Բացել գլխավոր ցանկը

Խաչատուր Աբովեան

Խաչատուր Աբովեան (15 Հոկտեմբեր 1809(1809-10-15)[1], Քանաքեռ[1]14 Ապրիլ 1848(1848-04-14)[1], Երեւան, Թիֆլիսի նահանգ[1]), արեւելահայ աշխարհաբար գրականութեան հիմնադիր։

Խաչատուր Աբովեան
Abovianportrait.jpg
Ծնած է 15 Հոկտեմբեր 1809(1809-10-15)[1]
Ծննդավայր Քանաքեռ, Երեւան[1]
Վախճանած է 14 Ապրիլ 1848(1848-04-14)[1] (38 տարեկանում)
Մահուան վայր Երեւան, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն[1]
Քաղաքացիութիւն Flag of Eriwan Khanate.JPG Երևանի խանություն
Flag of Russia.svg Ռուսական Կայսրութիւն
Ազգութիւն Հայ
Ուսումնավայր Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին
Ներսիսեան դպրոց
Դորպատի կայսերական համալսարան
Ազդուած է Եոհան Վոլֆկանկ Ֆոն Կէօթէ
Երկեր Պարապ վախտի խաղալիք եւ Վէրք Հայաստանի
Մասնագիտութիւն գրագէտ, վիպասան, ուսուցիչ, բանաստեղծ, թատերագիր, հասարակական գործիչ, արձակագիր
Աշխատավայր Վանական Համալիր Սանահին
Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին
Երեխաներ Վարդան Աբովյան

Ծնած է Երեւանի Քանաքեռ գիւղը։ Աւարտած է Թիֆլիս Ներսիսեան դպրոցը։ Աբովեանի ստեղծագործութեամբ սկիզբ կ՛առնէ հայ գրականութեան զարգացման նոր փուլը, որ նախորդէն կը տարբերի՝ իր թեմայով, լեզուով, հերոսի ընտրութեամբ եւ այլն։ 1829-ին, որպէս թարգմանիչ՝ կ'ընկերակցի Դորպատի համալսարանի դասախօս Ֆրիտրիք Պարրոտին եւ անոր հետ կը բարձրանայ Արարատի գագաթը։ Յաջորդ տարի Պարրոտի միջնորդութեանբ կ'ընդունուի Դորպատի համալսարանը, ուր կ'ուսանի վեց տարի։ Վերադարձին տեսչական պաշտօններ կը վարէ Թիֆլիսի եւ Երեւանի մէջ։ 1848-ի Ապրիլին կը մեկնի տունէն ու այլեւս չի վերադառնար։ Իր մահուան պատճառները առ այսօր կը մնան անյայտ։

Գլխաւոր գործերԽմբագրել

Աբովեանի գլխաւոր գործն է «Վէրք Հայաստանի, Ողբ Հայրենասէրի» վէպը, որ իր հայրենասիրական ջերմ շունչով եւ ազգային ազատագրական գաղափարներով՝ մեծ ազդեցութիւն գործած է յետագայ սերունդներուն վրայ։ Իր միւս գործերէն են՝ «Պարապ Վախտի Խաղալիկ», «Ովսաննա», «Թուրքի Աղջիկը», որոնց մէջ պարզ ու հասկնալի լեզուով պատկերացուցած է հայ ժողովուրդի կեանքն ու ազգային աւանդութիւնները։

ԵրկերԽմբագրել

  • Ֆէօդօրայ կամ որդեական սէրը, Տփղիս, 1841, 137 էջ:
  • Վէրք Հայաստանի, Տփղիս, 1858, 276 էջ:
  • Նախաշաւիղ կրթութեան ի պէտս նորավարժից, Տփղիս, 1862, 104 էջ:
  • Պարապ վախտի խաղալիք, Տփղիս, 1864, 138 էջ:
  • Երկերը, Մոսկուա, 1897, 536 էջ:
  • Վէրք Հայաստանի, Մոսկուա, 1897:
  • Վէրք Հայաստանի, Տփղիս, 1908, 304 էջ:
  • Ողբ հայրենասիրի, Կ. Պոլիս, 1931, 316 էջ:
  • Պարապ վախտի խաղալիք, Մոսկուա, 1932, 344 էջ:

ԱղբիւրներԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել