Լեւոն Աթաբեկեան

Լևոն Նիկողայոսի Աթաբեկեան (15 Սեպտեմբեր 1875(1875-09-15), Կուսապատ24 Մարտ 1918(1918-03-24), Պաքու), հայ բանաստեղծ, բժիշկ, հասարակական գործիչ։

Picto infobox med.png
Լեւոն Աթաբեկեան
Ծնած է 15 Սեպտեմբեր 1875(1875-09-15)
Ծննդավայր Կուսապատ
Մահացած է 24 Մարտ 1918(1918-03-24) (42 տարեկանում)
Մահուան վայր Պաքու, Պաքուի նահանգ
Ազգութիւն հայ
Կրթութիւն Շուշիի ռեալական ուսումնարան
Լայփցիկի Համալսարան
Թյուբինգենի համալսարան
Մասնագիտութիւն բժիշկ, բանաստեղծ, հասարակական գործիչ
Անդամակցութիւն Անդրկովկասյան կոմիսարիատ եւ Անդրկովկասյան սեյմ
Կուսակցութիւն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն եւ Սոցիալ-հեղափոխական կուսակցություն
Զաւակներ Մարգարիտ Աթաբեկյան

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Ծնած է Շուշիին մէջ Արցախի Ջրաբերդի շրջանի՝ Կուսապատ գիւղի մէջ բնակուող մելիքական տոհմի մէ։ Կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի ռեալական դպրոցի մէջ, այնուհետեւ ուսումը շարունակած է Գերմանիոյ մէջ՝ հետեւելով ընկերային գիտութիւններու, Զուիցերիոյ մէջ՝ բժշկութեան։ Բժշկական կրթութիւնն ստացած է Գերմանիոյ մայրաքաղաք Պերլինի եւ Զուիցերիոյ Զիւրիխ քաղաքի համալսարաններուն մէջ։ 1903 թուականէն բժշկական եւ հասարակական-քաղաքական գործունէութիւն ծաւալած է Պաք­ուի մէջ, Թիֆ­լի­սի մէջ, Երեւանի մէջ, Գան­ձա­կի մէջ, Շուշիի մէջ եւ այլուր։ Պաքուի մէջ անոր ջանքերով հիմնադրուած է թոքախտավորներու առաջին հիւանդանոցը։

Հասարակական ԳործունէութիւնԽմբագրել

Սկիզբը եղած է ՀՅԴ անդամ եւ անոր երիտասարդական-ձախակողմեան թեւին պարագլուխը։ Յետոյ ընդունուած է ընկերվար-յեղափոխականներու (էսէռներու) շարքերը, գլխաւորած հայ էսէռներու կազմակերպութիւնը։ Դառնալով էսէռ, այնուհանդերձ պահպանած է ընկերական կապերը նախկին կուսակիցներու հետ։ 1909-12-ին ընդհատակեայ կուսակցական գործունէութեան համար ցարական ժանտարմերիան ձերբակալած է անոր։ Արգելափակուած է Տոնի Ռոսթովի, Գանձակի, Նովոչերքասսկի եւ Սանկտ Փետերսպուրկի բանտերու մէջ։ 1917 թուականի Փետրուարեան յեղափոխութիւնէն յետոյ ընտրուած է Անդրկովկասեան կոմիսարիատի, ապա՝ Անդրկովկասեան Սէյմի անդամ, սակայն ժխտական վերաբերմունք ունենալով այդ մարմիններու նկատմամբ, չէ մասնակցած ատոնց աշխատանքներուն։

1917 թուականի դեկտեմբերին եղած է Հայոց Ազգային խորհուրդի Պաքուի մասնաճիւղի փոխնախագահը, այնուհետեւ՝ շարքային անդամը։

1918 թուականի մարտին որպես Հայոց Ազգային խորհուրդի Բաքվի մասնաճիւղի անդամ մտած է Հաշտարար պատգամավորական խումբի (Աթաբեկեան, ռուս Տենեժքին, թաթար Աղաեւ) մէջ, որը նպատակ ունեցած է դադրեցնիլ Պաքուի մէջ եւ համայն Ազրպէյճանի մէջ ծայր առած ազգամիջեան արիւնահեղութիւնը։ Խումբով շրջած են Պաքուի փողոցներով եւ հակամարտող կողմերուն յորդորել խաղաղութիւնը վերականգնել։

Երեք ընկերներով զոհուած են 1918 թուականի Մար­տ 24-ին Պաքուի մէջ, հայկական ջարդերու ժամանակ՝ սպիտակ դրօշը ձեռքին հաշտարար բանախօսի առաքելութիւն կատարելու ընթացքին՝ 43 տարեկանին։

Գրական ԳործունեութիւնԽմբագրել

1900-ականներու սկիզբներեն գրած է խոհական, քաղաքական քառեակներ, բանաստեղծութիւններ եւ ժողովրդական մոտիվներով զրոյցներ, որոնք լոյս տեսած են պարբերական մամուլի մէջ («Բանբեր գրականութեան եւ արուեստի», «Գեղարուեստ» եւ այլն)։ 1913-ին Պաքուի մէջ լոյս ընծայած է իր բանաստեղծութիւններու ժողովածուն։ Անոր լաւագոյն գործերեն է «Ապստամբութիւն» պոէմը, որը հրատարակուած է մի քանի անգամ եւ զետեղուած դասագիրքերու մէջ։[1]։ Գործածած է «Ար­նոլտ» «Էլ­­ուենտ», «Էրազ­մոս», «Լ. Ա.», «Սմբա­տ­եան Ս. (Սմբ.)», «Սմբա­տեան Սմբատ», «Րի.» եւ «Րի­խարտ» ծածկանունները։ Հայրենակիցնեու հետ նախընտրած է խօսիլ Արցախի բար­բա­ռով։

Մէջբերումներ Լեւոն ԱթաբեկեանէԽմբագրել

  Ամէն ծրա­գիր ես դէն կը շպրտեմ, եթէ նա գե­րեզ­ման­նե­րով մի­այն պի­տի ծած­կէ իմ հայ­րե­նի եր­կի­րը։  


ԱշխատութիւններԽմբագրել

  • Ղարաբաղը նաւթաշխարհում, «Առողջ կե­անք», Բաքու, 1917։
  • Բանաստեղծություններ, Երեւան, 1970։ «Մոր նա­մա­կը», «Լաց մի՜ ինիլ»,«Չո­բ անն ու Կա­րա­բա­շը»պատմ­վածք­ն ե­ր ում պատ­կե­րում է Ղա­րա­բա­ղի հա­յու­թյան դա­ռը կյան­քը, աշ­խա­տա­վորմարդ­կանց առա­քի­նու­թյուն­նե­րը։

ԳրականութիւնԽմբագրել

  • Բժ. Լե­ւոն Աթա­բէ­կե­ան,«Տա­րազ», Թիֆլիս, 1918 թ.,թ. 3-6։
  • Աթաբեկյան Լևոն, Բանաստեղծություններ, Երեւան, 1970։
  • Հայկական հարց, հանրագիտարան, Երեւան, 1996։
  • Մելիքյան Ս. Հ., Սոցիալիստ-հեղափոխականները Հայաստանում և Անդրկովկասի հայաշատ քաղաքներում 1900-1920 թվականներին, Երեւան, 1997։
  • Վիրաբյան Արշակ, Գիրք դարերի խորքից, Երեւան, 1998։
  • Գևորգյան Ռիմա, Հայոց կեղծանունների, ծածկանունների բառարան, Երեւան, 2001։
  • Յուշ ամ ատ եա ն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալբոմ-ատլաս, Բ. հատոր, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
  • Հովակիմյան Բախտիար, Հայոց ցեղասպանության նահատակ գործիչների ծածկանունները, Երեւան, 2002։
  • Հայերի կոտորածները Բաքվի և Ելիզավետպոլի նահանգներում, 1918-1920 թթ.,պատասխանատու խմբագիր՝ Ամատունի Վիրաբյան, Երեւան, 2003։
  • Ինտերնետային հոդված «Աթա­բե­կյան Լև­ոն Նի­կո­լա­յի», 4 Փետրուարի 2005 թ.։
  • Հայկական Համառոտ Հանրագիտարան, հ.. 1, Երեւան, 1990
  • Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 1,Երեւան, 1974.
  • Ով ով է, Հայեր, Կենսագրական հանրագիտարան, հ. 1, Ե., 2005

ԱղբիւրներԽմբագրել

  • Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երեւան։

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ Կենսագրական բառարան, հատոր Ա։ Երեւան: «Հայաստան»։ էջ էջ 38