւրոպական նորմաներում եւ հեշտացնում է այդ ոլորտում ԵՄ լայն, օրինական, արդյունավետ, թափանցիկ եւ ժողովրդավարական գործունեութիւնը[143]։ Նախքան ուժի մեջ մտնելը այս կարգի կարեւոր որոշումները պիտի միաձայն կերպով ընդունվեին Խորհրդի կողմից, մինչդեռ Խորհրդարանն ու եւրոպական արդարադատութեան դատարանը ավելի փոքր դեր ունեին այդ հարցում[150]։ եւրամիութեան գործունեութիւնը քաղաքական եւ իրավական հարցերում համագործակցութեան ոլորտում հեշտացվել է, քանի որ քաղաքական տարբեր շրջանակներու միջեւ տարբերութիւնները վերացվել են[150]։

Այնուամենայնիվ, անդամ երկրները հնարավորութիւն ունեն գործառնական ոստիկանութեան, քրեական արդարադատութեան եւ վարչական համագործակցութեան հարցերում օրէնսդրական նախաձեռնութիւններ ձեռնարկելու (եթե ունեն երկրներու 1/4-ի աջակցութիւնը)։ եւրոպական յանձնաժողովը ստանձնում է համաձայնագրերի պահապանի դերը եւ եւրոպական արդարադատութեան դատարանի հետ երաշխավորում է որոշումներու ճիշտ իրագործումը։ Ազգային խորհրդարանները առավել ակտիվ կերպով են մասնակցում արդարութեան, ազատութեան եւ անվտանգութեան թեմաներուն վերաբերող որոշումներու մշակմանը[150]։

Լիզպոնի համաձայնագիրը երաշխավորում է եւրամիութեան հիմնարար իրավունքներու մասին փաստաթղթի սկզբունքներն ու ազատութիւնները, որոնք դառնում են իրավաբանորեն պարտավորեցնող։ Իր հերթին՝ Արդարադատութեան դատարանը ստանում է ավելի շատ իշխանութիւն Փաստաթղթի ճիշտ իրագործումը ապահովելու համար[151]։ Այս բոլոր փոփոխութիւնները նպաստում են առավել լայն, օրինական, արդյունավետ, թափանցիկ ու ժողովրդավարական որոշիչ գործընթացին ազատութեան, անվտանգութեան ու արդարութեան միջավայր ստեղծելու համար եւ վերջ են դնում առաջարկութիւններու շարունակական արգելափակումներուն, որը միաձայնութեան սկզբունքից էր բխում։

Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ երեք անդամ երկրներ (Իռլանդիա, Միացյալ Թագավորութիւն եւ Դանիա) անհրաժեշտ են համարել քննել կամ ընդլայնել որոշակի դրույթներ արդարութեան, ազատութեան ու անվտանգութեան կոնկրետ հարցերում, որպեսզի կարողանան պահպանել իրենց ազգային կանոնակարգերի որոշ կետեր[152]։

Արտաքին ընդհանուր քաղաքականութիւն Խմբագրել

 
Արտաքին գործունեութեան եւրոպական ծառայութիւն

եւրամիութեան արտաքին հարցերի ու քաղաքական անվտանգութեան բարձրագույն ներկայացուցիչը վարում է դիվանագիտական ծառայութիւն, որում ներառվում են Խոհրդի ու յանձնաժողովի միջազգային պատվիրակութիւնները՝ ներկա գրեթե 125 երկրում, ինչպես նաեւ եւրամիութեան արտաքին քաղաքականութեան ու ընդհանուր անվտանգութեան հատուկ ներկայացուցչութիւնները[153]։

Այդ ծառայութիւնը կոչվում է Արտաքին գործունեութեան եւրոպական ծառայութիւն (ԱԳԵԾ կամ պարզապես Արտաքին ծառայութիւն). ստեղծվել է 2010 թուականի դեկտեմբերի 1-ին՝ Լիզպոնի պայմանագրով նախատեսվածի համաձայն[154]։ Որպես դիվանագիտական ծառայութիւն՝ նպատակ ունի աջակցելու եւ օգնելու Բարձրագույն ներկայացուցչին՝ որպես Միութեան արտաքին հարցերի գլխավոր պատասխանատուի, իր գործունեութեան իրագործման բոլոր ոլորտներում[155]։

 
եւրամիութեան մարդասիրական օգնութեան բեռը:

Բացի այդ՝ եւրամիութիւնը ունի նաեւ հարեւաններու հետ քաղաքականութիւն, որը նպատակ է հետապնդում, որ ԵՄ չլինի իր հարեւաններուց կտրված, հեռացած կազմակեպութիւն։ Այդ քաղաքականութեամբ փորձում են ամրապնդել երկկողմ հարաբերութիւնները նախկին Սովետական միութեան անդամ որոշ երկրներու, ինչպես նաեւ Միջերկրական ծովի հարավային ավազանի երկրներու հետ[156]։ Այս համատեքստում զարգացվում է մի մեծ նախագիծ՝ Բարսելոնայի գործընթացը. Միութիւնը Միջերկրականի համար, որի նպատակն է երկարաժամկետ շրջանում հարաբերութիւններու եզրեր գտնելը ԵՄ եւ Արաբական լիգայի միջեւ[157]։ Արեւելքի հարեւաններու հարաբերութեան հարցում կա այլ նախաձեռնութիւն՝ Արեւելյան ասոցիացիան, որը վերջ է դնում արգելափակումներուն Միութեան ու նախկին սովետական երկրներու միջեւ[158]։

Այս ամենի շնորհիվ ընդլայնվում է եւրամիութեան արտաքին քաղաքականութիւնը, եւ շատ երկրներ ցանկութիւն են հայտնում ԵՄ անդամ դառնալու, որը նպաստում է իրենց երկրներում բարեփոխումներու եւ կայունութեան հաստատմանը[159]։

Դրա շնորհիվ վերջին տարիներուն եւրամիութիւնը եւրոպական յանձնաժողովի միջոցով լայն ներկայացուցչութիւն է ապահովում այնպիսի կազմակերպութիւններում, ինչպիսիք են G8-ը կամ G20, թէեւ անդամ երկրները ներկայանում են Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպութիւնում իրենց առանձին ներկայացուցիչներու միջոցով[160]։

Վերջապես, հարկ է նշել նաեւ, որ եւրամիութիւնը մարդասիրական օգնութեան եւ Միավորված ազգերի գործակալութիւններու գլխավոր հովանավորն է[161]՝ եւրոպական յանձնաժողովի մարդասիրական օգնութեան եւ քաղաքացիական պաշտպանութեան բաժանմունքի միջոցով (ՄՕՔՊԲ)[162]։

Անվտանգութեան ու պաշտպանութեան ընդհանուր քաղաքականութիւն Խմբագրել

 
ԵՄԳԵ լեհ զինվորները Չադում իրականացվող 2009թ. մի առաքելութեան ժամանակ

Պաշտպանութիւնն ու անվտանգութիւնը ավանդաբար ազգային ինքնիշխանութեան հարցեր են, թէեւ եւրամիութեան քաղաքականութիւնը այս ոլորտում հաստավել է որպես Միութեան երեք սյուներուց երկրորդը՝ սահմանված 1992 թուականի Մաստրիխտի պայմանագրում. բայց չի իրագործվել մինչեւ Ամստեդամի պայմանագիրը (1997 թուական), երբ սահմանվեցին Արտաքին քաղաքականութեան ու ընդհանուր անվտանգութեան (ԱՔԸԱ) նպատակները[153]։

1999 թուականի Հելսինկիի գագաթնաժողովում եւրոպական խորհուրդը հաստատեց քաղաքական ու ռազմական մշտական նոր օրգաններու ստեղծումը՝ որպես եւրամիութեան գլխավոր երկիր (ԵՄԳԵ)[163]։ ԵՄԳԵ-ն եւրամիութեան մի բաժանմունք է, որը պատասխանատու է ընդհանուր անվտանգութեան ու քաղաքական պաշտպանութեան ոլորտում գործողութիւններու վերահսկման հարցում։ Այս բաժանմունքն անմիջականորեն կախված է Միութեան արտաքին հարցերի ու քաղաքական անվտանգութեան բարձրագույն ներկայացուցչի գրասենյակից՝ ներկայումս՝ Ֆեդերիկա Մոգերինիի, եւ զբաղվում է նախազգուշացման, իրավիճակի գնահատման եւ Պետերսբերգի առաքելութիւններու ռազմավարական պլանավորման (մարդասիրական, խաղաղապահպան, ճգնաժամային կառավարման առաքելութիւններ) եւ ԵՄ կողմից ղեկավարվող մյուս բոլոր գործունեութիւններու հարցերով[163]։ Պաշտոնապես ԵՄԳԵ-ն մաս է կազմում եւրամիութեան խորհդրի գլխավոր քարտուղարութեան եւ իր ստեղծումից իր վեր ղեկավարել է մի շարք ռազմական տեղաբաշխումներ։

Լիզպոնի պայմանագրի՝ ընդհանուր անվտանգութեան ու պաշտպանութեան համար հաստատութենական շրջանակին տրված ուժեղ ազդակներու շնորհիվ, որի միջուկը կազմում են մի շարք երկրներ՝ Ֆրանսայի գլխավորութեամբ (Իտալիա, Իսպանիա, Լեհաստան եւ փոքր չափով նաեւ՝ Գերմանիա), զգալի բեկում է մտցվել անվտանգութեան ու պաշտպանութեան ընդհանուր քաղաքականութեան մեջ[164]։

Էներգետիկա Խմբագրել

 
ԵՄ-ում վերականգնվող էներգիայի տոկոսները (2019 թուական)

2007 թուականին ԵՄ անդամ երկրներու (27) ներքին էներգետիկ սպառումը կազմել է 1.825 մլն տոննային համարժեք բենզին[165], որի մոտ 46%-ը արտադրվում էր անդամ երկրներում, մինչդեռ 54%-ը ներկրվում էր[165]։ Այս վիճակագրութեան մեջ ատոմական էներգիան ԵՄ-ում արտադրվող հիմնական էներգիան է՝ անկախ ուրանի աղբյուրից, որի 3%-ից էլ քիչ մասն էր արտահանվում ԵՄ-ում[166]։

ԵՄ-ն իր գոյութեան ընթացքում իրավական ուժ է ունեցել էներգետիկ քաղաքականութեան ոլորտում, որի հիմքերը Ածխի եւ պողպատի եւրոպական համայնքից են գալիս։ Էներգիայի պարտադիր եւ ներառող քաղաքականութիւնը ընդունվեց եւրոպական խորհրդի կողմից 2005 թուականի հոկտեմբերին, իսկ քաղաքականութեան սեւագիրը հրապարակվեց 2007 թուականի հունվարին[167]։

յանձնաժողովը ունի էներգետիկ քաղաքականութեան 5 գլխավոր կետ. մեծացնել ներքին շուկայի մրցակցութիւնը, խրախուսել ներդրումները եւ մեծացնել էլեկտրականութեան ցանցերի կապվածութիւնը, տարբերակել էներգիայի աղբյուրները լավագույն համակարգերով՝ ճգնաժամի պարագայում օգտագործելու նպատակով, Ռուսաստանի հետ էներգետիկ համագործակցութեան համար նոր պիտակ ստեղծել, նախատեսված ժամկետներում բարելավել կեդրոնական Ասիայի[168] եւ Հյուսիսային Աֆրիկայի՝ էներգիայով հարուստ երկրներու հետ հարաբերութիւնները, գոյութիւն ունեցող էներգետիկ աղբյուրներու առավել արդյունավետ օգտագործումը եւ վերականգնվող էներգիայի օգտագործման աճը եւ, վերջապես, բարձրացնել էներգետիկ նոր տեխնոլոգիաներու ֆինանսավորումը[167]։

2007 թուականին ԵՄ-ն ներկրում էր բենզինի 82%-ը, գազի 57%-ը[169] եւ ուրանի 97,48%-ը[166]։ Անհանգստութիւն կա, որ եւրոպայի՝ Ռուսաստանից էներգետիկ կախվածութիւնը վտանգի տակ է դնում Միութիւնը եւ նրա անդամ երկրները։ Այդ պատճառով ԵՄ-ն փորձում է դիվերսիֆիկացնել էներգիայի մատակարարումը[170]։

եւրախորհուրդը 2007 թուականի մարտին ընդունեց էներգետիկ պարտադիր նախագիծ, որն նախատեսում է ածխածնի երկօքսիդի արտանետման 20%-ի կրճատում մինչեւ 2020 թուականը եւ ավելի շատ վերականգնվող էներգիայի սպառում՝ հասցնելով ԵՄ ընդհանուր սպառումներու 20%-ի (2006 թուականի 7%-ի դիմաց)[171]։ Մյուս կողմից՝ համաձայնութեան եկան նվազագույնի հասցնել բիովառելիքներու 10%-ը բենզինի եւ յուղի ընդհանուր սպառման մեջ[171]։

Ապագա բաշխման ժամանակ հաշվի կառնվեն յուրաքանչյուր երկրի էներգետիկ առանձնահատկութիւնները։ Բացի այդ՝ ԵՄ-ն նախատեսում է 30%-ի հասցնել ջերմոցային ազդեցութիւն ունեցող գազերի օգտագործումը միջազգային համաձայնութեան պարագայում, որը կներգրավի մյուս հզոր կազմակերպութիւններուն ու արդյունաբերական երկրներուն[171]։

Ենթակառուցվածքներ Խմբագրել

 
Օրեսունդի կամուրջը Մալմոն միացնում է Կոպենհագենին:

ԵՄ-ն աշխատում է միջսահմանային ենթակառուցվածքներու բարելավման ուղղութեամբ, օրինակ, տրանսեւրոպական ցանցերի միջոցով (ՏԵՑ)։ ՏԵՑ-ի նախագծերը ընդգրկում են Կանալ թունելը, Միջերկրական միջանցքը, LGV Est-ը (Արեւելաեւրոպական արագընթաց գիծ), Ֆրեխուսի երկաթգծային թունելը, Օրեսունդի կամուրջը եւ Բրեններյան բազայի թունելը։ 2001 թուականին հաշվարկվեց, որ 2010 թուականի ցանցը կընդգրկի 75 200 կմ երկարութեան մայրուղիներ, 78 000 կմ երկաթգծային ուղիներ, 330 օդանավակայն, 270 ծովային նավահանգիստ եւ 2010 ներքին նավահանգիստ[172]։

Ենթակառուցվածքներու մյուս նախագիծը Գալիլեյ արբանյակով համաշխարհային նավարկութեան ցանցն է, որը կկառուցվի եւրամիութեան կողմից եւ շարժման մեջ կդրվի եւրոպական տիեզերական գործակալութեան(ԵՏԳ) կողմից։ Ձգձգումներուց հետո նախատեսվում էր 26 արբանյակից բաղկացած ցանցը ավարտին հասցնել 2017 թուականի համար, իսկ վեց տարի անց՝ պահեստամասերի համար[173]։ Գալիլեյը մասամբ գործադրվել է ԵՄ կախվածութիւնը ամերիկյան Գլոբալ տեղորոշման համակարգից (ԳՏՀ) նվազեցնելու համար, ինչպես նաեւ համաշխարհային ավելի ամբողջական ծածկույթ եւ շատ ավելի մեծ ճշգրտութիւն ապահովելու համար՝ հաշվի առնելով GPS համակարգի հնութիւնը[174]։ Որոշ մարդիկ քննադատել են Գալիլեյի համակարգը՝ ելնելով դրա թանկ արժեքից, տարատեսակ ուշացումներուց եւ GPS-ի առկայութեան պայմաններում ավելորդ դառնալուց[175]։

Գյուղատնտեսութիւն Խմբագրել

 
ՄԳՔ-ի ծախսերը

Միասնական գյուղատնտեսական քաղաքականութիւնը (ՄԳՔ) եւրամիութեան ամենահին քաղաքականութիւններուց է եւ դրա օրիգինալ առաջարկներուց մեկը[176]։ Քաղաքականութեան նպատակն է գյուղատնտեսական արտադրանքի մեծացումը, մթերքներու մատակարարման ճշտութեան ապահովումը, գյուղատնտեսներու կյանքի որակի բարելավումը եւ շուկաներու կայունացումը՝ սպառողներու համար խելամիտ գներ ապահովելով։ Մինչեւ վերջերս գործում էր սուբսիդավորման եւ շուկայի միջամտութեան համակարգ. մինչեւ 1990-ական թուականներուն գյուղատնտեսական քաղաքականութիւնը կազմում էր եւրամիութեան տարեկան բյուջեի 60%-ը, իսկ ներկայումս՝ 40%.-ը[176][177]։

Գներու վերահսկումը եւ շուկային միջամտելը գերարտադրանքի հանգեցրին, որը պահեստավորվում էր՝ գներու նվազագույն մակարդակը պահպանելու համար[176]։ Այդ ավելցուկը իրացնելու համար հաճախ միջազգային շուկայում մթերքները վաճառում էին Միութեան կողմից երաշխավորված ցածր գներով, իսկ մյուս կողմից՝ գյուղատնտեսները ստանում էին սուբսիդավորում, որը համարժեք էր համաշխարհային գներու եւ Միութեան գներու տարբերութեանը։ Այս համակարգը քննադատվել է ավելի ցածր գներով վաճառելու համար։ Գերարտադրանքը քննադատվել է նաեւ բնապահպաններու կողմից՝ ինտենսիվ արտադրութեան մեթոդներու համար։ Մյուս կողմից՝ Միասնական գյուղատնտեսական քաղաքականութիւնը պաշտպանողները պնդում են, որ գյուղատնտեսներուն տրամադրվող տնտեսական օգնութիւնը ապահովում է խելամիտ մի կենսամակարդակ, որը տնտեսապես անհնարին կլիներ, եթե այդ քաղաքականութիւնը չլիներ։

1990-ական թուականներու սկզբից քաղաքականութիւնը բարեփոխումներու է ենթարկվել[176]։ Սկզբում այս բարեփոխումները ընդգրկում էին հողակտորը արտադրանքից բաժանելու քաղաքականութիւնը, կաթնային արտադրանքի վրա վճարներ դնելը[178], ինչպես նաեւ անդամ երկրներում եւ աֆրիկյան ու կարիբյան պետութիւններում շաքարային ռեժիմի վերացումը[176]։

Գիտութիւն եւ տեխնոլոգիա Խմբագրել

Տիեզերքի հետազոտութեան ոլորտով եւրոպայում զբաղվում է եւրոպական տիեզերական գործակալութիւնը (անգլ.՝ ESA): Դրանում համագործակցում են եւրոպական 18 երկրներ[179], թէեւ սպասվում է, որ եւրամիութեան 2004 եւ 2007 թուականներու ընդլայնման արդյունքում գործակալութեանը կմիանան նաեւ այլ երկրներ[180]։ Նստավայրը Փարիզում է։ Վայրը, որտեղից իրագործվում են գործակալութեան Արիանե սարքի գործարկումները, Կուորոյի տիեզերական նավահանգիստն է՝ Ֆրանսական Գվիանայում[181]։

Ատոմային ֆիզիկայի ոլորտում առանձնանում է Ատոմական հետազոտութեան եւրոպական կազմակերպութիւնը (անգլ. ավելի հայտնի որպես CERN)[182]՝ մասնիկային ֆիզիկայի ոլորտում համաշխարհային մակարդակի հետազոտութիւններու ամենամեծ լաբորատորիան[183]։ Գտնվում է Ֆրանսայի եւ Շվեյցարիայի սահմանին՝ Մեյրին (Ժնեւի կանտոնում) եւ Սան-Ժենիս-Պոուլի (Անինի շրջանում) համայնքներու միջեւ։ Ներկայումս կան անդամ 20 երկրներ, իսկ եւրոպական յանձնաժողովը գործում է որպես դիտորդ[184]։ Դրա լավագույն արտադրանքներուց մեկը Մեծ հադրոնային բախիչն է[183], որից գիտնականներն ու հետազոտողները մեծ սպասելիքներ ունեն։

եւրոպական Միութեան պատերազմական պատմութիւն Խմբագրել

Ինչ վերաբերում է Անվտանգութեան ու պաշտպանութեան միասնական քաղաքականութեան, եւրամիութիւնը ունի Արտաքին հարցերի եւ անվտանգութեան քաղաքականութեան բարձրագույն ներկայացուցիչ։ Դրա կամ անդամ որեւէ երկրի խնդրանքով են որոշումներ ընդունվում եւրախորհրդի արտաքին հարաբերութիւններու յանձնաժողովում։ Պաշտպանութեան հարցում իրագործվում են մեխանիզմներ, որոնք հնարավոր են դարձնում Միութեան սահմաններուց դուրս առաքելութիւններու իրականացումը։ Այս առաքելութիւնները կամավորական են եւ կարող են լինել քաղաքացիական ու ռազմական բնույթի։ Դրանք ծագում են Պետերսբերգի առաքելութիւններուց։

Անվտանգութեան ու պաշտպանութեան միասնական քաղաքականութիւնը Արտաքին քաղաքականութեան ու Հավաքական անվտանգութեան մաս է կազմում եւ զարգացվում է ԵՄ պայմանագրում, 5-րդ գլխի 2-րդ բաժնում։ Չնայած պաշտապանակ միասնական քաղաքականութիւն զարգացնելու ակնհայտ նպատակին՝ ԵՄ-ն շարունակում է աշխատել միջգերատեսչական կառավարման ոլորտում, այսինքն՝ ոչ թե համայնական ձեւով, այլ յուրաքանչյուր անդամ երկրի կամավոր համագործակցութեան։ Այդ պատճառով է, որ ընդունվում են կրկնակի արագութեան մեխանիզմներ՝ համագործակցութեան դուռ բացելով անդամ այն երկրներու համար, որոնք կամավոր կերպով որոշում են համագործակցել պաշտպանութեան հարցում։

Դա իրագործվում է Պաշտպանութեան եւրոպական գործակալութեան միջոցով, որի առաքելութիւնն է պաշտպանութեան միասնական քաղաքականութեան խթանումը եւ ռազմական եւ անվտանգութեան ու պաշտպանութեան քաղաքականութիւններու ներդաշնակեցումը։

Անվտանգութեան եւ պաշտպանութեան միասնական քաղաքականութիւնը իրագործել է 34 առաքելութիւն, որից 14-ը ռազմական բնույթի են եղել։ Միութիւնը սեփական ռազմական ուժ չունի, սակայն ունի արագ տեղակայման ուժեր։

Նմանապես, ԵՄ համաձայնագիրը ՆԱՏՕ-ի հետ հիմնում է Անվտանգութեան եւ պաշտպանութեան միասնական քաղաքականութիւն դաշնակցութիւն, որով.

[Ա]յս ոլորտում փոխզիջումներն ու համագործակցութիւնը կշարունակեն կարգավորել Հյուսիսատլանտյան դաշինքի շրջանակներում ձեռք բերված փոխզիջումները, որոնք անդամ երկրներու համար կշարունակեն լինել հավաքական պաշտպանութեան հիմքը եւ դրա իրագործման կառույցը։

Համաձայնագիրը նաեւ հաստատութենականացնում է անդամ երկրներու ռազմականացումը՝ նշելով, որ «[ա]նդամ երկրները պարտավորվում են աստիճանաբար բարելավել իրենց ռազմական ունակութիւնները»։ Այս առումով խթանվում է այսպես կոչված «հավասարակշիռ պաշտպանութեան արտադրութիւնը», որէ խթանել ռազմական արդյունաբերութիւնն ու տեխնոլոգիան եւ զենքի բիզնեսում համայնական մակարդակի համագործակցութիւնը։ Երկու նպատակ կա. մի կողմից՝ զարգացնել եւ օժանդակել ռազմական արդյունաբերութեանը, միաժամանակ՝ անդամ երկրներու միջեւ պաշտպանութեան հարցում ավելի մեծ համագործակցութեան եւ ներգրավվածութեան ապովումը[185]։

Արդեն 2007 թուականին ստեղծվեց Տեխնոլոգիայի ու արդյունաբերութեան պաշտպանութեան բազան՝ որպես ռազմաարդյունաբերական համալիրի զարգացման ռազմավարութիւն, իսկ Բրյուսելի նոր որոշումները հաստատում են պաշտպանական միասնական քաղաքականութեան եւ եւրոպական զինամթերային արդյունաբերութեան զարգացումը։ Թեպետ ԵՄ-ն արդեն իսկ համաշխարհային զենքի առաջատար արտադրողներուց ու արտահանողներուց է, իսկ դրա ռազմական ծախսերը համաշխարհային առումով 28 % են կազմում։ Բացի այդ՝ ԵՄ-ն ընդգրկում է աշխարհի զենք արտադրող ամենամեծ 100 գործարաններուց 30-ը, այդ թվում՝ BAE Systems, Thales, Grupo Airbus (EADS), Finmeccanica[186]:

2013 թուականի դեկտեմբերին Պաշտպանութեան եւրոպական խորհուրդը համաձայնութեան եկավ մեծացնելու ռազմական ներգրավվածութեանն ուղղված ջանքերը։ Որոշվեց մեծացնել նաեւ ռազմական I+D-ն, եւ չնայած ԵՄ օրէնքներուն՝ զարգացվել է կրկնակի օգտագործման հետազոտութեան գաղափարը (ռազմական եւ քաղաքացիական ոլորտում կիրառութիւններով)։ ԵՄ Հետազոտութեան ծրագիրը, Հորիզոն 2020-ը, որն ունի 30 000 մլն եւրո բյուջե, այդպիսով բացել է նաեւ ռազմական I+D-ի դուռը, որի համար նախատեսված է շուրջ 2000 մլն եւրո։

Գլխավոր գաղափարն այն է, որ ԵՄ-ն հին մայրցամաքը կործանած համաշխարհային երկու պատերազմներուց հետո զարգացնի հակամարտութիւններու խաղաղ կարգավորում։ Խաղաղութեան այս նպատակները, որ սկզբնապես եւրոպական ինտեգրման էին ոգեկոչում, դարձել են քաղաքական կամք, որն ակնհայտորեն ուղղված է դեպի մրցակցութիւն եւ եւրամիութիւնը տնտեսական ու ֆինանսական համաշխարհային բեւեռի վերածում։

եւրոպական պաշտպանութեան քաղաքականութիւնը, բացի այդ, պայմանավորված է ՆԱՏՕ-ով՝ ԱՄՆ-ի կողմից հետաքրքրութեամբ այն հարցում, որ հին մայրցամաքը թեթեւացնի Դաշինքում ամերիկյան ֆինանսական ու ռազմական բեռը[187]։


Եւրոպական Միութիւն կամ Եւրամիութիւն (անգլերէն՝ European Union, ֆրանսերէն՝ Union Européenne) կը հանդիսանայ քաղաքական, տնտեսական միութիւն 28 անդամ երկիրներու, որոնք կը գտնուին Եւրոպայի մէջ[188][189]: Եւրոպական Միութիւնը հիմնուած է 1992 թուին Եւրոպական Միութեան մասին Պայմանագրով (Մաաստրիխտի պայմանագիր)։Հայաստան եւ Եւրամիութիւն


 

Հայաստանը Եւրոպական Միութեան Հարեւանութեան Քաղաքականութեան մասնակից է։ Համապատասխան Գործընկերութեան եւ Համագործակցութեան Համաձայնագիրը ստորագրուած է 1999 թ. Յունիսին, իսկ Գործողութիւններու Ծրագիրը՝ 13 Նոյեմբեր 2006-ին։

եւրոնյուզ

 
European Commission

Ծանօթագրութիւններ Խմբագրել

  1. El portal de la Unión Europea (2007)։ «Tratados y legislación»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 6 de octubre de 2010-ին։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2011 
  2. 2009։ «Tratado de Lisboa: la Unión Europea en el Mundo»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 7 de diciembre de 2011-ին։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2011 
  3. Portal de la Comisión Europea (4 de mayo de 2010)։ «Políticas»։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2010 
  4. Portal de la Unión Europea (2009)։ «Tratado de Lisboa: Una Europa más democrática y transparente»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2011 թ․ հոկտեմբերի 4-ին։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2011 
  5. Parlamento Europeo։ «El poder legislativo»։ արտագրուած է՝ 29 de octubre de 2011 
  6. 6,0 6,1 Parlamento Europeo։ «El procedimiento legislativo ordinario»։ արտագրուած է՝ 29 de octubre de 2011 
  7. «La UE, Nobel de la Paz»։ El Mundo։ 12 de octubre de 2012։ արտագրուած է՝ 12 de octubre de 2012 
  8. Nobel Prize (12 de octubre de 2012)։ «The Nobel Peace Prize 2012» (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 12 de octubre de 2012 
  9. Fundación Princesa de Asturias (21 de junio de 2017)։ «Unión Europea. Premio Princesa de Asturias de la Concordia 2017»։ Premios Príncipe de Asturias 
  10. «Germany seeks to enshrine EU flag»։ The Daily Telegraph (անգլերեն)։ 11 de diciembre de 2007։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2008 թ․ ապրիլի 16-ին։ արտագրուած է՝ 9 de mayo de 2009 
  11. «Final Act» (PDF)։ Council of the European Union (անգլերեն)։ 3 de diciembre de 2007։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2016 թ․ մարտի 3-ին։ արտագրուած է՝ 1 de enero de 2013 
  12. «La Bandera Europea (Portal de la Unión Europea)»։ արտագրուած է՝ 29 de junio de 2009 
  13. «Portal de la Unión Europea»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 20 de diciembre de 2008-ին։ արտագրուած է՝ 3 de enero de 2009 
  14. «Portal del Consejo de Europa» (անգլերեն)։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 27 de noviembre de 2009-ին։ արտագրուած է՝ 28 de octubre de 2011 
  15. «Portal de la Unión Europea»։ արտագրուած է՝ 3 de enero de 2009 
  16. «EUROPA - The EU at a glance - The symbols of the EU - United in diversity (EU's official website)» (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 28 de octubre de 2011 
  17. George F. Simons, Arjen Bos (2002)։ Eurodiversity: A Business Guide to Managing Difference։ Butterworth-Heinemann։ ISBN 0877193819 
  18. «Une devise pour l'Europe» (Francés)։ արտագրուած է՝ 17 de septiembre de 2011 
  19. 19,0 19,1 19,2 Portal de la Unión Europea։ «El himno europeo» (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 28 de octubre de 2011 
  20. 20,0 20,1 europa.eu։ «Día de Europa»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012 թ․ հունվարի 2-ին։ արտագրուած է՝ 26 de mayo de 2008 
  21. EUROPA։ «La Declaración de 9 de mayo de 1950»։ արտագրուած է՝ 28 de octubre de 2011 
  22. Deutsche Welle 23.03.2007 (2007)։ «The Day the EU Was Born» (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 26 de mayo de 2008 
  23. «Cincuenta dates después»։ 16 de septiembre de 2011։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012 թ․ ապրիլի 15-ին։ արտագրուած է՝ 16 de septiembre de 2011 
  24. «Costes y consecuencias de la guerra»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 3 de septiembre de 2011-ին։ արտագրուած է՝ 16 de septiembre de 2011 
  25. Würth España։ «Würth España»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2011 թ․ սեպտեմբերի 12-ին։ արտագրուած է՝ 16 de septiembre de 2011։ «Alemania devastada por la guerra» 
  26. «Una galería berlinesa desvela raras imágenes aéreas de la ciudad devastada por la guerra»։ El País։ 6 de mayo de 2011։ արտագրուած է՝ 16 de septiembre de 2011 
  27. «Declaración de Guerra de Gran Bretaña (3-9-1939)»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2016 թ․ մարտի 3-ին։ արտագրուած է՝ 16 de septiembre de 2011 
  28. «Cambios político-territoriales»։ արտագրուած է՝ 16 de septiembre de 2011։ «Alemania perdió amplias áreas, el 15,5 % del total de su territorio y el 10% de su población» 
  29. Juan Carlos Ocaña (2003)։ «La Conferencia de Yalta»։ արտագրուած է՝ 31 de julio de 2013 
  30. Fondation Robert Schuman (1949)։ «Confiance et vigilance à l’égard de la jeune République fédérale» (francés)։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2011 
  31. Benedicto Cuervo Álvarez (18 de enero de 2011)։ «Antecedentes de la Comunidad Económica Europea 1945-1956 II»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2019 թ․ փետրվարի 11-ին։ արտագրուած է՝ 20 de septiembre de 2011 
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 Comisión Europea (8 de mayo de 2012)։ «Robert Schuman: el arquitecto del proyecto de integración europea»։ արտագրուած է՝ 31 de marzo de 2013 
  33. 33,0 33,1 33,2 33,3 Juan Carlos Ocaña։ «La historia de la Unión Europea. La ciudadanía europea - Del fin de la guerra a la Declaración Schuman (1945-1950)»։ արտագրուած է՝ 31 de enero de 2012 
  34. EUROPA։ «Símbolos de la Unión Europea > Día de Europa»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012 թ․ հունվարի 2-ին։ արտագրուած է՝ 16 de septiembre de 2011 
  35. EUROPA։ «La Declaración de 9 de mayo de 1950»։ արտագրուած է՝ 16 de septiembre de 2011 
  36. «Robert Schuman. 1950»։ El Mundo։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2011 
  37. Rafael Calduch։ «Los fundamentos que sustentan la integración europea»։ արտագրուած է՝ 31 de enero de 2012 
  38. 38,0 38,1 38,2 38,3 38,4 38,5 38,6 El portal de la Unión Europea (2007)։ «Tratados y legislación»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 6 de octubre de 2010-ին։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2011 
  39. «Tratado de la Comunidad Europea de Defensa - 27 de mayo de 1952»։ արտագրուած է՝ 17 de septiembre de 2011 
  40. Yárnoz Carlos (14 de marzo de 1988)։ «La Unión Europea Occidental decidirá el mes próximo si invita a España a incorporarse»։ El País։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2011 
  41. «La Unión Europea Occidental anuncia su disolución»։ Público։ 31 de marzo de 2010։ արտագրուած է՝ 17 de septiembre de 2011 
  42. EUROPA։ «Tratado constitutivo de la Comunidad Europea de la Energía Atómica (Euratom)»։ արտագրուած է՝ 17 de septiembre de 2011 
  43. Europa (2007)։ «Consejo Europeo»։ արտագրուած է՝ 29 de marzo de 2008 
  44. «El Acta Única Europea»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2011 թ․ նոյեմբերի 24-ին։ արտագրուած է՝ 21 de septiembre de 2011 
  45. EUROPA։ «El Acta Única Europea»։ արտագրուած է՝ 21 de septiembre de 2011 
  46. www.europa.eu։ «Pilares de la Unión Europea»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2013 թ․ նոյեմբերի 9-ին։ արտագրուած է՝ 13 de julio de 2013 
  47. ULRICH K. PREUB։ «Reflexiones preliminares sobre el concepto de «ciudadanía europea»»։ արտագրուած է՝ 16 de septiembre de 2011 
  48. 48,0 48,1 48,2 48,3 Comisión Europea։ «La historia de la Unión Europea»։ արտագրուած է՝ 31 de marzo de 2013 
  49. Tratado de Ámsterdam։ «Derechos fundamentales y no discriminación»։ արտագրուած է՝ 13 de septiembre de 2011։ «La ambición de los redactores del Tratado de Ámsterdam es confirmar formalmente el respeto de los derechos humanos. [...] Dispone que la Comunidad tenga por misión promover un desarrollo armonioso y equilibrado» 
  50. Parlamento Europeo (2 de octubre de 1997)։ «Tratado de Ámsterdam»։ արտագրուած է՝ 27 de octubre de 2011։ «promover el progreso social y econömico de sus pueblos, teniendo en cuenta el principio de desarrollo sostenible» 
  51. «Los espdateles dicen 'sí' a la Constitución Europea»։ El Mundo։ 21 de febrero de 2005։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2011 
  52. ISABEL FERRER (2 de junio de 2005)։ «Holanda también rechaza la Constitución»։ արտագրուած է՝ 25 de junio de 2010 
  53. El Mundo/Agencias (30 de mayo de 2005)։ «Francia rechaza la Constitución y provoca una grave crisis en Europa»։ արտագրուած է՝ 25 de junio de 2010 
  54. Reuters (10 de julio de 2005)։ «Luxemburgo aprueba la Constitución Europea»։ արտագրուած է՝ 25 de junio de 2010 
  55. «Reflexión y debate por la Constitución Europea»։ արտագրուած է՝ 13 de septiembre de 2011։ «Señor presidente, yo creo que ahora empieza el periodo de reflexión y debate que hasta ahora había sido un periodo de reflexión y silencio» 
  56. Consejo Europeo (25 de marzo de 2007)։ «Declaración con ocasión del quincuagésimo aniversario de la firma de los Tratados de Roma»։ արտագրուած է՝ 25 de junio de 2010 
  57. «Declaración de Berlín»։ 25 de marzo de 2007։ արտագրուած է՝ 13 de septiembre de 2011։ «La Unión Europea es nuestra respuesta a ellos. Sólo unidos podemos preservar en el futuro nuestro ideal europeo de sociedad, en beneficio de todos los ciudadanos y las ciudadanas de la Unión Europea» 
  58. «Los 27 firman la Declaración de Berlín y se comprometen a zanjar la crisis de la UE»։ El Mundo։ 25 de marzo de 2007։ արտագրուած է՝ 13 de septiembre de 2011 
  59. elmundo.es/agencias (13 de diciembre de 2007)։ «La UE firma en Lisboa el tratado con el que busca superar su crisis»։ արտագրուած է՝ 25 de junio de 2010 
  60. «Diario Oficial n° C 306 de 17 de diciembre de 2007»։ eur-lex.europa.eu/։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 9 de marzo de 2009-ին։ արտագրուած է՝ 9 de mayo de 2009 
  61. 61,0 61,1 «El Tratado de Reforma de la UE – las principales novedades de un vistazo»։ Magazine Deutschland։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 7 de febrero de 2010-ին։ արտագրուած է՝ 9 de mayo de 2009 
  62. Comisión Europa. Representación en España (15 de septiembre de 2010)։ «Principales novedades del Tratado de Lisboa: Podcast UE»։ արտագրուած է՝ 30 de enero de 2012 
  63. «Confirmado: la Unión Europea, en recesión»։ BBC։ 13 de febrero de 2009։ արտագրուած է՝ 13 de septiembre de 2011 
  64. «Los croatas dan un claro apoyo a la adhesión en la UE en 2013»։ El País։ 22 de enero de 2012։ արտագրուած է՝ 22 de enero de 2012 
  65. «El Proceso de estabilización y asociación»։ El portal de la Comisión Europea։ 15 de junio de 2010։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 11 de agosto de 2011-ին։ արտագրուած է՝ 25 de junio de 2010 
  66. BBC (4 de octubre de 2005)։ «UE inicia diálogo con Turquía»։ արտագրուած է՝ 29 de junio de 2007 
  67. www.publico.es (24 de marzo de 2017)։ «Los retos de una UE con un mañana incierto»։ արտագրուած է՝ 12 de junio de 2017 
  68. 68,0 68,1 68,2 «Estados miembros de la UE»։ El Portal de la UE։ 2010։ արտագրուած է՝ 25 de junio de 2010 
  69. 69,0 69,1 69,2 69,3 Comisión Europea (23 de agosto de 2012)։ «Política regional y regiones ultraperiféricas» 
  70. «Estados candidatos de la UE»։ El Portal de la UE։ 2010։ արտագրուած է՝ 25 de junio de 2010 
  71. EUROPA։ «Los principios fundacionales de la Unión»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2011 թ․ նոյեմբերի 30-ին։ արտագրուած է՝ 21 de septiembre de 2011։ «El único precedente es la retirada de Groenlandia en 1985» 
  72. EUROPA։ «1945-1959 Europa por la paz – los albores de la cooperación»։ արտագրուած է՝ 17 de septiembre de 2011։ «Estados miembros fundadores: Alemania, Bélgica, Francia, Italia, Luxemburgo y Países Bajos» 
  73. EUROPA։ «Cronología de la integración europea»։ արտագրուած է՝ 23 de agosto de 2012 
  74. 74,0 74,1 74,2 CIA։ «The World Factbook» (անգլերեն)։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2009 թ․ սեպտեմբերի 12-ին։ արտագրուած է՝ 23 de agosto de 2012 
  75. Gobierno de Canarias (23 de agosto de 2012)։ «Estrategia para las regiones ultraperiféricas: logros y perspectivas» [permanent dead link]Կաղապար:Չաշխատող արտաքին հղում
  76. «Las regiones ultraperiféricas Regiones de Europa, de ventajas y de oportunidades»։ Portal de la Unión Europea։ 25 de junio de 2010 
  77. Artículo 355 párrafo 5 del TFUE
  78. Artículo 355 párrafo 4 del TFUE
  79. «Directiva 2006/112/CE del Consejo, de 28 de noviembre de 2006, relativa al sistema común del impuesto sobre el valor añadido» , 32006L0112
  80. Diario Oficial de la Unión Europe (30 de septiembre de 2011)։ «Países y territorios de ultramar a los que se aplicarán las disposiciones del title IV de la Parte III de la Constitución» 
  81. 81,0 81,1 81,2 81,3 81,4 El portal de la UE (27 de marzo de 2010)։ «Criterios de adhesión (criterios de Copenhague)»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 7 de abril de 2010-ին 
  82. Comisión Europea (31 de marzo de 2013)։ «Relaciones exteriores UE - Turquía»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2013 թ․ մայիսի 8-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28։ «1999 - El Consejo de UE Helsinki reconoce a Turquía la calidad de país candidato a la UE en pie de igualdad con otros países candidatos.» 
  83. 83,0 83,1 Comisión Europea (18 de diciembre de 2012)։ «Check current status» (անգլերեն) 
  84. «Montenegro, candidato oficial a entrar en la UE»։ elmundo.es։ 2010 
  85. 85,0 85,1 EFE (2 de marzo de 2012)։ «La UE acuerda que Serbia sea candidato oficial a la adhesión»։ www.lavanguardia.com 
  86. IGNACIO FARIZA (2014 թ․ հունիսի 24)։ «Los Veintiocho otorgan a Albania el estatus de país candidato a la adhesión»։ www.elpais.com 
  87. El País (14 de octubre de 2009)։ «La UE abre la puerta a Croacia y Macedonia pero pone trabas a Turquía» 
  88. 88,0 88,1 Distr. general del Consejo de Seguridad de la ONU (10 de junio de 1999)։ «Resolución 1244 (1999)»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 13 de agosto de 2011-ին 
  89. EFE (6 de abril de 2010)։ «La UE y EEUU piden a Bosnia un avance en sus reformas»։ www.laverdad.es 
  90. EFE (6 de abril de 2010)։ «Moratinos visita Sarajevo para desbloquear camino de Bosnia a la UE y a la OTAN»։ www.laverdad.es 
  91. agencias (18 de febrero de 2008)։ «La UE califica a Kosovo de "caso único" y deja a cada miembro su reconocimiento»։ www.elpais.es 
  92. Parlamento Europeo (14 de septiembre de 2011)։ «El Espacio Económico Europeo (EEE)» 
  93. Noruega. Portal oficial en España (31 de marzo de 2013)։ «Noruega y la Unión Europea»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012 թ․ հունիսի 28-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  94. Vein Roald Hansen (29 de octubre de 2011)։ «Vårt skjulte EU-medlemskap (Nuestra adhesión oculta a la UE)» (Noruego) 
  95. Timothy Garton Ash (29 de octubre de 2011)։ «Noruega, el paraíso vikingo» 
  96. EUROPA PRESS (1 de julio de 2013)։ «Islandia frena las negociaciones para adherirse a la Unión Europea»։ www.lavozdegalicia.es 
  97. «Suiza suprime sus controles fronterizos tras ingresar en el espacio Schengen»։ 29 de octubre de 2011 
  98. swissworld.org (29 de octubre de 2011)։ «Relaciones internacionales» 
  99. «Rechazo en Suiza a negociaciones inmediatas de ingreso a UE»։ 29 de octubre de 2011 
  100. EUROPA (16 de septiembre de 2011)։ «El Tratado en pocas palabras»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012 թ․ հոկտեմբերի 25-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28։ «El Tratado de Lisboa prevé explícitamente por primera vez la posibilidad de que un Estado miembro se retire de la Unión» 
  101. Urrea Corres Mariola (2008)։ La efectividad del derecho de retirada, el sistema de reforma y las cooperaciones reforzadas: una incógnita que condiciona el proceso de integración de la Unión։ ISBN 978-84-96717-96-1 
  102. «El Brexit gana el referendo: Reino Unido elige salir de la Unión Europea. ¿Qué pasa ahora?» 
  103. «David Cameron dimitirá como primer ministro británico tras la victoria del Brexit» 
  104. «Aseguran que Reino Unido dejaría la UE a fines de 2019 - La Tercera.cl»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2016 թ․ օգոստոսի 16-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  105. 105,0 105,1 105,2 EUROPA (14 de septiembre de 2011)։ «Instituciones y organismos de la UE»։ «comparten su soberanía para ser más fuertes y tener una influencia mundial» 
  106. «El Tratado de Lisboa: introducción»։ www.europa.eu/։ 31 de marzo de 2013 
  107. «Parliament - an overview. Welcome» (անգլերեն)։ 12 de octubre de 2007 
  108. españoles.ch (1 de octubre de 2011)։ «En el Parlamento»։ «es la única institución supranacional directamente elegida del mundo y el órgano representativo de alrededor de 490 millones de personas, quienes constituyen el segundo electorado democrático más grande del planeta, después de la India» 
  109. Parlamento Europeo (25 de agosto de 2008)։ «Servicio de Protocolo del Parlamento Europeo: ¿Misión imposible?» 
  110. Parlamento Europeo (5 de septiembre de 2012)։ «Procedimiento de nombramiento» 
  111. Parlamento Europeo (5 de septiembre de 2012)։ «Competencias de control» 
  112. G. Gallego Javier (5 de septiembre de 2012)։ «Schulz, nuevo presidente del Parlamento Europeo» 
  113. Parlamento Europeo (5 de septiembre de 2012)։ «Diputados al Parlamento Europeo» 
  114. EUROPA (17 de septiembre de 2011)։ «Consejo de la Unión Europea» 
  115. Consejo de la Unión Europea (17 de septiembre de 2011)։ «Alto Representante de la Unión para Asuntos Exteriores y Política de Seguridad» [permanent dead link]Կաղապար:Չաշխատող արտաքին հղում
  116.  
  117. EUROPA (17 de septiembre de 2011)։ «El Consejo Europeo» 
  118. «Instituciones de la Unión Europea: La Comisión Europea»։ 18 de junio de 2007։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2007 թ․ հունիսի 23-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  119. Diego Varela Pedreira (2007) Gobierno de la Unión Europea. La Coruña: Netbiblo, pp. 75-76. http://dx.doi.org/10.4272/978-84-9745-225-0
  120. 120,0 120,1 120,2 120,3 Diario oficial de la Unión Europea (30 de marzo de 2010)։ «Versión consolidada del Tratado de la Unión Europea» 
  121. EUROPA (17 de septiembre de 2011)։ «El Tribunal de Justicia de la Unión Europea» 
  122. EUROPA (17 de septiembre de 2011)։ «Tribunal de Cuentas de la UE» 
  123. EUROPA (17 de septiembre de 2011)։ «Banco Central Europeo» 
  124. «Tratado de funcionamiento de la Unión Europea»։ 17 de septiembre de 2011 
  125. Comité Económico y Social Europeo (17 de septiembre de 2011)։ «Comité Económico y Social Europeo (CESE)» 
  126. EUROPA (17 de septiembre de 2011)։ «Comité de las Regiones»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2011 թ․ սեպտեմբերի 3-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  127. «À propos de la BEI» (francés)։ 1 de noviembre de 2009 
  128. EUROPA (17 de septiembre de 2011)։ «El Defensor del Pueblo Europeo» 
  129. EUROPA (14 de septiembre de 2011)։ «Agencias de la UE»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2011 թ․ սեպտեմբերի 3-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  130. 130,0 130,1 130,2 Comisión de las Comunidades Europeas (11 de marzo de 2008)։ «Agencias europeas – Orientaciones para el futuro» 
  131. Diego Varela Pedreira (2007) Gobierno de la Unión Europea. La Coruña: Netbiblo, pp. 11-17. http://dx.doi.org/10.4272/978-84-9745-225-0
  132. «Nigel Farage, euroescéptico en el Parlamento Europeo»։ 30 de septiembre de 2011 
  133. Cesáreo Aguilera (25 de enero de 2006)։ «¿Dónde están los federalistas europeos?» 
  134. Jóvenes Europeos Federalistas (30 de septiembre de 2011)։ «Programa Político»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012 թ․ հուլիսի 20-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  135. «El funcionamiento de la Unión Europea»։ 18 de septiembre de 2011 
  136. Artículo 2.1 del Tratado de Funcionamiento de la Unión Europea
  137. Artículo 2.2 del Tratado de Funcionamiento de la Unión Europea
  138. 138,0 138,1 Parlamento Europeo (18 de septiembre de 2011)։ «¿Qué es un partido político a escala europea?» 
  139. Parlamento Europeo (18 de septiembre de 2011)։ «¿Qué condiciones hay que cumplir para obtener financiación?» 
  140. 140,0 140,1 Parlamento Europeo (18 de septiembre de 2011)։ «Los grupos políticos» 
  141. Fernando de Luis-Orueta (28 de mayo de 2004)։ «El funcionamiento del Parlamento Europeo» 
  142. Red Derecho (18 de septiembre de 2011)։ «El Derecho Originario Europeo»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012 թ․ մարտի 1-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  143. 143,0 143,1 143,2 El portal de la Unión Europea (2007)։ «Tratados y legislación»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 6 de octubre de 2010-ին։ արտագրուած է՝ 26 de octubre de 2011 
  144. «¿Qué es el Derecho Originario y derivado de la Unión Europea?»։ 18 de septiembre de 2011։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2019 թ․ հունվարի 18-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  145. 145,0 145,1 145,2 Diario oficial de la Unión Europea (30 de marzo de 2010)։ «Versión consolidada del Tratado de la Unión Europea» 
  146. Agencia Europea para la Seguridad y la Salud en el Trabajo (18 de septiembre de 2011)։ «Directivas comunitarias» 
  147. Lucas, Javier de, Identidad y constitución europea. ¿Es la identidad europea la clave del proyecto europeo? en 'Cuadernos electrónicos de Filosofía del Derecho'. Universidad de Valencia. nº 8, 2003, ISSN 1138-9877, pág 2-3
  148. Véase la Declaración 53, de la República Checa relativa a la Carta de los Derechos Fundamentales de la Unión Europea, p. 357
  149. «Carta de los Derechos Fundamentales: los Presidentes de la Comisión Europea, del Parlamento y del Consejo firman y proclaman solemnemente la Carta en Estrasburgo»։ 18 de septiembre de 2011 
  150. 150,0 150,1 150,2 EUROPA (18 de septiembre de 2011)։ «Más justicia, libertad y seguridad»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2011 թ․ օգոստոսի 10-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  151. EUROPA (18 de septiembre de 2011)։ «El Tratado en pocas palabras»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012 թ․ հոկտեմբերի 25-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  152. EUROPA։ «Establecimiento progresivo de un espacio de libertad, de seguridad y de justicia» 
  153. 153,0 153,1 EUROPA (18 de septiembre de 2011)։ «La política exterior y de seguridad común» 
  154. Artículo 27.3 del Tratado de la Unión Europea
  155. Servicio Europeo de Acción Exterior (31 de marzo de 2013)։ «Servicio Europeo de Acción Exterior» 
  156. Comisión Europea (18 de septiembre de 2011)։ «La Política: ¿Qué es la Política Europea de Vecindad?» 
  157. EUROPA (18 de septiembre de 2011)։ «El Proceso de Barcelona: Unión para el Mediterráneo» 
  158. «La Asociación Oriental – un nuevo y ambicioso capítulo en las relaciones de la UE con sus vecinos orientales»։ 18 de septiembre de 2011 
  159. Ronald Herrera (18 de septiembre de 2011)։ «La Unión Europea»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2013 թ․ մայիսի 8-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28։ «El atractivo que para varios estados tiene adquirir la calidad de miembro es un factor importante que contribuye a la reforma y a la estabilización de los países del antiguo bloque comunista en Europa» 
  160. Comisión Europea (18 de septiembre de 2011)։ «Instituciones y foros internacionales» 
  161. «ECHO (Departamento para la Ayuda Humanitaria de la Comunidad Europea)»։ bantaba - 24 de junio de 2007։ 24 de junio de 2007 
  162. EUROPA (18 de septiembre de 2011)։ «Ayuda humanitaria» 
  163. 163,0 163,1 «Portal del Consejo de Europa» (անգլերեն)։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 27 de noviembre de 2009-ին։ արտագրուած է՝ 28 de octubre de 2011 
  164. Comisión Europea (18 de septiembre de 2011)։ «Instituciones eficaces y modernas»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012 թ․ հունիսի 10-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  165. 165,0 165,1 «Energy consumption and production: EU27 energy dependence rate at 54% in 2006: Energy consumption stable» (PDF)։ 12 de septiembre de 2008։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 23 de septiembre de 2008-ին։ «
    In the EU27, gross inland energy consumption was 1 825 million tonnes of oil equivalent (toe) in 2006, stable compared with 2005, while energy production decreased by 2.3% to 871 mn toe...
    Gross inland consumption is defined as primary production plus imports, recovered products and stock change, less exports and fuel supply to maritime bunkers (for seagoing ships of all flags)...
    A tonne of oil equivalent (toe) is a standardised unit defined on the basis of one tonne of oil having a net calorific value of 41.868 Gigajoules.»
     
  166. 166,0 166,1 «EU supply and demand for nuclear fuels»։ Euratom Supply Agency — Annual Report 2007 (PDF)։ Luxembourg։ 1 de marzo de 2009։ էջ 22։ ISBN 978-92-79-09437-8։ «European uranium mining supplied just below 3% of the total EU needs, coming from the Czech Republic and Romania (a total of 526 tU).»  Nuclear energy and renewable energy are treated differently from oil, gas, and coal in this respect.
  167. 167,0 167,1 «Q&A: EU energy plans» (անգլերեն)։ 13 de julio de 2007 
  168. Shamil Midkhatovich Yenikeyeff (12 de noviembre de 2008)։ «Kazakhstan's Gas: Export Markets and Export Routes» (PDF) (անգլերեն) 
  169. «'Low-carbon economy' proposed for Europe» (անգլերեն)։ 24 de enero de 2007 
  170. Parlamento Europeo (28 de octubre de 2011)։ «Crisis del gas entre Ucrania y Rusia: la UE necesita una política energética más firme» 
  171. 171,0 171,1 171,2 «Accord historique sur la protection climatique»։ EU2007.DE (francés)։ 24 de junio de 2007։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2 de julio de 2007-ին 
  172. Comisión Europea (15 de agosto de 2007)։ «The trans-European transport network: new guidelines and financial rules» (PDF) (անգլերեն) 
  173. «Los satélites Galileo lanzados ayer, colocados en una órbita incorrecta»։ El País։ 23 de agosto de 2014 
  174. Barrot Jacques (21 de julio de 2007)։ «Jacques Barrot Home Page, Commission vice president for transport» (անգլերեն) 
  175. McKie Robin (11 de agosto de 2007)։ «Sat-nav rival could crash and burn» (անգլերեն) 
  176. 176,0 176,1 176,2 176,3 176,4 Comisión Europea (13 de septiembre de 2011)։ «La Política Agrícola Común en Detalle»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 13 de enero de 2010-ին 
  177. José María García Álvarez-Coque, Alan Swinbank y Valentin Zahrnt. (13 de septiembre de 2011)։ «Una Política Agraria Común para los bienes públicos europeos» 
  178. InDret (13 de septiembre de 2011)։ «Cuotas y tasa suplementaria en el sector lácteo en Cataluña» 
  179. ESA (31 de marzo de 2013)։ «Datos de la ESA, ¿Qué es la ESA?»։ www.esa.int 
  180. ESA (13 de septiembre de 2011)։ «New Member States» (անգլերեն) 
  181. ESA (31 de marzo de 2013)։ «La ampliación del puerto espacial europeo»։ www.esa.int 
  182. CERN (21 de enero de 2009)։ «Le nom CERN» (francés) 
  183. 183,0 183,1 Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación (30 de enero de 201%)։ «CERN (Organización Europea para la Investigación Nuclear)»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2019 թ․ հունվարի 22-ին։ արտագրուած է՝ 2019 թ․ հունվարի 28 
  184. CERN (13 de septiembre de 2011)։ «CERN in a nutshell» (անգլերեն) 
  185. MANGAS ARACELI։ «La acción exterior de la Unión. La Política Exterior y de Seguridad Común»։ Instituciones y Derecho de la Unión Europea 
  186. FLEURANT AUDE։ «The SIPRI Top 100 arms-producing and military»։ SIPRI Fact Sheet 
  187. Camps-Febrer Blanca (http://www.icariaeditorial.com/libros.php?id=1556)։ El diccionario de la guerra, la paz y el desarme։ էջ 289։ ISBN 9788498886665 
  188. «Հիմնական տեղեկություններ Եվրամիության». Եւրամիութիւնը. europa.eu. Վերցուած է Հոկտեմբեր 4, 2012.
  189. "European". Օքսֆորտի Անգլերէն Բառարան։ Վերցուած է 3 Հոկտեմբեր 2011 »5 բ SPEC. Designating զարգացող շարք տնտեսական եւ քաղաքական միաւորումներու միջեւ որոշ երկիրներու մէջ 1952 - էն սկսած, ինչպէս նաեւ Եւրոպական տնտեսական համայնքի, Եւրոպական համայնքի, Եւրոպական Միութեան"


Մէջբերման սխալ՝ <ref> tags exist for a group named "nota", but no corresponding <references group="nota"/> tag was found