Բացել գլխավոր ցանկը

Ստեփանոս Նազարեան

Ստեփանոս Նազարեան (15 Մայիս 1812, Թիֆլիս- 27 Ապրիլ 1879, Մոսկուա (թաղուած է տեղի հայկական գերեզմանատան մէջ)), յայտնի հայ խմբագիր, լուսաւորիչ, արեւելագէտ, փիլիսոսայական գիտութիւններու թեկնածու։

Ստեփանոս Նազարեան
Stepanosnazarian.jpg
Ծնած է 15 Մայիս 1812
Ծննդավայր Թիֆլիս
Վախճանած է 27 Ապրիլ 1879
Վախճանի վայրը Մոսկուա
Քաղաքացիութիւն Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Ռուսական Կայսրութիւն
Ազգութիւն Հայ
Ուսումնավայր Ներսիսեան դպրոց
Դորպատի կայսերական համալսարան
Q61855108?
Մասնագիտութիւն պատմաբան, թարգմանիչ, Խմբագիր, գրագէտ
Աշխատավայր Լազարեան Ճեմարան
Հյուսիսափայլ
Կազանի կայսերական համալսարան

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Ծնածէ 1812 թուականին Թիֆլիսի մէջ։ Սորված է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցին մէջ, որուն աւարտած է 1827 թուականին։ Ուսումնառութեան ընթացքին Նազարեան ոգեշնչուած է դպրոցի տեսուչ, ականաւոր գրող եւ մանկավարժ Յարութիւն Ալամդարեանի գաղափարներով։ Դպրոցի տարիներու կ՛ընկերանայ Խաչատուր Աբովեանի հետ, որուն հետ ընկերական կապը կը պահպանէ մինչեւ վերջ։

Որոշ ժամանակ աշխատած է Ներսիսեան դպրոցին մէջ, իբրեւ պատմութեան եւ աշխարհագրութեան ուսուցիչ։ 1832 թուականին կը մեկնի Դորպատ (այժմեան Թարթուի համալսարանի հին անուանումն է), ուր կը սորուի նախ պետական գիմնազիոնը, եւ ապա համալսարանին մէջ։ Ապրելով դրամական նեղ պայմաններու՝ այնուամեայնիւ կ՝աւարտէ ուսումը 1840 թուականին եւ կը ստանայ փիլիսոփայական գիտութիւններու թեկնածուի կոչում։

Անկէ ետք ան տեղափոխուած է Փեթերսպուրկ, զբաղած է արեւելեան լեզուներու ուսումնասիրութեամբ։ 1842 թուականին Կազանի համալսարանին մէջ աշխատանքի կ՝անցնի որպէս հայոց լեզուի ամպիոնի վարիչ։

Նազարեան 1849 թուականին կը պաշտպանէ դոկտորական աւարտաճառը, որուն թեման էր Ֆիրդուսիի «Շահնամէ»ն։ Այնուհետեւ Նազարեան կը մեկնի Մոսկուա եւ Լազարեան ճեմարանի արեւելագիտական բաժինէն ներս կը պաշտօնաւորէ որպէս լատիներէնի, արաբերէնի եւ պարսկերէնի դասախօս։ 1869 թուականին ան կու գայ Անդրկովկաս եւ աւելի մօտիկէն կը ծանօթանայ հայերու կեանքին ու ապրելակերպին։ Որոշ ժամանակ կը մնայ Թիֆլիսի մէջ, 1870 թուականին կը վերադառնայ Մոսկուա, ուր կ՛ապրի մինչեւ իր կեանքի վերջը։

Հասարակական եւ լուսաւորական գործունէութիւնԽմբագրել

Նազարեան գործօն պայքար մղած է գրականութեան մեջ աշխարհաբար լեզուի արմատաւորման համար։ Ան հսկայական դեր յատկացուցած է հայոց նոր լեզուին ժողովուրդի լուսաւորութեան գործէն ներս։

Նազարեանի լուսաւորական գործունէութիւնը լայնօրէն ծաւալուած է յատկապէս անոր խմբագրած «Հիւսիսափայլ» ամսագրի ժամանակ (1858-1964), որուն շուրջ համախմբուած են շարք մը լուսամիտ, յառաջադէմ հայ մտաւորականներ ու գործիչներ։ Ամսագիրին մէջ լոյս կը տեսնեն աշխարհաբար գրուած եւ աշխարհիկ բովանդակութիւն ունեցող գեղարուեստական երկեր, ինչպէս նաեւ գրաքննադատական ու գիտական բնոյթի յօդուածներ։

«Հիւսիսափայլ»-ը հսկայական դեր կատարած է լուսաւորական գաղափարներու տարածման գործէն ներս։ Ան համարձակօրէն կը հաւաքէ կղերաֆեոդալական հոսանքի ներկայացուցինչներուն եւ ցոյց կու տայ անոնց բացասական դերը հայ հասարակական կեանքէն։

ՍտեղծագործութիւններըԽմբագրել

Նազարեանը հեղինակ է շարք մը արժեքաւոր երկերու։ Մեծ աժէք ունի անոր Ֆիրդուսու «Շահնամէ»նի վերաբերեալ աշխատութիւնը, «Հոգեբանութիւն» ձեռնարկը, «Առաջին հոգեղեն կերակուր»եւ «Հանդես նոր հայախոսութեան» աշխարհաբար լեզուի ընթերցարանները եւ այլն։ Գրել է նաեւ չափածոյ երկեր, որոնցմէ նշանաւոր է հայրենասիրական ոգիով տոգորուած «Մայրենի լեզուի» ոտանաւորը։

ԱղբիւրԽմբագրել

  • Թ. Գ. Ճուհարեան «Հայ Գրականութիւն», 1990 , «Լոյս» հրատարակչութիւն։
  • Մինաս Թէօլէօլեան, Դար Մը Գրականութիւն, Ա․ հատոր (Բ․ տպագրութիւն), 1977, Պոսթըն, էջ 243 - 245։

Արտաքին յղումներԽմբագրել