Փապլօ Փիքասօ

Փապլօ Փիքասօ (սպ.՝ Pablo Picasso, 25 Հոկտեմբեր 1881, Մալակա - 8 Ապրիլ 1973, Մուժեն (Ֆրանսա), Սպանացի նկարիչ, գծանկարիչ, քանդակագործ:

Փապլօ Փիքասօ
սպ.՝ Pablo Picasso
Pablo picasso 1.jpg
Փապլօ Փիքասօ
Ծննդեան անուն սպ.՝ Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso[1]
Ծնած է 25 Հոկտեմբեր 1881
Ծննդավայր Մալակա
Մահացած է 8 Ապրիլ 1973
Մահուան վայր Մուժեն[2]
Քաղաքացիութիւն Flag of Spain (1945–1977).svg Սպանիա[3][4]
Flag of France.svg Ֆրանսա
Մայրենի լեզու Սպաներէն
Կրօնք Աթէիզմ եւ չդավանող կաթոլիկ
Ուսումնավայր Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա
Escola de Arte e Superior de Deseño Pablo Picasso
Ազդուած է Անրի Ռուսո[5], Պոլ Սեզան[6] եւ African sculpture[6]
Երկեր Գեռնիկա, Ավինյոնի աղջիկները (կտավ), Chicago Picasso, Three Musicians, Science and Charity, Ծխամորճով տղան եւ Massacre in Korea
Կարողութիւն Նկարիչ
Մասնագիտութիւն գեղանկարիչ, քանդակագործ, գրաֆիկական դիզայներ, նկարիչ-փորագրող, պարուսույց, խեցեգործ, պլակատի նկարիչ, նկարազարդող, լուսանկարիչ, հագուստի ձևավորող, ձեւաւորող, jewellery designer
Վարած պաշտօններ director of Museo del Prado
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Միջազգային Լենինի խաղաղության մրցանակ
Անդամութիւն ԳԴՀ Արվեստների ակադեմիա
Կուսակցութիւն Ֆրանսայի Կոմունիստական Կուսակցութիւն
Ամուսին Ժակլին Ռոկ եւ Օլգա Խոխլովա[7]
Ծնողներ հայր՝ José Ruiz y Blasco, մայր՝ Maria Picasso y López
Երեխաներ Claude Picasso, Maya Widmaier-Picasso, Պաուլո Ռուիս Պիկասո եւ Պալոմա Պիկասո
Ստորագրութիւն
Picasso Signatur-DuMont 1977.svg

Կեանքին մեծ մասը անցուցած է Ֆրանսայի մէջ։ Յայտնի է որպէս Քուպիստական ուղղութեան հիմնադիր։ Աշխատած է բազմազան ժանրեր՝ նպաստելով այդ ժանրերուն զարգացման։ Փիքասոն կանուխէն դրսեւորուած է գեղարուեստական ընդունակութիւններով՝ իր մանկութեան եւ երիտասարդութեան շրջանին մէջ նկարելով ռէալիստական ոճով։ Սակայն 20-րդ դարու առաջին կէսին անոր ոճը կը փոխուի տեսութիւններու, արհեստագիտութեան եւ գաղափարներու ազդեցութեան տակ։ Փիքասոյի արուեստական կատարումները զայն հասցուցին համաշխարհային ճանաչման՝ զինք դարձնելով 20-րդ դարու արուեստի ամենայայտնի կերպարներէն մէկը։

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Կեանքի Վաղ ՇրջանԽմբագրել

Փիքասոն ծնած է 1881 թուականի Հոկտեմբեր 25-ին, Սպանիոյ Անտալուզիա շրջանի Մալակա քաղաքին մէջ (նկարիչին ամբողջական անունը, ըստ մկրտութեան բաստաթուղթին բաղկացած է 23 անուններէ՝ Փապլօ Տիէկօ Խոսէ Ֆրանսիսքօ տէ Փաուլա Խուան Նեփոմուեսենօ Մարիա տէ լոս Ռեմետիոս Սիփրիանօ տէ լա Սանթիսիմա Թրինիտատ Մարթիր Փաթրիսիօ Քլիթօ Ռուիզ ի Փիքասօ[8]: Ան Տոն Հոզէ Ռուիզ ու Խլասքոյի եւ Մարիա Փիքասօ ու Լոփեզի առաջին զաւակն էր։ Փիքասոյի ընտանիքը կը պատկանէր միջին խաւի։ Անոր հայրը նկարիչ էր, որ մասնագիտացած էր յատկապէս թռչուններու նկարներ պատկերլու մէջ։ Ռուիզ իր կեանքի ընթացքին հիմնականին մէջ եղած է «Քրաֆթ» դպրոցի արուեստի փրոֆէսօր եւ տեղի թանգարանի վարիչը։ Ռուիզի նախնիները եղած են աղքատ ազնուականներ։

 
Տուն, ուր ծնած է Փիքասոն (Մալակա)

Փիքասոն նկարչական ընդունակութիւններ դրսեւորած է կանուխ տարիքէն։ Ըստ մօր, Փիքասոյին առաջին բառը եղած է “piz, piz” (lapiz բառէն), այսինքն՝ մատիտ։ 7 տարեկանին Փիքասոն հիմնական կրթութիւնը կը ստանայ իր հօր մօտ որպէս նմոյշներ նկարող եւ իւղանկարիչ։ Ռուիզը աւանդական, ակադեմիական նկարիչ էր եւ ուսուցիչ, որ կը հաւատար, որ ճիշդ ուսուցումը կը պահանջէր վարպետներու կարգաւորուած կրկնօրինակի մէջ եւ նկարել մարդկային մարմնի փլասթիք ու կենդանի օրինակները։

1891 թուականին ընտանիքը կը տեղափոխուի Քորունա, ուր հայրը կը դառնայ կերպարուեստի դպրոցի փրոֆէսօր։ Անոնք այնտեղ կը մնան շուրջ 4 տարի։ Անգամ մը, Փիքասոյի հայրը զինք կը գտնէ անաւարտ աղաւնիի էսքիզին վրայ աշխատելու պահուն։ Կ՛ըսեն, թէ բացայայտելով որդիին արհեստագիտութեան ճշգրտութիւնը, Ռուիզը կը զգայ, որ իր 13-ամեայ որդին գերազանցած է իրեն եւ կը ցանկայ չշարունակել նկարչութիւնը։

1895 թուականին կեղծմաշկային հիւանդութենէն կը մահանայ Փիքասոյի 7 տարեկան քոյրը՝ Քոնչիթան։ Անոր մահէն ետք ընտանիքը կը տեղափոխուի Պարշելոնա: Ռուիզը կը համոզէ ակադեմիայի իր աշխատակիցներուն արտօնել որդիին քննութիւններ յանձնելու՝ աւագ դասարան ընդունուելու համար։ Սովորաբար այս գործընթացը ուսանողներէն կը խլէ մէկ ամիս, բայց Փիքասոյէն կը պահանջուի մէկ շաբաթէ այն աւարտելու համար. յանձնաժողովը ակադեմիա կ՛ընդունի 13-ամեակ Փիքասոն։ Ուսանողը կարգապահութեան պակաս ունէր, բայց ան ծանօթացաւ նոր ընկերներու, որոնք յետագային ազդեցութիւն պիտի ձգէին Փիքասոյի յետագայ կեանքին վրայ։ Փիքասոյին հայրը իրենց տունէն ոչ շատ հեռու սենեակ վարձեց, որպէսզի Փիքասոն կարողանայ մինակ աշխատիլ։ Ռուիզ, օրուան ընթացքին, յաճախ կու գար ստուգելու եւ գնահատելու իր որդիին աշխատանքները։

Փիքասոյին հայրը եւ հօրեղբայրը կ՛որոշեն երիտասարդ նկարչը ղրկել Մատրիտի Սան Ֆեռնանտոյի գեղարուեստի թագաւորական ակադեմիան՝ քաղաքի լաւագոյն արուեստի դպրոցին մէջ սորվելու։ Տասնվեց տարեկան հասակին Փիքասոն առաջին անգամ մինակ ճամբորդութիւն մը կը կատարէ, բայց չի հաւնիր կանոնաւոր ուսուցումը եւ նիշերը ստանալէն ետք կը դադրի ակադեմիա յաճախելէ։ Սակայն ան Մատրիտի մէջ այլ հետաքրքրութիւններ կը գտնէ։ Ատկէ ետք, օրինակ, Փրատոյի նկարիչներու տունը։ Փիքասոյին առաձնայատուկ կերպով կը գրաւէին Էլ Կրեքոյի աշխատանքները. տարրեր՝ ինչպէս երկարացուած վերջաւորութիւններու, գրաւիչ գոյներ եւ միսթիք դէմքի արտայայտութիւն, որոնք իրենց արտայայտութիւնը գտան Փիքասոյի յետագայ աշխատանքներուն մէջ։

Ասպարէզի ՍկիզբըԽմբագրել

 
Մոտիլիանի, Փիքասօ եւ Անտրէ Սալմոն (1916)

1900 թուականին Փիքասոն կը կատարէ իր առաջին ճամբորդութիւնը դէպի Փարիզ, որ այն ժամանակ կը համարուէր Եւրոպայի արուեստի մայրաքաղաքը։ Այստեղ ան կը հանդիպի իր առաջին փարիզցի ընկէրոջը՝ լրագրող եւ բանաստեղծ Մաքս Ճաքըպսին, որ Փիքասոյին կ՛օգնէ սորվելու լեզուն եւ գրականութիւնը։ Շուտով անոնք կը բնակին միեւնոյն սենեակին մէջ, ուր Մաքսը կը քնանար գիշերը, երբ Փիքասոն կ՛աշխատէր, իսկ Փիքասոն կը քնանար ցերեկը։ Այդ սովի, աղքատութեան, ցուրտի եւ անյուսութեան ժամանակներ էին։ Փիքասոյի աշխատանքներէն շատերը այդ ժամանակ այրեցան՝ փոքր սենեակ մը տաք պահելու համար։

1901 թուականին առաջին հինգ ամիսները Փիքասոն ապրեցաւ Մատրիտի մէջ, ուր ան եւ իր ընկերը Ֆրանցիսքօ տէ Ասիս Սոլերը հիմնադրեցին «Նոր արուեստ» սրահը, որ հինգ թողարկում ունեցաւ: Այդ ժամանակ նկարիչը արդէն սկսած էր իր աշխատանքներուն տակ ստորագրել պարզապէս Փիքասօ, իսկ մինչ այդ ան կը ստորագրէր Փապլօ Ռուիզ ու Փիքասօ:

Անձնական ԿեանքԽմբագրել

20-րդ դարու սկիզբը Փիքասոյի համար կը բաժանուի 2 շրջանի՝ Պարշելոնեան եւ փարիզեան։

Բազմաթիւ աշխատանքներ Փիքասոն նուիրած է իր կիներուն. իսկ անոնք քիչ չէին՝ պարուհի Օլկա Խոխլովա, Մարի Թերեզ Ուոլթըր, Ժաքլին Ռոք, ֆրանսացի ուսանող Ֆրանսուազ Կիլօ (ան 40 տարի երիտասարդ էր Փիքասոյէն, բայց իր տաղանդաւոր սիրեկանէն երեխաներ ունեցաւ), Եւա Կուէլ եւ ուրիշներ[9]:

1904 թուականին ան կը հանդիպի պոհեմիացի նկարիչ Ֆերնանտէ Օլիվըրին։ Սակայն որոշ յաջողութեան եւ ճանաչման հասնելէ ետք Փիքասոն կը ձգէ Օլիվըրը Մարշէլ Համպերթի պատճառով, որուն ան կ՛անուանէր Եւա Կուէլ: Փիքասոն իր Քուպիստական աշխատանքներուն մէջ ներմուծած է սիրոյ խոստովանութիւններ ուղղուած Եւային։ 1915 թուականին, 30 տարեկան հասակին, Եւան կը մահանայ հիւանդութենէ։ Փիքասոն շատ քէշ կը սգայ իր սիրած կնոջ վաղաժամ մահը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք Փիքասոն բարեկամական յարաբերութիւններ հաստատեց Ճին Քուքթեաուի, Ճին Հիւկոյի, Խուան Գրիսի եւ ուրիշներու հետ։ 1918 թուականի ամրան Փիքասոն կ՛ամուսնանայ պալերինա Օլկա Խոխլովայի հետ։ Խոխլովան Փիքասոյին ներկայացուցած է բարձր հասարակութեան։ Պաշտօնական ճաշկերոյթներ եւ բարձր հասարակութեան բնորոշ նրբութիւնները ներթափանցեցին Փիքասոյի կեանքէն ներս։ Փիքասոն եւ Օլկան ունէին որդի՝ Փիքասոն, որ իր հօր վարորդն էր։ Խոխլովայի պատշաճ դիրքը հասարակութեան մէջ կը հակասէր Փիքասոյի պոհեմական կեանքին, եւ անոնք կ՛ապրէին մշտական բախումներու մէջ։ Այս նոյն ժամանակ Փիքասոն կը համագործակցի Տիակիլեւի խումբին հետ։

ՄահըԽմբագրել

Փապլօ Փիքասոն մահացած է 1973 թուականի Ապրիլ 8-ին, Ֆրանսայի մէջ, այն պահուն, երբ ան եւ իր կինը՝ Ժաքլին Ռոքը, կը դիմաւորէին ճաշկերոյթի եկած հիւրերը։ Անոր վերջին խօսքերն էին. «Խմեցէ՛ք իմ կենացս, խմեցէ՛ք իմ առողջութեանս համար, գիտէք, որ ես այլեւս չեմ կրնար խմել»:

Քաղաքական ՀայեացքներըԽմբագրել

Պատերազմներու նկատմամբԽմբագրել

Մի քանի հակապատերազմական նկարներ ստեղծելէ բացի, Փիքասոն չէզոք դիրք կը գրաւէ Առաջին համաշխարհային պատերազմին, Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմի եւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին։ Ան կը հրաժարի միանալ կողմերէն որեւէ մէկուն բանակին։ 1937 թուականին Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմի պոռթկման ժամանակ Փիքասոն արդէն 50 անց էր, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին ան այնքան մեծ էր, որ անոր չէին սպասէր բանակին մէջ։ Որպէս Ֆրանսա բնակող Սպանիոյ քաղաքացի, ան որեւէ հարկադրանքի տակ չէր գտնուէր գերմանացիներու դէմ կռուելու համար։ Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, արտասահմանի մէջ ապրող սպանացիներուն համար ծառայութիւնը ընտրովի էր եւ անոնք կամաւոր կարնային վերադառնալ երկիր որեւէ ջոկատի միանալու համար։

Չնայած, որ Փիքասոն արտայայտեց իր զայրոյթը եւ դատապարտեց Ֆրանցիսքօ Ֆրանքոյին եւ ֆաշիստներուն՝ իր արուեստի միջոցով, այնուամենայնիւ ան զէնք չվերցուց անոնց դէմ։ Ան նաեւ մէկ կողմ քաշուեցաւ Քաթալինայի անկախութեան համար շարժման ժամանակ, չնայած արտայայտելով ընդհանուր աջակցութիւն եւ ընկերական յարաբերութիւններու մէջ ըլլալ այդ ընթացքի ընդիմադիրներուն հետ։

ԽՍՀՄԽմբագրել

1944 թուականին Փիքասոն միացաւ Ֆրանսայի կոմունիստական կուսակցութեան, անդամակցած է Լեհաստանի մէջ միաջազգային խաղաղութեան համագումարին, իսկ 1950 թուականին Սովետական կառավարութեան կողմէն ստացաւ «Ստալին» խաղաղութեան մրցանակը։ 1962 թուականին Փիքասոյին նաեւ շնորհուեցաւ Լենինի անուան խաղաղութեան մրցանակը։

Կոմունիստական կուսակցութիւնը քննադատեց Փիքասոյի ստեղծած Ստալինի դիմանկարը՝ որպէս անբաւարար հետաքրքրութիւն կոմունիստական քաղաքականութեան մէջ։ Հակառակ անոր, Փիքասոն շարունակեց մնալ կոմունիստական կուսակցութեան հաւատարիմ անդամ մինչեւ իր մահը։ 1945 թուականին Ճերոմէ Սեքլըրին տուած հարցազրոյցի ժամանակ Փիքասոն ըսած է. «Ես կոմունիստ եմ եւ իմ նկարներս կոմունիստական են: Բայց եթէ ես ըլլայի կօշկակար արքայական կամ կոմունիստ, կամ ինչ-որ այլ բան, ես անհրաժեշտութիւն չէի զգար իմ կօշիկներս գծել յատուկ ձեւով` ցոյց տալու համար իմ քաղաքականութիւնը»:

1940-ական թուականներուն Փիքասոյի հին ընկերը, սոցիալիստ բանաստեղծ եւ հակաստալինիստ Անտրէ Պրեթոն հրաժարեցաւ անոր հետ ձեռք սեղմելէ։ Ան ըսած է Փիքասոյին. « Ես հաւանութիւն չեմ տար ո՛չ քու միութեան կոմունիստական կուսակցութեան հետ եւ ո՛չ ալ քու այն տեսակետին, որ դուն ազատագրումէն ետք կ՛արդարացնես մտաւորականները»:

Մոսկուան օգտագործեց Փիքասոյին համբաւը պրոպականդ ընելու նպատակով։ Յատկապէս վարչակարգը մերժեց անոր աշխատանքները՝ համարելով զանոնք անկումային։ Անոր նկարները երբեք չցուցադրուեցան։ Ըստ Ճոն Պերկերի Փիքասոյի տաղանդը որպէս նկարիչ համարուեց վատագոյնը Ստալինի կողմէն։

Փիքասոն դէմ էր ՄԱԿ-ի եւ ԱՄՆ-ի միջամտութեան քորէական պատերազմին եւ ան այդ պատկերած է «Քորէայի կոտորածը» կտաւին մէջ։ 1962 թուականին ան ստացած է «Միջազգային Լենինեան խաղաղութեան» մրցանակ։

Հետ ՄահուԽմբագրել

2011-ին Փապլօ Փիքասոյէն 3 գեղանկարներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը պատկերէ սպանացի արուեստագէտին տարբեր սիրուհիները, Քրիսթի՛զի Լոնտոնի վաճառատան մէջ կը վաճառուի 68 միլիոն տոլարի՝ ջախջախելով աճուրդէն առաջ կատարուած նախատեսութիւնները[10]:

2012-ին Քսաներորդ դարու ամէնէն հռչակաւորներէն՝ Փապլօ Փիքասոյի գործերէն, ցուցադրուած են «ArtMonaco’12-»-ի տարուան միջազգային ժամանակակից կերպարուեստի ցուցահանդէսին[11]:

2015-ին Անթալիոյ մէջ մէկ յարկի տակ տեղի կ’ունենայ աշխարհահռչակ նկարիչ Փապլօ Փիքասոյի ստեղծագործութիւններու եւ պոլսահայ յայտնի լուսանկարիչ Արա Կիւլերի լուսանկարներու ցուցահանդէսը[12]:

ՄէջբերումներԽմբագրել

  Բոլոր երեխաները արուեստագէտներ են, խնդիրը այն է` ինչպէ՞ս պիտի մնան արուեստագէտ[13]:
- Փապլօ Փիքասօ
 


ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. https://www.nacion.com/archivo/pablo-picasso-tenia-12-nombres/XNPYKSH4DVFBDDTZVV6AY7RHZA/story/
  2. Пикассо Пабло // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1975. — Т. 19 : Отоми — Пластырь. — С. 527–528.
  3. http://www.nytimes.com/2009/05/24/travel/24cultured.html
  4. (unspecified title)
  5. Barr A. H. https://www.moma.org/documents/moma_catalogue_2748_300086869.pdf — 1936. — է. 26.
  6. 6,0 6,1 Barr A. H. https://www.moma.org/documents/moma_catalogue_2748_300086869.pdf — 1936.
  7. Olga Khokhlova Biography
  8. Անհաւատալի, Բայց Իրա՛ւ
  9. Կիները` Փիքասոյի Կեանքին Մէջ
  10. ՓԻՔԱՍՈՅԷՆ ԳԵՂԱՆԿԱՐՆԵՐ` 68 ՄԻԼԻՈՆ ՏՈԼԱՐԻ
  11. Հայ Կերպարուեստը Իր Արժանի Գնահատականը Կը Ստանայ Մոնաքոյի Մէջ
  12. Անթալիոյ մէջ բացուած է Փիքասոյի եւ Արա Կիւլերի ցուցահանդէսը
  13. Բեղմնաւոր Որոնումներ…